Cơ sở hạ tầng giao thông vận tải chưa được đầu tư đồng bộ, nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, các chính sách, dự án thu hút đầu tư của vùng ĐBSCL thiếu tầm, quy mô nhỏ… là những hạn chế lớn trong thu hút đầu tư và thúc đẩy sự phát triển kinh tế vùng, mặc dù ĐBSCL được đánh giá là vùng đất giàu tiềm năng vào bậc nhất khu vực Đông Nam Á. Ngày 6-9, tại Hội nghị Đầu tư và Phát triển ĐBSCL, phóng viên Báo Cần Thơ đã ghi nhận những ý kiến của lãnh đạo bộ, ngành Trung ương, chuyên gia và lãnh đạo địa phương về những giải pháp phát triển thu hút đầu tư vào ĐBSCL.

* Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Võ Hồng Phúc: Liên kết vùng tạo sức mạnh cộng hưởng thu hút đầu tư

ĐBSCL là khu vực thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ngay từ khi Luật Đầu tư nước ngoài được ban hành vào cuối năm 1987. Năm 1988, ĐBSCL đã thu hút được 4 dự án FDI với tổng vốn đầu tư 7,8 triệu USD, bằng 10% về số dự án và 2,09% tổng vốn đầu tư của cả nước. Tính đến nay, khu vực ĐBSCL có 530 dự án FDI, với tổng vốn đầu tư đăng ký đạt 9,2 tỉ USD còn hiệu lực. Trong điều kiện nền kinh tế thế giới bị khủng hoảng, dòng vốn FDI dịch chuyển đang bị thu hẹp lại, việc đạt được kết quả cao nêu trên là tín hiệu đáng mừng cho khu vực. So với 8 khu vực khác trong cả nước, ĐBCSL xếp thứ 3 về số dự án (đứng sau khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng) được cấp phép, nhưng lại đứng vị trí thứ năm (trước các khu vực Đông Bắc, Tây Nguyên và Tây Bắc) về tổng vốn đăng ký. Vốn FDI vào vùng ĐBSCL tập trung chủ yếu vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo với 419 dự án (tổng vốn đăng ký là 5,18 tỉ USD), chiếm 79,1% về số dự án và 56,3% về vốn đăng ký.

Riêng năm 2009, theo số liệu báo cáo của các địa phương, vốn thực hiện của vùng ĐBSCL đạt hơn 2,7 tỉ USD, chiếm 35% tổng vốn đăng ký. ĐBSCL có 3 lợi thế quan trọng: Thứ nhất, vị trí địa lý thuận lợi, nằm trong khu vực có đường giao thông hàng hải, hàng không quốc tế nối Nam Á và Đông Nam Á, châu Úc và các quần đảo khác trong Thái Bình Dương; bên cạnh các nước Thái Lan, Singapore, Malaysia.... Thứ hai, là nguồn nhân lực dồi dào, trên 18 triệu người, hầu hết nhân lực trẻ rất tiềm năng cho phát triển. Thứ ba, ĐBSCL là trung tâm nông nghiệp lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á. Với nhiều lợi thế sẵn có, nhưng vùng ĐBSCL chưa thu hút được nhiều vốn FDI, đặc biệt trong lĩnh vực chế biến bảo quản nông, thủy sản sau thu hoạch.

Ký kết đầu tư giữa doanh nghiệp và lãnh đạo các tỉnh ĐBSCL tại hội nghị. Ảnh: T.N

Hiện tại, vùng ĐBSCL vấp phải hai cản trở trong phát triển. Đó là: cơ sở hạ tầng và chất lượng nguồn nhân lực. Các cầu lớn, vượt qua sông Tiền, Hậu đã được xây dựng, các trục giao thông liên tỉnh, liên vùng cũng đang được quan tâm đầu tư, hạ tầng đô thị, cảng hàng không... phát triển, nhưng chưa tương xứng với tiềm năng của vùng. Chất lượng nguồn lao động, tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp. Ở Đồng bằng sông Hồng, cứ 100 học sinh phổ thông có 30 học sinh tốt nghiệp, còn vùng ĐBSCL thì chỉ có 14. Để phát triển, các địa phương trong vùng cần liên kết lại. Thiếu sự liên kết giữa các địa phương trong vùng và sự liên kết với cả nước sẽ làm giảm năng suất lao động, giảm hiệu quả đầu tư của từng địa phương, từng vùng. Đồng thời, tác động đến môi trường đầu tư, hiệu quả đầu tư và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế. Đó là yếu tố rất quan trọng để nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam với thế giới. Các địa phương trong quá trình xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển của mình, cần phải đặc biệt lưu tâm đến liên kết trong vùng và giữa các vùng trong cả nước, tạo lên sức mạnh cộng hưởng trong đầu tư, phát triển.

