* Nhóm PV Kinh tế (ghi)

Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) của 12 quốc gia, trong đó có Việt Nam vừa tuyên bố kết thúc vòng đàm phán. Cùng đó, Cộng đồng Kinh tế chung ASEAN (AEC) kỳ vọng sẽ hình thành vào cuối năm 2015 và các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) đã ký kết và đang đàm phán sẽ tạo ra các "sóng" hội nhập với nhiều tầng nấc. Và trong sân chơi hội nhập bình đẳng này, chỉ có doanh nghiệp (DN) năng động, chủ động đổi mới sáng tạo mới có thể tồn tại. Song song đó, DN cần sự đồng hành của cơ quan nhà nước và nông dân trong liên kết phát triển theo chuỗi. Báo Cần Thơ lược ghi ý kiến của lãnh đạo một số DN, Hiệp hội DN vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) về tâm thế của DN chuẩn bị hội nhập.

DN vùng ĐBSCL rất cần kiến thức mới, thông tin về hội nhập. Liên kết là vấn đề rất quan trọng và cần thiết trong hội nhập. Đối với DHG, chúng tôi đưa ra tiêu chí "Nơi nào có người dùng thuốc nơi đó có Dược Hậu Giang", chúng tôi đã đưa sản phẩm tới vùng nông thôn. Nhưng nói về liên kết thì chưa đạt như mong muốn, chủ yếu DHG chỉ đến các địa phương mở chi nhánh, đại lý, còn liên kết với DN cùng ngành dược cũng chưa đạt. Có người hỏi tôi là DHG đặt mục tiêu dẫn đầu ngành dược Việt Nam, tôi đã trả lời là: Nếu chỉ đặt ra mục tiêu đó thì DHG có nguy cơ phá sản. Bởi trong hội nhập kinh tế quốc tế mà chúng ta chỉ nghĩ đứng đầu ngành dược tại Việt Nam thì chưa đủ và có thể bị thâu tóm bởi DN nước ngoài. Nên phải nghĩ là vững ở sân nhà rồi tiến ra thế giới. Muốn vậy, phải liên kết với nhau để chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm và nhiều thứ khác nữa. Nếu nói liên kết ngành dược thì một mình DHG cũng không làm được mà phải có sự chung sức của các DN trong ngành và sự ủng hộ của chính quyền địa phương, các bộ ngành trung ương. Bởi liên kết DN trong ngành với nhau cũng chưa ổn, vì sản phẩm giống nhau, kiến thức cũng như nhau, không khéo có thể dẫn đến cạnh tranh nội bộ ngành nên chúng tôi cần sự ủng hộ của chính quyền địa phương để kết nối với nhiều ngành ngang khác. Tổng hợp sức mạnh của nhiều ngành thì mới tạo ra liên kết mạnh. Chẳng hạn đầu ra của nhiều mặt hàng nông sản chính là đầu vào của ngành dược.

Một vấn đề khác là DN không thể tự làm ra công nghệ sinh học được mà cần sự tiếp sức của các nhà khoa học trong nghiên cứu. Hiện có nhiều nghiên cứu đóng trong ngăn bàn của nhà khoa học mà chưa thể đem ra ứng dụng tại DN vì thiếu liên kết. Một yếu tố quan trọng khác cho hội nhập, buộc DN phải đi theo con đường này là nghiên cứu và phát triển (R&D) để hình thành chuỗi sản xuất, tạo ra sự "khác biệt" để hội nhập. Trong hội nhập, nếu DN nào không đầu tư R&D thì có nguy cơ thua. Thời gian qua, DHG luôn tận dụng chất xám của nhân viên để làm nên sức mạnh của DN. Không chỉ vậy, DHG luôn tìm kiếm các liên kết để thúc đẩy sự phát triển của DN. Tôi tin rằng, một thế hệ doanh nhân trẻ năng động liên kết với nhau, cùng với sức sáng tạo sẽ cùng nhau đưa ĐBSCL vượt lên. Nhưng liên kết đừng hy vọng là mua sản phẩm của nhau mà phải nghĩ thoáng hơn là liên kết để cùng nâng đỡ nhau, cùng vượt qua thách thức.

(Chia sẻ với DN tại Mekong connect CEO Forum 2015 tại Cần Thơ đầu tháng 9-2015)

Không phải bây giờ Công ty Trung An mới quan tâm đến hội nhập, mà cách đây 10 năm chúng tôi đã chuẩn bị rồi, chúng tôi đã xây dựng những vùng nguyên liệu để chủ động trong xuất khẩu và vùng nguyên liệu đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng trong và ngoài nước. DN phải có các bước chuẩn bị chủ động, chứ không phải người nông dân sản xuất ra cái gì thì mình đều mua để xuất khẩu. Ở nước ta từ trước tới giờ thường nhiều người cứ quan tâm xuất khẩu cái mình có, chứ chưa quan tâm nhiều đến cái thị trường cần, do vậy nhiều cái thị trường cần mà mình không có. DN đã biết vấn đề này và đã chuẩn từ trước nên dù hội nhập đi nữa thì chắc chắn DN vẫn có bước phát triển ổn định. Tuy nhiên, các FTA mà Việt Nam ký với các nước, kể cả ở khu vực ASEAN và trên thế giới trong năm 2015 và những năm tiếp theo là rất nhiều và nó có hiệu lực ngay tức thì. Lẽ đó sự cạnh tranh cho hàng nông sản Việt Nam nói chung và gạo nói riêng là rất quyết liệt.

