Thừa cân, béo phì không chỉ ảnh hưởng đến vóc dáng mà còn gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh rối loạn chuyển hóa nguy hiểm. Trong chương trình tư vấn trực tuyến “Giảm cân an toàn - Kiểm soát béo phì, bảo vệ sức khỏe toàn diện”, BS.CKII Thạch Thị Phola, Trưởng Khoa Nội tiết - Nội Thần kinh, Bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long cho rằng, béo phì cần được điều trị đúng cách, toàn diện để ngăn ngừa, giảm thiểu các hệ lụy.

“Bạn đồng hành” nguy hiểm của thừa cân, béo phì

Tình trạng thừa cân, béo phì ở nước ta gia tăng nhanh chóng ở mọi độ tuổi. Theo BS.CKII Thạch Thị Phola, nguyên nhân phổ biến nhất là năng lượng đưa vào nhiều hơn năng lượng cơ thể tiêu hao trong thời gian dài. Điều này thường gặp ở những người ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn nhưng lại ít vận động. Ngoài ra còn có nhiều yếu tố khác như thức khuya, thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài, công việc ít vận động và tuổi tác làm tốc độ chuyển hóa của cơ thể giảm dần.

BS.CKII Thạch Thị Phola tư vấn về chế độ dinh dưỡng, vận động hợp lý giúp giữ cân nặng ổn định, bảo vệ sức khỏe.

Béo phì còn do một số bệnh nội tiết như suy giáp, hội chứng Cushing hoặc các rối loạn khác khiến người bệnh tăng cân. Một số thuốc điều trị như corticosteroid, thuốc điều trị trầm cảm hoặc đái tháo đường cũng có thể làm tăng cân. Yếu tố di truyền cũng ảnh hưởng đến khả năng tích lũy mỡ và cảm giác thèm ăn.

Theo bác sĩ Phola, béo phì là yếu tố nguy cơ của hơn 200 bệnh lý khác nhau. Thường gặp nhất là đái tháo đường type 2, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và bệnh tim mạch. Người béo phì còn có nguy cơ bị gan nhiễm mỡ, ngưng thở khi ngủ, thoái hóa khớp do khớp phải chịu tải trọng lớn trong thời gian dài và một số bệnh ung thư như đại trực tràng, nội mạc tử cung hay ung thư vú sau mãn kinh. Ở người mắc đái tháo đường type 2, thừa cân và béo phì là nguyên nhân quan trọng làm tăng tình trạng kháng insulin.

Để chẩn đoán thừa cân, béo phì, các bác sĩ thường dựa vào chỉ số BMI, kết hợp với chỉ số vòng eo. Nếu vòng eo từ 90cm trở lên ở nam hoặc 80cm trở lên ở nữ, nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa sẽ cao hơn. Trong một số trường hợp, bác sĩ còn đánh giá tỷ lệ mỡ cơ thể hoặc khối lượng cơ trước khi đưa ra kế hoạch điều trị…

Theo bác sĩ Phola, nên đi khám khi có BMI từ mức thừa cân trở lên kèm theo các bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc gan nhiễm mỡ. Những người tăng cân nhanh bất thường, giảm cân nhiều lần nhưng thất bại hoặc nghi ngờ có bệnh nội tiết cũng nên được khám chuyên khoa, giúp xác định nguyên nhân, đánh giá nguy cơ và xây dựng kế hoạch điều trị cá thể hóa.

Nguyên tắc giảm cân: kiên trì và ổn định

Nhiều người áp dụng các phương pháp nhịn ăn kéo dài hoặc giảm cân cấp tốc. Theo bác sĩ, giảm cân quá nhanh thường không mang lại hiệu quả lâu dài. Khi nhịn ăn kéo dài, cơ thể không chỉ mất mỡ mà còn mất khối cơ, dễ gây mệt mỏi, tuột huyết áp, hạ đường huyết, thiếu vitamin và rối loạn điện giải. Một số người còn bị sỏi túi mật hoặc rối loạn nội tiết. Đặc biệt, sau khi ngừng chế độ ăn nghiêm ngặt, cân nặng thường tăng trở lại rất nhanh, thậm chí còn tăng nhiều hơn trước. “Giảm cân an toàn là giảm từ từ, kết hợp chế độ ăn hợp lý và vận động đều đặn…”, bác sĩ Phola khuyến cáo.

Bác sĩ lưu ý, cần thận trọng với sản phẩm được quảng cáo là “giảm cân thần tốc”, “đốt mỡ cấp tốc” nhưng chưa được kiểm chứng chất lượng. Nếu cần sử dụng thuốc hỗ trợ giảm cân, người bệnh nên được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ và theo dõi trong suốt quá trình điều trị. Nguyên tắc quan trọng nhất của việc giảm cân là thay đổi lối sống, kết hợp chế độ ăn khoa học, vận động phù hợp, ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng và theo dõi cân nặng định kỳ. Mục tiêu không phải là giảm thật nhanh mà là duy trì được kết quả trong nhiều năm.

Quan trọng nhất là ăn đủ chất nhưng giảm tổng năng lượng. Người muốn giảm cân vẫn cần đủ chất đạm để duy trì khối cơ, tăng cường rau xanh, trái cây ít ngọt, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo lành mạnh. Nên hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, thức ăn nhanh, các món chiên xào nhiều dầu mỡ và đồ uống có cồn. Không nên bỏ bữa, đặc biệt là bữa sáng, vì điều này dễ khiến ăn nhiều hơn vào các bữa sau. Bên cạnh đó, đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội hoặc khiêu vũ đều là những phương pháp góp phần giảm cân, duy trì sức khỏe ổn định. Người trưởng thành nên vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần với cường độ vừa phải, đồng thời tập thêm các bài tăng sức mạnh cơ khoảng hai ngày mỗi tuần.

Theo bác sĩ Phola, giảm cân là một hành trình chăm sóc sức khỏe chứ không phải là một cuộc đua. Mỗi thay đổi nhỏ như ăn lành mạnh hơn, đi bộ nhiều hơn hay ngủ sớm hơn đều mang lại lợi ích cho sức khỏe. Nếu đã nhiều lần giảm cân nhưng không thành công, đừng tự trách bản thân. Thay vào đó, hãy tìm đến bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá đúng nguyên nhân và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.

Bài, ảnh: THU SƯƠNG