Về chiến lược lâu dài, khi cơ sở hạ tầng của vùng ĐBSCL được cải thiện, việc xuất nhập khẩu hàng hóa có thể thực hiện ngay tại địa phương, mà không cần phải vận chuyển lên TP Hồ Chí Minh như hiện nay. Như vậy, ĐBSCL có đủ cơ sở để tạo ra bước đột phá trong đầu tư và phát triển để gặt hái được kết quả cao hơn, vững chắc hơn nữa trong những năm tới.

* Bà Victoria Kwakwa, Giám đốc Ngân hàng thế giới (WB) tại Việt Nam: Phải định vị vị thế vùng ĐBSCL trong bối cảnh khu vực và quốc tế

WB cam kết ủng hộ nguồn lực cho sự phát triển của vùng. Trong hai thập kỷ qua, vùng ĐBSCL phát triển nhanh và tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể. Thủy hải sản, lúa gạo phát triển mạnh và vươn xa ra thị trường thế giới. Tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, các khu công nghiệp được thành lập và mở rộng phục vụ cho sự phát triển này. Mạng lưới kết nối giao thông giữa vùng ĐBSCL với TP Hồ Chí Minh cũng được quan tâm đầu tư, nhưng vẫn chưa đủ cho sự phát triển của vùng đất đầy tiềm năng này. Hơn nữa, không phải tỉnh nào cũng được hưởng lợi đầu tư từ nguồn vốn FDI.

Hy vọng sau hội nghị đầu tư này, sẽ có thêm nhà đầu tư đến với vùng ĐBSCL. Để phát triển, các địa phương trong vùng cần hướng cho nhà đầu tư vào những lĩnh vực cụ thể. Thời gian qua, sản lượng cá, thủy sản, lương thực cao, nhưng dự án đầu tư chủ yếu là chế biến với quy mô lớn, sản lượng cao, trong khi giá trị thu về không lớn. Do đó, vùng cần tập trung mời gọi đầu tư những dự án tạo ra nhiều giá trị gia tăng cho những sản phẩm này, chú trọng chuỗi giá trị liên quan đến giá trị canh tác của nông dân, tạo điều kiện cho nông hưởng lợi thực sự. Với vị trí địa lý thuận lợi, vùng ĐBSCL có nhiều điều kiện phát triển. Sự lớn mạnh của thị trường nội địa sẽ hấp dẫn đối với nhà đầu tư. Hiện nay, thị trường nội địa ở vùng ĐBSCL chưa được phát triển đầy đủ và nhất là những sản phẩm công nghiệp phục vụ cho nông nghiệp.

Mặt khác, Chính phủ và các địa phương cần quan tâm, tập trung đầu tư hạ tầng giao thông, xây dựng trung tâm logistic để hàng hóa phát triển thuận lợi hơn. Quy hoạch phát triển vùng cần tính đến điều kiện về môi trường ngày càng biến đổi và tác động của biến đổi khí hậu. Cần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho doanh nghiệp; tập trung vào đào tạo kỹ năng cho người lao động. Tập trung phát triển vùng kinh tế trọng điểm, tạo động lực cho sự phát triển vùng. Đảm bảo nguồn nước để đảm bảo sản xuất nông nghiệp. Hơn nữa, các tỉnh cũng phải cạnh tranh với nhau để phát triển; tránh đầu tư dàn trải. Lãnh đạo địa phương cũng cần hỏi xem khu vực tư nhân cần gì để mời gọi đầu tư tập trung, đúng với tiềm năng địa phương. Việc định vị vị thế của vùng ĐBSCL phải đặt trong bối cảnh khu vực và quốc tế. Nếu chú trọng phát triển kinh tế vùng sẽ đưa Việt Nam thoát khỏi nền kinh tế sản xuất lượng hàng hóa lớn, giá rẻ.

