Sau 31 năm gia nhập Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) (28/7/1995-28/7/2026), Việt Nam không chỉ khẳng định vai trò là một thành viên tích cực, có trách nhiệm mà còn ngày càng đóng góp thực chất vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đồng chủ trì Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - New Zealand tại Philippines, ngày 22-7-2026. Ảnh: TTXVN

Theo đánh giá của các chuyên gia Indonesia, những dấu ấn của Việt Nam trong thúc đẩy đoàn kết nội khối, bảo vệ vai trò trung tâm của ASEAN và mở rộng hợp tác khu vực đang trở thành nền tảng quan trọng để Hiệp hội hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Ông Beni Sukadis, Điều phối viên cao cấp của Viện Nghiên cứu quốc phòng và chiến lược Indonesia (LESPERSSI), đánh giá trong hơn 3 thập kỷ tham gia ASEAN, Việt Nam đã có nhiều đóng góp nổi bật đối với tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN. Theo ông, dấu ấn quan trọng nhất của Việt Nam là luôn kiên định thúc đẩy đoàn kết nội khối và bảo vệ vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình. Ông cho rằng trong thời gian tới, ASEAN sẽ mở rộng hợp tác sang nhiều lĩnh vực mới như chuyển đổi số, kinh tế xanh, ứng phó biến đổi khí hậu, an ninh mạng, an ninh hàng hải và các thách thức an ninh phi truyền thống. Đây đều là những lĩnh vực Việt Nam có nhiều tiềm năng đóng góp, thậm chí có thể đảm nhận vai trò dẫn dắt ở một số nội dung.

Một học giả Indonesia khác là Tiến sĩ Arisman, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á (CSEAS), thì cho rằng Việt Nam không chỉ là một thành viên tích cực mà còn ngày càng khẳng định vai trò kiến tạo trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Theo Tiến sĩ Arisman, sau 31 năm gia nhập ASEAN, những dấu ấn đóng góp của Việt Nam được ghi nhận trên cả 3 trụ cột của Cộng đồng.

Trong sự phát triển chung của Hiệp hội, Việt Nam đã trở thành một trong những nền kinh tế năng động và ngày càng giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực. Sự tham gia tích cực của Việt Nam vào Cộng đồng Kinh tế ASEAN, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực và các hiệp định thương mại tự do ASEAN dẫn dắt đã góp phần thúc đẩy liên kết kinh tế và kết nối đầu tư.

Cùng quan điểm, Tiến sĩ Julia Roknifard, giảng viên cao cấp về quan hệ quốc tế tại Đại học Taylor (Malaysia), cho rằng để hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2045, ASEAN cần dựa trên 3 trụ cột gồm: tuân thủ các nguyên tắc nền tảng, tăng cường tính linh hoạt về thể chế và phát huy vai trò của các quốc gia thành viên chủ chốt. Trong đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những “mắt xích” chiến lược của ASEAN.

Theo chuyên gia này, Việt Nam được đánh giá cao nhờ kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế, vị trí địa chiến lược và chính sách đối ngoại cân bằng, qua đó góp phần củng cố sự gắn kết và vai trò trung tâm của ASEAN. Trong khi Indonesia có lợi thế về quy mô thị trường, Malaysia và Singapore giữ vai trò quan trọng trong các chuỗi giá trị khu vực, Việt Nam nổi bật nhờ sự kết hợp giữa nền kinh tế tăng trưởng nhanh, vị trí địa lý thuận lợi và năng lực hội nhập quốc tế, tạo điều kiện để kết nối Đông Nam Á lục địa với Đông Nam Á hải đảo.

Tiến sĩ Julia cũng đánh giá cao việc Việt Nam kiên trì đề cao luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, trong xử lý các vấn đề trên Biển Đông. Theo bà, đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa của Việt Nam góp phần củng cố đoàn kết nội khối, đồng thời thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực như quốc phòng, kinh tế số và kết nối hạ tầng.

Theo Tiến sĩ Julia, tốc độ tăng trưởng kinh tế cao cùng quá trình hội nhập sâu rộng trong nhiều năm qua đã đưa Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế năng động của ASEAN. Bài học từ Việt Nam là kết hợp giữa cải cách kinh tế, đầu tư cho hạ tầng và giáo dục với ngoại giao kinh tế chủ động để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời vẫn giữ vững tính độc lập, tự chủ.

Tầm nhìn ASEAN 2045 hướng tới xây dựng một cộng đồng tự cường, gắn kết và có vị thế cao hơn trên trường quốc tế. Theo Tiến sĩ Julia, kinh nghiệm phát triển cùng cách tiếp cận cân bằng trong đối ngoại của Việt Nam có thể đóng góp tích cực vào quá trình hiện thực hóa tầm nhìn này, đồng thời góp phần củng cố vai trò trung tâm và sự gắn kết của ASEAN trong bối cảnh khu vực và thế giới tiếp tục biến động.

Trong khi đó, qua góc nhìn của ông Collins Chong Yew Keat, nhà phân tích chiến lược, an ninh và đối ngoại tại Đại học Malaya (Malaysia), Việt Nam không chỉ đơn thuần là một thành viên tích cực mà đang nổi lên như một nhân tố then chốt giúp định hình tương lai của khối. Đánh giá về vị thế của Việt Nam, chuyên gia Collins Chong cho rằng quốc gia này đã thể hiện một sự nhất quán đáng kinh ngạc trong việc duy trì các nguyên tắc cơ bản của ASEAN đồng thời đóng vai trò là “người xây cầu” góp phần thu hẹp khác biệt và tăng cường đồng thuận giữa các quốc gia thành viên.

Không chỉ dừng lại ở các nỗ lực ngoại giao truyền thống, ông Collins Chong cho rằng Việt Nam còn đóng góp vào việc mang lại nội hàm thực chất cho khái niệm “vai trò trung tâm” của ASEAN.

QUỐC KHÁNH (Tổng hợp)