Nhiều DN nhận biết về sự cạnh tranh và đã có các bước chuẩn bị, tuy nhiên DN chuẩn bị không cũng chưa đủ mà cả hệ thống chính trị, từ trung ương đến địa phương và nông dân phải đồng hành tham gia cùng với DN. Để DN tự bươn chải rất khó cạnh tranh bởi nền nông nghiệp và ngành gạo Việt Nam có xuất phát điểm rất thấp. Thời gian qua, đầu tư cho nông nghiệp cũng còn rất ít, rất mỏng, mặt hàng gạo và nhiều loại nông sản chưa được quan tâm đầu tư xây dựng thương hiệu một cách đúng mức. Do vậy, khi nhiều FTA có hiệu lực, hàng hóa nông sản các nước sẽ có nhiều cơ hội tràn vào Việt Nam, nhất là khi một bộ phận không nhỏ người tiêu dùng trong nước còn có tâm lý sính hàng ngoại. Cơ hội cho hàng nông sản của chúng ra rất ít nhưng thách thức lại rất nhiều, rất cần sự chủ động chuẩn bị của tất cả các bên có liên quan.

Bà Nguyễn Mỹ Thuận, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội DN TP Cần Thơ (CBA):
CBA mong luôn là cầu nối giữa DN với chính quyền địa phương

Gần đây, tại TP Cần Thơ đã có một số buổi nói chuyện, trình bày về TPP cũng như các FTA khác- những thuận lợi và thách thức. Một số DN cũng có tham dự các buổi hội thảo này và cũng nhận biết những thách thức đang ở phía trước. Nếu nói là "sóng" hội nhập thì làn "sóng" này còn ở ngoài khơi Thái Bình Dương, chưa tác động mạnh đến DN Cần Thơ. Tuy nhiên, thông tin về các cam kết FTA vẫn chưa phổ rộng, chỉ một số DN được tiếp cận trực tiếp với những thông tin về hội nhập qua các FTA này. Đa số DN chưa nắm bắt đầy đủ những cam kết qua các Hiệp định đã ký kết. Do đó, DN cần được trực tiếp nghe những thông tin này từ các cơ quan Nhà nước, đặc biệt là các chuyên gia để hiểu rõ thuận lợi để khai thác và khó khăn để đối phó, điều chỉnh hoạt động kinh doanh cho phù hợp với tình hình mới.

CBA đang thực hiện vai trò làm cầu nối giữa DN với chính quyền địa phương về các vấn đề liên quan đến kinh doanh. Trong chức năng nhiệm vụ này, chúng tôi đã đại diện cho DN để nêu lên những khó khăn vướng mắc của DN để UBND và các cơ quan có những hỗ trợ cần thiết. CBA cũng giúp chuyển tiếp khiếu nại của DN lên cơ quan chức năng và UBND để kịp thời giải quyết. Trong thời gian gần đây, để giúp DN tiếp cận với nhiều thông tin hữu ích về chính sách pháp luật và hội nhập chúng tôi đã tăng cường công tác thông tin qua các Bản tin nội bộ hằng tuần, hằng tháng và qua website: www.cbamekong.org. Đồng thời hoạt động hỗ trợ nâng cao năng lực kinh doanh của DN để củng cố và vững vàng bộ máy quản trị nội bộ trong DN vẫn là hoạt động thường xuyên của CBA.

Ngành sản xuất nào cũng có rủi ro, nhưng tùy theo địa phương và bản lĩnh của doanh nhân trong quá trình quản trị. Thời gian quản trị DN trong suốt mấy mươi năm qua, tôi vẫn có thể thích ứng với các rủi ro. Năm 1974, tôi đã bắt đầu nuôi cá tra, đến năm 1986 mới mạnh dạn đầu tư bài bản vào nghề nuôi cá tra và đã tham gia thị trường xuất khẩu hơn 10 năm nay. Những DN lớn, DN quy mô gia đình nếu quản trị chặt chẽ chừng nào thì hiệu quả kinh doanh đạt được tốt chừng ấy. Làm DN phải chọn lựa con đường mềm dẻo và phải quản lý chặt chẽ, sát sao gắn với các chủ trương, chính sách của Nhà nước. Trong đó, nhà khoa học đóng góp tiếp cho DN về khoa học kỹ thuật để hoàn thiện chuỗi giá trị sản xuất, nâng cao chất lượng. Thực tế, với chủ trương hội nhập của Đảng, Nhà nước, Chính phủ thì hiện nay DN ngành cá tra bắt đầu sản xuất, kinh doanh theo những gì mà chính sách hội nhập yêu cầu.

DN thực hiện chuỗi sản xuất từ khâu đầu vào đến khâu đầu ra. Khi tham gia chuỗi này, cần có sự đóng góp hỗ trợ cho những người thiếu về năng lực, thiếu về tài chính, thiếu mối liên kết. DN phải theo Nhà nước để mời các bên liên quan đến bàn bạc cùng liên kết với mình để phối hợp xây dựng chuỗi giá trị ngành hàng cá tra ngày một tốt đẹp hơn. Khi thực hiện chuỗi giá trị này, trước mắt, DN hỗ trợ tiếp cho các hộ nông dân nhưng cũng đồng thời là bảo vệ cho các DN của Việt Nam, thể hiện sự tác động qua lại lẫn nhau giữa DN và hộ nuôi. Thời gian qua, có 1 số ít hộ không tham gia vào chuỗi và bán giá thấp để phá giá, làm thua lỗ thì tiếng xấu đồn ra bên ngoài sẽ làm ảnh hưởng đến hiệu quả, uy tín chất lượng ngành nghề sẽ mất đi. Nên liên kết để hỗ trợ lẫn nhau, cùng bảo vệ ngành hàng trong phát triển là điều kiện cấp thiết buộc DN phải tuân thủ.