Quy mô dân số đô thị tăng, nhu cầu tiêu dùng sản phẩm nông nghiệp với khối lượng lớn, chủng loại đa dạng, chất lượng cao hơn, nhất là vấn đề an toàn thực phẩm ngày càng trở nên bức thiết. Đáp ứng nhu cầu này, TP Cần Thơ đã dần hình thành các tiểu vùng nông nghiệp đặc trưng, chuyên canh, như: vùng nuôi cá tra, cây ăn trái kết hợp du lịch sinh thái, rau an toàn, hoa kiểng, mô hình nông nghiệp đô thị...

Những mô hình điểm

Ngày 31-10-2013, UBND TP Cần Thơ ra Quyết định số 3425/QĐ-UBND về Phát triển vùng sản xuất nông nghiệp chuyên canh TP Cần Thơ. Từ đây, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) TP Cần Thơ đã xây dựng Đề án Phát triển vùng sản xuất nông nghiệp chuyên canh TP Cần Thơ. Đề án nhằm xây dựng và hình thành các vùng sản xuất cá tra, rau quả tươi chuyên canh an toàn ứng dụng công nghệ cao; nâng cao hiệu quả sản xuất, đảm bảo chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm theo tiêu chuẩn VietGAP, phục vụ nhu cầu thị trường thành phố và các vùng lận cận. Đồng thời, hình thành vùng trồng cây ăn trái tập trung gắn với du lịch miệt vườn, sông nước; từng bước xây dựng mô hình liên kết sản xuất; vận động các doanh nghiệp và người sản xuất liên doanh, liên kết trong sản xuất tiêu thụ sản phẩm hàng hóa, góp phần nâng cao chuỗi giá trị và chất lượng nông sản... Địa điểm thực hiện đề án theo từng loại hình trên địa bàn các quận Ninh Kiều, Ô Môn, Bình Thủy, Cái Răng, Thốt Nốt và các huyện Phong Điền, Cờ Đỏ, Thới Lai…

Trên địa bàn huyện Phong Điền đã hình thành vùng chuyên canh cây ăn trái (dâu Hạ Châu, vú sữa, nhãn...) theo hướng vườn kiểu mẫu với diện tích hàng chục đến hàng trăm hécta.

Từ định hướng này, tùy vào điều kiện, tiềm năng hiện có, các quận, huyện chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp. Với lợi thế trồng cây ăn trái, thời gian qua, huyện Phong Điền đã hình thành vùng chuyên canh cây ăn trái theo hướng vườn kiểu mẫu với diện tích hàng chục đến hàng trăm héc ta. Điển hình như vùng trồng vú sữa ở xã Giai Xuân (250ha); vùng dâu Hạ Châu xã Nhơn Ái (300ha); vùng trồng nhãn trên địa bàn xã Trường Long (120ha)... "Hiện nay toàn huyện có trên 3.500ha vườn cây ăn trái cho thu nhập bình quân hằng năm trên 150 triệu đồng/ha. Trong đó, hầu hết các vườn cây ăn trái tập trung đều cho thu nhập cao" - ông Nguyễn Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch UBND huyện Phong Điền, khẳng định.

Lúa luôn là cây trồng chủ lực và thế mạnh Vĩnh Thạnh. Do đó, huyện chọn xây dựng và nhân rộng mô hình "cánh đồng lớn" làm khâu đột phá. "Hiện Vĩnh Thạnh đã có 53 "cánh đồng lớn" với diện tích hơn 9.205ha. Sản xuất theo mô hình này, thu nhập của nông dân tăng thêm từ 2-4 triệu đồng/ha/vụ so với canh tác truyền thống. Sự phát triển ổn định và vững chắc của mô hình là bước đệm vững chắc để chuyển từ kinh tế hợp tác tầng thấp (Cánh đồng lớn) lên tầng cao (hợp tác xã nông nghiệp)"-ông Phan Văn Năm, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Vĩnh Thạnh, cho biết.

