Không ít bệnh nhân bị sỏi thận phải chịu đựng các cơn đau quặn thắt, nhưng lại chần chừ chữa trị vì sợ phẫu thuật. Các bác sĩ Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ cho biết, hiện nay đang triển khai phương pháp điều trị không xâm lấn là tán sỏi ngoài cơ thể, có thể điều trị trong ngày, giúp người bệnh sớm trở lại sinh hoạt bình thường sau 1-2 ngày.

BS CKII Nguyễn Trung Hiếu, Phó trưởng Trung tâm Tiết Niệu, Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, tư vấn cho bệnh nhân tái khám sau tán sỏi. Ảnh: BS.

Tán sỏi không cần rạch da hay đặt ống thông

BS CKII Nguyễn Trung Hiếu, Phó trưởng Trung tâm Tiết Niệu, Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, cho biết tán sỏi ngoài cơ thể sử dụng sóng xung kích hội tụ chính xác vào viên sỏi nhằm phá vỡ chúng thành các mảnh nhỏ, rồi đào thải ra ngoài theo dòng nước tiểu. Kỹ thuật này không xâm lấn, không cần rạch da hay đặt ống thông, thời gian thực hiện thường từ 30-60 phút.

Bà N.T.T (58 tuổi, ở xã Thới Lai, TP Cần Thơ) được tán sỏi ngoài cơ thể tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ cách nay 2 tuần. Trước đó, bà đau hông lưng phải, đau quặn từng cơn lan xuống hạ vị kèm nôn ói. Bệnh nhân mua thuốc uống giảm đau, nhưng sau đó các cơn đau tái phát mức độ nặng hơn kèm tiểu gắt. Qua thăm khám và kết quả siêu âm hệ tiết niệu, bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân có sỏi thận phải, kích thước khoảng 10mm và 12mm, được chỉ định tán sỏi ngoài cơ thể. Sau tán sỏi, bệnh nhân được cho xuất viện kèm thuốc uống. Tái khám sau 2 tuần, bác sĩ kiểm tra ghi nhận người bệnh không còn sỏi.

Bệnh nhân N.V.T (56 tuổi, ở tỉnh An Giang) cũng đến Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ thăm khám vì tình trạng đau quặn từng cơn vùng hông lưng. Trước khi đến bệnh viện, bệnh nhân đã điều trị tại phòng mạch tư, nhưng bệnh không thuyên giảm. Kết quả thăm khám và cận lâm sàng, bác sĩ ghi nhận bệnh nhân có sỏi thận bên trái, được chỉ định tán sỏi ngoài cơ thể mà không phải trải qua phẫu thuật.

ThS.BS CKII Nguyễn Trung Hiếu cho biết, bệnh sỏi thận với triệu chứng điển hình là các cơn đau quặn thắt dữ dội, có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời. Tán sỏi ngoài cơ thể là một bước tiến quan trọng trong điều trị sỏi thận, giúp giảm đáng kể mức độ đau, hạn chế biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục so với những phương pháp phẫu thuật truyền thống. Máy tán sỏi có cơ chế hoạt động dựa trên nguyên lý tập trung năng lượng. Sóng xung kích được tạo ra từ bên ngoài cơ thể, truyền qua các mô mềm, sau đó hội tụ đúng vị trí viên sỏi. Dưới tác động của lực cơ học mạnh, sỏi bị phá vỡ thành các mảnh nhỏ dưới 5mm - kích thước đủ an toàn để di chuyển qua niệu quản. Công nghệ định vị bằng siêu âm hoặc X-quang giúp kiểm soát chính xác và an toàn quá trình tán sỏi.

Chỉ định và chống chỉ định tán sỏi ngoài cơ thể

Tuy nhiên, không phải tất cả bệnh nhân sỏi thận đều phù hợp với phương pháp tán sỏi ngoài cơ thể. BS Nguyễn Trung Hiếu cho biết, phương pháp này đặc hiệu đối với những trường hợp sỏi thận có kích thước dưới 2cm, nằm ở vị trí thuận lợi như bể thận hoặc niệu quản trên. “Kích thước và vị trí sỏi là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của tán sỏi ngoài cơ thể. Sỏi quá lớn hoặc nằm ở vị trí bất lợi sẽ khó vỡ hoàn toàn, làm tăng nguy cơ sót sỏi hoặc tắc nghẽn đường tiết niệu do mảnh vỡ”, BS Hiếu nhấn mạnh.

Ngoài ra, người bệnh cần có các điều kiện khác để có thể được điều trị tán sỏi ngoài cơ thể: đường tiết niệu thông thoáng, không hẹp hoặc dị dạng, giúp mảnh sỏi dễ dàng thoát ra ngoài; chức năng thận còn tốt, đảm bảo khả năng bài tiết nước tiểu; không có nhiễm trùng tiết niệu cấp tính (nếu có cần được điều trị ổn định trước khi tiến hành tán sỏi). Những trường hợp chống chỉ định tán sỏi ngoài cơ thể, như: sỏi quá lớn (>2cm) hoặc quá cứng; sỏi nằm ở vị trí bất lợi sát cột sống; phụ nữ mang thai hoặc người bị rối loạn đông máu, người có cơ địa béo phì nặng,… Những trường hợp này, bác sĩ cân nhắc các phương pháp xâm lấn tối thiểu khác như tán sỏi nội soi ngược dòng hoặc tán sỏi qua da.

BS Nguyễn Trung Hiếu khuyến cáo: “Đừng chờ đến khi cơn đau dữ dội mới đi khám. Sỏi nhỏ dễ điều trị, ít biến chứng. Những người có tiền sử gia đình bị sỏi thận hoặc cơ thể xuất hiện các dấu hiệu như tiểu buốt, tiểu gắt nên chủ động tầm soát sớm”. Bệnh nhân sau khi tán sỏi, nếu có các triệu chứng đau nhẹ, tiểu máu thoáng qua là bình thường. Nếu sốt cao hoặc bí tiểu, cần đến ngay bệnh viện. Mỗi ngày uống 2-3 lít nước để hỗ trợ đào thải sỏi. Bệnh nhân tái khám định kỳ bằng siêu âm hoặc X-quang để đảm bảo sỏi đã được loại bỏ hoàn toàn. Đặc biệt, người bệnh cần chủ động phòng ngừa sỏi tái phát.

THU SƯƠNG