“Không từ trái mặc nưa thì không thể gọi là Lãnh Mỹ A”, nhà thiết kế (NTK) Võ Việt Chung khẳng định như thế tại “Lãnh Mỹ A Show” vừa qua.

Thợ nhuộm Lãnh Mỹ A.

NTK Võ Việt Chung là người tâm huyết khai thác chất liệu tơ lụa và kiểu dáng trang phục truyền thống Việt Nam để sáng tạo nên những bộ sưu tập nổi tiếng thế giới suốt nhiều năm qua. Với Lãnh Mỹ A, ông được xem là người tiên phong đưa lên sàn diễn thời trang và tạo dấu ấn đặc biệt trên bản đồ tơ lụa thế giới.

Tại “Lãnh Mỹ A Show” mới đây, NTK Võ Việt Chung đã giới thiệu các bộ sưu tập gắn với tên tuổi của ông, trong đó có bộ sưu tập khác nổi tiếng là “Nưa” - tên gọi lấy từ loài trái nhuộm nên màu đen huyền của Lãnh Mỹ A.

Trong “Lãnh Mỹ A Show”, NTK Võ Việt Chung khẳng định rằng, giá trị của Lãnh Mỹ A nằm ở mồ hôi, công sức của người thợ dệt. Thị trường hiện nay bán tràn lan các loại vải được gọi là Lãnh Mỹ A nhưng không phải, đều nhuộm hóa chất. Lãnh Mỹ A phải nhuộm từ trái mặc nưa. Không từ trái mặc nưa thì không thể gọi là Lãnh Mỹ A.

Lãnh Mỹ A từ làng nghề ở Tân Châu, An Giang, nổi tiếng với những thước lụa đen huyền, óng ánh. Chúng tôi đã nhiều lần đến làng nghề, tìm hiểu về kỹ thuật nhuộm Lãnh Mỹ A và được chính một trong những “cây đa cây đề” cuối cùng của làng nghề là ông Nguyễn Văn Long (tự Tám Lăng) kể cho nghe về kỹ thuật nhuộm trái mặc nưa.

Trái mặc nưa khi sống có màu xanh, da nhẵn bóng, tròn và cứng, có thể ví tương tự như trái cà pháo nhỏ. Vùng Tân Châu, An Giang hồi xưa cũng trồng nhiều mặc nưa để nhuộm vải, nay còn rất hiếm, chủ yếu được thu mua về làm nguyên liệu. Cây mặc nưa cho trái rộ vào khoảng mùa mưa. Mặc nưa hái khi trái còn sống, hái là dùng liền, không để chín vì sẽ hết mủ. Bởi, mủ mặc nưa chính là nguyên liệu tạo màu cho Lãnh Mỹ A.

Trái mặc nưa được thợ nhuộm giã nhuyễn, lược (bồng) lấy nước mủ và thêm nước vào với tỷ lệ phù hợp. Vải màu trắng thô được cho vài hỗn hợp này để tạo màu, rồi người thợ vắt khô, tiếp tục nhuộm, lại vắt… cứ như thế cả trăm lần để đạt màu theo yêu cầu. Thời gian nhuộm và phơi để thành Lãnh Mỹ A thành phẩm mất cả tháng trời. Kỳ công là vậy nên Lãnh Mỹ A nhuộm từ mặc nưa đen bóng, nhìn rất đẹp, sang trọng.

Làng lụa Tân Châu trước nguy cơ mai một bởi sự lấn át của các sản phẩm công nghiệp. Cây mặc nưa cũng ngày càng khan hiếm. Thế nhưng, vẫn còn đó những nghệ nhân miệt mài giữ nghề và tâm huyết của những người như NTK Võ Việt Chung trong việc đưa Lãnh Mỹ A vươn ra thế giới. Nhờ vậy mà những thước lụa đen huyền từ trái mặc nưa vẫn đang tiếp tục được gìn giữ.

Giá trị của Lãnh Mỹ A không chỉ ở vẻ đẹp sang trọng của tấm lụa, mà còn ở quy trình nhuộm thủ công độc đáo, ở tri thức dân gian được truyền qua nhiều thế hệ. Chừng nào màu đen ấy còn được tạo nên từ mủ mặc nưa, chừng đó hồn cốt của Lãnh Mỹ A vẫn còn nguyên vẹn, xứng đáng là niềm tự hào của nghề lụa Việt Nam và di sản văn hóa của vùng đất Nam Bộ.

Bài, ảnh: ĐĂNG HUỲNH