Việt Nam về dài hạn có rất nhiều tiềm năng để phát triển. Tôi hy vọng phần đầu tư của WB sẽ tạo xúc tác thu hút đầu tư nhiều hơn vào Việt Nam và vùng ĐBSCL. WB sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam ứng phó bệnh dịch, biến đổi khí hậu, cải cách hành chính, đầu tư hạ tầng đường bộ, nuôi trồng thủy sản, giáo dục đào tạo. WB cam kết hỗ trợ mạnh mẽ khu vực tư nhân ở Việt Nam, đặc biệt là vùng ĐBSCL. Mang đến cho vùng giai đoạn phát triển mới, hòa cùng cả nước phát triển mạnh mẽ hơn.

* Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Ngô Thịnh Đức: Xã hội hóa huy động vốn đầu tư hạ tầng

Giao thông vận tải là một bộ phận quan trọng trong kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, cần ưu tiên đầu tư phát triển đi trước một bước với tốc độ nhanh, bền vững nhằm tạo tiền đề cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Bộ GTVT đã có quy hoạch phát triển giao thông vùng ĐBSCL và luôn tạo mọi điều kiện để các doanh nghiệp công nghiệp giao thông vận tải mở rộng liên doanh, liên kết trong và ngoài nước để huy động vốn, chuyển giao công nghệ, trao đổi kinh nghiệm trong quản lý, điều hành và thực hiện lộ trình nội địa hóa.

Hệ thống giao thông ĐBSCL với đường bộ có 5 trục dọc và 9 trục ngang.  Chính phủ đã công bố toàn bộ quy hoạch GTVT vùng, kêu gọi đầu tư bằng mọi nguồn vốn, mọi thành phần kinh tế. Chúng ta đầu tư nhiều, đa dạng, nhưng không có đường sẽ tắc đủ thứ. Do vậy, phấn đấu đến năm 2014, tàu 10.000 DWT có thể ra vào cụm cảng của vùng. Trong tương lai sẽ đầu tư đường sắt cao tốc cho vùng. Năm 2011, sẽ khởi động dự án cầu Cao Lãnh, Vàm Cống kết nối vào tuyến QL80, xuyên qua vùng Đồng Tháp Mười, từ Kiên Giang, An Giang rút ngắn đi TP Hồ Chí Minh 100km. Năm 2015 sẽ hoàn thành cầu Cổ Chiên... Quý I/2011, sẽ kết thúc cầu Đầm Cùng, khi đó có thể đi từ Lạng Sơn đến Năm Căn (Cà Mau) và cầu Năm Căn nối tuyến Năm Căn đi Đất Mũi dự kiến sẽ hoàn tất cuối năm 2015...

Hiện nay, quy hoạch, chiến lược phát triển đã có đầy đủ, vấn đề hiện nay là tìm vốn để thực hiện. Vốn đầu tư hạ tầng, nhất là giao thông đường bộ, thủy rất tốn kém, vốn ngân sách nhà nước khó kham nổi. Do vậy, cần xã hội hóa công tác huy động vốn, huy động mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư hạ tầng giao thông cho vùng, mới mong làm thay đổi thực sự bộ mặt của ĐBSCL trong bối cảnh mới.

* Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Trần Thanh Mẫn: Cần chọn lọc dự án trong mời gọi đầu tư

TP Cần Thơ có vị trí địa lý trung tâm của vùng ĐBSCL. Theo Quyết định số 492/QĐ-TTg (ngày 16-4-2009) TP Cần Thơ là 1 trong 4 địa phương thuộc vùng kinh tế trọng điểm vùng ĐBSCL. Thành phố đang từng bước thể hiện vai trò động lực phát triển vùng. Tăng trưởng kinh tế được duy trì ở mức cao, bình quân trên 15%/năm; cơ cấu kinh tế đang chuyển dịch theo hướng công nghiệp, dịch vụ, nông nghiệp công nghệ cao. Trong đó, tỷ trọng công nghiệp chiếm 44%, dịch vụ 45,2%, nông nghiệp 10,6% trong cơ cấu GDP vào năm 2010. Trên địa bàn thành phố hiện có 9.784 doanh nghiệp thuộc các loại hình với tổng vốn đăng ký kinh doanh là 21.704 tỉ đồng. Hệ thống kết cấu hạ tầng đã và đang được đầu tư mới, nâng cấp mở rộng mang tính chất liên kết vùng, quốc gia, có sức lan tỏa lớn, đủ sức giải quyết những vấn đề của vùng trong sự liên kết, hợp tác vùng.