Trước áp lực đất canh tác nông nghiệp dần bị thu hẹp do tiến trình đô thị hóa, ngành nông nghiệp đã nhanh chóng thích ứng bằng việc xây dựng vùng chuyên canh rau và hoa kiểng phục vụ phát triển nông nghiệp đô thị. Ông Nguyễn Thanh Hừng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông-Khuyến ngư TP Cần Thơ, cho biết: "Thời gian qua, thành phố khuyến khích phát triển mô hình nông nghiệp đô thị gắn với quy hoạch vành đai xanh của thành phố. Từ năm 2014, vùng sản xuất rau an toàn tập trung của thành phố từng bước phát triển theo hướng công nghệ cao tại các quận Bình Thủy, Cái Răng, Thốt Nốt, huyện Phong Điền… với tổng diện tích khoảng 2.079ha, sản lượng ước đạt 32.280 tấn. Mô hình chuyên canh hoa kiểng, bonsai được triển khai tại các quận, huyện gần trung tâm thành phố như quận Ninh Kiều, Cái Răng, Bình Thủy... lợi nhuận thu được cao hơn từ 2-5 lần so với các loại cây trồng khác".

Cần trợ lực

Theo ông Nguyễn Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch UBND huyện Phong Điền, mặc dù Phong Điền đã có những mô hình, vùng chuyên canh cây ăn trái theo hướng vườn kiểu mẫu nhưng sản xuất hiện nay nhìn chung vẫn nhỏ lẻ, manh mún. Người nông dân chưa tiếp cận được với doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm trong khi việc đưa sản phẩm vào siêu thị lại gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, huyện đề nghị thành phố đề ra các giải pháp thu hút doanh nghiệp tham gia chuỗi liên kết và tiêu thụ nông sản, đặc biệt là các loại trái cây như vú sữa, dâu Hạ Châu, nhãn... Đồng thời, hỗ trợ kinh phí hoàn thiện hạ tầng; tăng kinh phí trợ giá cây giống; chuyển giao giải pháp kỹ thuật phòng chống ruồi đục trái... Ông Phan Văn Năm, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Vĩnh Thạnh, nói: "Mô hình "Cánh đồng lớn" là bước diễn tập cần thiết và quan trọng tạo nền tảng bước đầu để hình thành vùng chuyên canh lúa chất lượng cao phục vụ tiêu thụ nội địa và xuất khẩu. Đây cũng là bước đệm không thể thiếu tạo điều kiện cho hoạt động của hợp tác xã đi vào nề nếp ngay từ bước đầu mới thành lập. Do đó, Nhà nước cần có cơ chế, chính sách để liên kết "4 nhà" và "mỗi nhà" cũng cần phát huy vai trò của mình một cách đồng bộ, hiệu quả trong mối liên kết này".

Ông Nguyễn Thanh Hừng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông-Khuyến ngư TP Cần Thơ, cho rằng: Nguồn nhân lực là yếu tố cần thiết để xây dựng vùng chuyên canh nông sản phục vụ phát triển nông nghiệp đô thị. Do đó, các đơn vị có liên quan cần chủ động phối hợp với các viện, trường để tổ chức huấn luyện, chuyển giao khoa học kỹ thuật, các thành tựu khuyến nông về sử dụng giống mới, phương pháp sản xuất hiện đại cho nông dân. Ngoài ra, thành phố cần huy động mọi nguồn lực, thành phần kinh tế để cùng tham gia sản xuất, tiêu thụ các sản phẩm có giá trị (phong lan, hoa kiểng, rau sạch...) theo quy trình GAP để cung cấp cho tiêu dùng nội địa và xuất khẩu. Song song đó, thành phố cũng kiến nghị Chính phủ hỗ trợ về kinh phí đầu tư kết cấu hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển công nghệ và đề ra cơ chế, chính sách ưu đãi để hình thành mạng lưới khu, trạm nông nghiệp công nghệ cao.

Theo Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, những kết quả đạt được trong việc triển khai Đề án Phát triển vùng sản xuất nông nghiệp chuyên canh TP Cần Thơ giai đoạn 2013 - 2015 là bước thử nghiệm, là tiền đề phát triển vùng sản xuất nông nghiệp chuyên canh giai đoạn 2016 - 2020. Thành phố tiếp tục xây dựng và nâng chất các vùng sản xuất chuyên canh tập trung phù hợp với điều kiện của từng địa phương; sản xuất gắn với tiêu thụ; phát triển được thế mạnh của các vùng chuyên canh truyền thống ở các quận huyện. Đồng thời, từng bước hình thành vành đai thực phẩm và các vùng du lịch sinh thái vườn, làng hoa kiểng,… ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao góp phần phát triển nền nông nghiệp đô thị. Song song đó, các kế hoạch, chương trình triển khai, thực hiện đề án sẽ được điều chỉnh, bổ sung hằng năm cho phù hợp với tình hình thực tế sản xuất, tiến bộ kỹ thuật công nghệ hiện đại trong nước và trên thế giới…

Bài, ảnh: MỸ THANH