Nông dân tại nhiều địa phương ĐBSCL đã bắt đầu bước vào vụ thu hoạch lúa hè thu 2013.

* Hạn chế cần được khắc phục

Những năm qua, việc mua tạm trữ lúa gạo tại ĐBSCL đã góp phần tích cực ổn định giá lúa gạo, giúp việc tiêu thụ lúa của nông dân thuận lợi và các doanh nghiệp cũng có điều kiện hơn trong xuất khẩu, không phải vội xuất hàng lúc giá rẻ. Vụ đông xuân 2012-2013, việc mua tạm trữ 1 triệu tấn quy gạo từ ngày 20-2 đến 31-3 đã giúp giá lúa gạo có xu hướng ổn định và nhích lên so với thời điểm trước tạm trữ và mức giá thu mua lúa gạo đảm bảo cho nông dân có lãi. Trong thời gian mua tạm trữ cũng tạo điều kiện giữ được mặt bằng giá xuất khẩu, hạn chế ép giá và cạnh tranh phá giá trong bối cảnh thị trường xuất khẩu gạo đang bị cạnh tranh gay gắt… Song, theo đánh giá của Bộ NN&PTNT, công tác thu mua tạm trữ lúa gạo còn hạn chế cần khắc phục như: việc phân chỉ tiêu mua tạm trữ chưa đáp ứng nhu cầu tiêu thụ lúa gạo trên một số địa bàn; tác động tăng giá lúa gạo trên thị trường chưa lớn; việc công bố giá định hướng cho toàn vùng ngay từ đầu vụ sản xuất chưa thật sự có ý nghĩa trong thực tế…

Để công tác mua tạm trữ lúa gạo trong thời gian tới tốt hơn, giúp mang lại nhiều lợi ích cho nông dân, nhiều ý kiến cho rằng cần quan tâm khắc phục ngay các hạn chế và có sự điều chỉnh một số cơ chế chính sách cho phù hợp hơn. Trong đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) và các địa phương, đồng thời ưu tiên hỗ trợ nhiều hơn cho doanh nghiệp thực hiện mua lúa gạo trực tiếp từ nông dân và liên kết cùng nông dân thực hiện “cánh đồng mẫu lớn” nhằm hướng đến mục tiêu chỉ hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp mua tạm trữ lúa. Về lâu dài, nhiều địa phương vùng ĐBSCL kiến nghị nên tiếp tục giao cho VFA làm đầu mối phân giao chỉ tiêu cho các doanh nghiệp thực hiện mua tạm trữ lúa gạo thuận lợi tiêu thụ sản phẩm so với giao cho các địa phương, đồng thời cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các bên có liên quan… Ông Lê Minh Đức, Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Long An, cho rằng: “VFA có vai trò quan trọng trong việc lo đầu ra xuất khẩu gạo. Vì vậy, cần tiếp tục giao cho VFA làm đầu mối chứ giao cho địa phương sẽ khó trong khâu tiêu thụ. Vấn đề là chúng ta cần làm tốt các công tác phối hợp trong triển khai mua tạm trữ nhằm giúp nông dân được hưởng lợi nhiều và có cơ chế, chính sách khuyến khích thu mua lúa tạm trữ trực tiếp từ nông dân”.

Trong bối cảnh giá lúa gạo trên thế giới có xu hướng giảm và đầu ra trong xuất khẩu gặp khó khiến giá lúa gạo hàng hóa trong nước dễ bị giảm sâu khi bước vào vụ thu hoạch rộ nếu không được các tiểu thương và doanh nghiệp đẩy mạnh hoạt động thu mua. Dù còn những hạn chế trong quá trình thực hiện nhưng rõ ràng việc mua tạm trữ lúa gạo là chủ trương đúng đắn “kích thích” hoạt động thu mua, duy trì giá lúa gạo trong nước ở mức đảm bảo cho người trồng lúa có lãi, đồng thời góp phần cho hoạt động xuất khẩu có hiệu quả hơn. Ông Phan Anh Vũ, Phó Chủ tịch UBND  tỉnh Vĩnh Long, cho rằng: “Mua tạm trữ lúa gạo là cần thiết và chúng ta nên tiếp tục duy trì, vấn đề là cần phải quan tâm khắc phục các hạn chế, tồn tại. Vụ đông xuân vừa qua, việc mua tạm trữ lúa gạo tiếp tục khẳng định hiệu quả, giá lúa gạo đã nhích lên 100-200 đồng/kg, tạo thuận lợi cho nông dân tiêu thụ lúa với mức giá có lời. Vụ lúa hè thu 2013, cần thực hiện việc mua tạm trữ khoảng 1,5 triệu tấn quy gạo để tiếp tục hỗ trợ nông dân tiêu thụ sản phẩm trong tình hình đầu ra trong xuất khẩu tạm thời còn gặp khó”.

* Thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp

Thực tế cho thấy, sự tăng giảm giá lúa gạo và các loại nông sản nói chung đang phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, nhất là cung cầu của thị trường trong nước và  thế giới. Ở nước ta, lúa gạo sản xuất ra nhiều hơn so với nhu cầu tiêu thụ trong nước, phải xuất khẩu mới giúp nông dân tiêu thụ hết lượng lúa gạo hàng hóa nên giá cả phụ thuộc rất nhiều vào sự lên xuống của giá lúa gạo thế giới. Để nâng cao hiệu quả sản xuất cho người nông dân, chúng ta không nên đợi giá giảm mới lo tạm trữ mà cần làm tốt hơn công tác dự báo cung cầu của thị trường. Chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi và điều chỉnh sản xuất lúa cho phù hợp với từng thời điểm thị trường, tránh tình trạng  sản xuất ra số lượng nhiều nhưng bán giá rẻ. Mặt khác, cần tăng cường năng lực chế biến, dự trữ hàng và đẩy mạnh hơn nữa công tác xúc tiến thương mại, tìm kiếm và mở rộng thị trường xuất khẩu gạo và các sản phẩm chế biến từ gạo. Đẩy mạnh phát triển các mô hình liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm để tạo đầu ra sản phẩm ổn định…

Ông Phạm Văn Quỳnh, Giám đốc Sở NN&PTNT TP Cần Thơ, cho rằng: không nên đổ lỗi giá nông sản lên xuống cho việc tạm trữ và lo đổ lỗi cho nhau khi việc thực hiện mua tạm trữ còn những hạn chế mà cần sự phối hợp chặt chẽ của các thành phần trong chuỗi giá trị nhằm phát huy các mặt tích cực, nâng cao lợi ích cho nông dân và các bên liên quan. Đồng thời, cần thực hiện nhiều biện pháp khác phối hợp với tạm trữ nhằm giải quyết tận gốc các nguyên nhân gây bấp bênh cho đầu ra nông sản mới giúp nâng cao hiệu quả sản xuất ổn định cho người nông dân. Ông Trương Thanh Phong, Chủ tịch VFA cũng nhìn nhận: “Từ năm 2012 đến nay, tình hình nguồn cung gạo trên thị trường thế giới nhiều lúc có xu hướng  dư thừa so với nhu cầu làm giá bị giảm. Trước tình hình đó, chúng ta cần  quan tâm hơn đến việc điều chỉnh lại sản xuất lúa gạo, cần chuyển bớt một phần diện tích lúa sang trồng các loại rau màu khác có hiệu quả… giảm áp lực trong tiêu thụ lúa gạo và tránh bị thiệt hại về giá”.

Theo ông Lê Quốc Doanh, Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT),  năm 2012 nước ta đã xuất khẩu gạo đạt kim ngạch trên 3,4 tỉ USD, nhưng đồng thời chúng ta cũng phải nhập khẩu thức ăn chăn nuôi và các loại nguyên liệu phục vụ sản xuất thức ăn chăn nuôi có trị giá khoảng 3 tỉ USD. Trong đó, đáng chú ý là có nhiều loại nguyên liệu mà chúng ta hoàn toàn có thể đẩy mạnh phát triển sản xuất trong nước như: bắp, đậu nành… Do phải mua thức ăn chăn nuôi của nước ngoài với giá cao cũng là nguyên nhân quan trọng dẫn đến các khó khăn của ngành chăn nuôi trong nước hiện nay. Cục Trồng trọt đã  và đang có chủ trương khuyến khích nông dân tại các địa phương chuyển bớt một số diện tích lúa sang phát triển các cây trồng  phục vụ làm thức ăn chăn nuôi, đồng thời tập trung phát triển các loại gạo thơm, gạo chất lượng cao để nâng cao giá trị sản phẩm.

Để nâng cao hiệu quả sản xuất và đảm bảo cho người nông dân trồng lúa, chúng ta cần quan tâm thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Xét cho cùng, tạm trữ lúa gạo chỉ là giải pháp tình thế. Cần có thêm các giải pháp lâu dài và căn cơ hơn, trong đó chú ý điều chỉnh, tổ chức lại sản xuất cho phù hợp và  gắn với nhu cầu thị trường.

Bài, ảnh: Khánh Trung