Cần Thơ là đầu mối quan trọng về giao thông, cửa ngõ hội nhập với quốc tế qua cảng hàng không và cảng hàng hải. Hiện nay, cơ sở hạ tầng kinh tế của thành phố đã và đang định hình với các khu công nghiệp tập trung, trung tâm thương mại, trung tâm hội chợ - triển lãm quốc tế, dịch vụ logistic, khoa học-công nghệ, giáo dục-đào tạo, y tế, văn hóa, đô thị... để phục vụ cho sự phát triển của thành phố và thu hút đầu tư. Mặt khác, kinh tế đối ngoại tiếp tục được mở rộng, tạo thuận lợi cho kinh tế phát triển nhanh. TP Cần Thơ đứng thứ 2 về kim ngạch xuất khẩu của vùng, với trên 65 doanh nghiệp đang kinh doanh xuất nhập khẩu, có quan hệ thương mại với hơn 80 quốc gia trên thế giới.

Với vai trò trung tâm vùng ĐBSCL, Cần Thơ chú trọng liên kết hợp tác ứng dụng, chia sẻ kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ. Liên kết, phối hợp đào tạo nghề chất lượng cao cho vùng. Thành phố đang tập trung xây dựng nền nông nghiệp công nghệ cao và ứng dụng công nghệ cao. Hình thành Viện nghiên cứu phát triển công nghệ sinh học, khu công nghệ cao về nông nghiệp. Trong thu hút đầu tư, Cần Thơ chú trọng phát triển công nghiệp có hàm lượng kỹ thuật, công nghệ cao, ít gây ô nhiễm. Ưu tiên phát triển công nghệ bảo quản, chế biến nông- thủy sản; công nghiệp cơ khí phục vụ nông nghiệp, công nghiệp năng lượng, điện tử, tin học, cơ khí đóng tàu, hóa chất. Đồng thời, phát triển mạnh các loại hình dịch vụ, thương mại.

* Ông Kevin Thieneman, Chủ tịch phụ trách Châu Á của Tập đoàn Caterpillar- Hoa Kỳ: Sẽ quan tâm đến dự án hạ tầng ở vùng ĐBSCL

Chúng tôi quan tâm đầu tư khu vực Châu Á Thái Bình Dương, do khu vực này tiềm năng lớn. Hiện nay, tại khu vực ĐBSCL, Hoa Kỳ có 36 dự án đầu tư với tổng vốn khoảng 870 triệu USD. Hội đồng kinh doanh Hoa Kỳ-ASEAN vừa ký biên bản ghi nhớ với Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam về đầu tư hạ tầng và nhu cầu đầu tư hạ tầng. Những dự án FDI mời gọi đầu tại Việt Nam, doanh nghiệp chúng tôi rất hào hứng và quan tâm đến vùng ĐBSCL. Tuy nhiên, Việt Nam cần nâng cao khả năng cạnh tranh trên toàn cầu hơn nữa. Còn các sản phẩm vùng ĐBSCL muốn phát triển cần khắc phục những tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm xuất khẩu. Phải kiểm tra chặt chẽ từ khâu đầu vào đến đầu ra, áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế vào sản xuất. ĐBSCL dựa vào điều kiện hiện tại để phát triển. Tập trung đầu tư hạ tầng cơ sở, để đưa sản phẩm đến nhà máy chế biến ngắn nhất và hiệu quả nhất. Kết nối hạ tầng giao thông thủy và bộ với cảng hàng không, tạo động lực phát triển toàn diện.

Đối với các dự án mời gọi đầu tư tại vùng ĐBSCL. Chúng tôi quan tâm đến hệ thống đường sắt cao tốc, trường dạy nghề... và mong muốn đem những mô hình đã áp dụng thành công ở châu Á để áp dụng tại ĐBSCL. Hy vọng những mô hình này sẽ tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao cho vùng.

GIA BẢO- THÀNH NGUYỄN (ghi)