Theo một nghiên cứu gần đây của Ireland, các hoạt động ở độ tuổi trung niên - như du lịch, chơi nhạc cụ và dành thời gian với bạn bè - giúp hạ thấp nguy cơ suy giảm nhận thức về sau. Do vậy, giai đoạn này là thời điểm lý tưởng để ưu tiên tận hưởng cuộc sống.

Chơi nhạc cụ hằng ngày có lợi cho trí não và chức năng nhận thức khi về già. Ảnh: Earth

Kết hợp nhiều trải nghiệm khác nhau

Giới khoa học từ lâu xác nhận một số yếu tố lối sống có thể trì hoãn quá trình suy giảm nhận thức, nhưng vẫn chưa rõ hoạt động nào quan trọng nhất và liệu chúng có thể giảm thiểu nguy cơ do di truyền hay không.

Để làm sáng tỏ điều này, nhóm nghiên cứu tại Đại học Trinity Dublin đã theo dõi 700 người trưởng thành khỏe mạnh về nhận thức trong độ tuổi 40-59 tại Ireland và Vương quốc Anh. Khoảng 33% số người tham gia mang gien APOE ε4, yếu tố di truyền mạnh nhất gây ra chứng sa sút trí tuệ ở người lớn tuổi (bệnh Alzheimer).

Trong 10 năm, nhóm nghiên cứu đã đánh giá 7 dạng hoạt động, bao gồm giao tiếp xã hội, chơi nhạc cụ, hoạt động nghệ thuật, vận động thể chất, đọc sách, học ngoại ngữ và du lịch. Kết quả cho thấy những người tham gia nhiều hoạt động kích thích trí não khác nhau đã thể hiện khả năng nhận thức tốt hơn so với những người chỉ tập trung vào 1 hoặc 2 thói quen, bất kể nguy cơ di truyền của họ.

Đáng chú ý, các yếu tố lối sống này có mối liên hệ với chức năng nhận thức mạnh hơn so với tác động tiêu cực từ việc mang gien APOE ε4. Nói cách khác, lối sống năng động và đa dạng có thể góp phần giảm bớt ảnh hưởng của yếu tố di truyền bất lợi.

Một tài liệu đăng trên tạp chí của Hiệp hội Y khoa Mỹ (JAMA) từng chỉ ra rằng duy trì lối sống lành mạnh có thể giúp giảm nguy cơ mất trí nhớ, bất kể yếu tố di truyền. Ngược lại, rủi ro này tăng đáng kể ở những người vừa có nguy cơ di truyền cao vừa duy trì các thói quen không lành mạnh.

Giáo sư Lorina Naci, trưởng nhóm nghiên cứu tại khoa Tâm lý học thuộc Đại học Trinity Dublin, cho biết lối sống lành mạnh, như tập thể dục, có thể giúp làm chậm suy giảm nhận thức ở người lớn tuổi. Tuy nhiên, nhóm của bà khá bất ngờ khi phát hiện những hoạt động hằng ngày mang tính kích thích trí não ở tuổi trung niên lại có thể cải thiện đáng kể khả năng nhận thức, nhiều thập kỷ trước khi sự suy giảm nhận thức liên quan đến tuổi tác bắt đầu.

Hiểu rõ hơn về việc phòng ngừa

Hiện nay, khoảng 48 triệu người trên thế giới bị mất trí nhớ. Dự báo số ca mắc trên toàn cầu vào năm 2050 có thể lên tới 150 triệu người.

Điều đó khiến nghiên cứu này trở nên cấp thiết nhưng nó cũng mang lại một góc nhìn tích cực hơn so với nhiều nghiên cứu cùng loại. Thay vì coi mất trí nhớ là một vấn đề gần như không thể tránh khỏi, các phát hiện mới cho thấy chúng ta có thể bắt đầu các biện pháp phòng ngừa sớm hơn, ngay trong cuộc sống thường ngày và thông qua những lựa chọn dễ tiếp cận với chi phí thấp.

7 hoạt động khác nhau kích hoạt những lĩnh vực nhận thức khác nhau. Ví dụ, chơi nhạc cụ thử thách trí nhớ và kỹ năng vận động tinh (sử dụng các cơ nhỏ ở tay/ngón tay để thực hiện những động tác chính xác và khéo léo); giao tiếp xã hội rèn luyện khả năng điều chỉnh cảm xúc và giao tiếp; du lịch giúp não bộ tiếp xúc với môi trường mới và yêu cầu giải quyết vấn đề.

Khi kết hợp lại với nhau, những hoạt động này giúp xây dựng một kho “dự trữ nhận thức” rộng hơn, qua đó hỗ trợ não duy trì sự linh hoạt và bền bỉ khi tuổi cao.

MINH DŨNG (Theo Earth, mindbodygreen)