TP Cần Thơ hiện có 41 thương nhân xuất khẩu gạo và nhiều doanh nghiệp tham gia vào chuỗi giá trị ngành hàng lúa gạo phục vụ thị trường nội địa, gia công xuất khẩu. Thời gian qua, các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu gạo của thành phố luôn phải đối mặt với hàng loạt thách thức từ thị trường. Trong đó, vấn đề củng cố chất lượng, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đầu vào để đảm bảo chất lượng sản phẩm đầu ra luôn là bài toán khó.

Mở rộng vùng lúa nguyên liệu và vận động nông dân sản xuất theo quy trình là một bài toán không đơn giản với các doanh nghiệp bao tiêu. Ông Trần Lê Hùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nông sản Vinacam, chia sẻ: Công ty đã tham gia thành lập 2 hợp tác xã chuyên làm gạo sạch trên địa bàn TP Cần Thơ với sản lượng ở vụ đông xuân đạt trên 1.000 tấn gạo. Công ty tiến hành kiểm tra chất lượng sản phẩm và áp dụng mức thưởng 200 đồng/kg lúa cho xã viên sản xuất đạt yêu cầu. Tuy nhiên, trong hợp tác xã vẫn có trường hợp xã viên canh tác không đạt chất lượng. Doanh nghiệp cũng khó mở rộng quy mô vùng nguyên liệu khi thị trường biến động. Đơn cử như đầu vụ đông xuân 2018-2019, sản lượng bao tiêu của công ty lên đến 60.000 tấn lúa Nhật. Tuy nhiên thị trường tiêu thụ gạo Nhật đang chậm lại nên sang vụ hè thu, công ty chỉ chủ yếu bao tiêu ở các hợp tác xã và đại lý đã liên kết lâu năm với sản lượng xấp xỉ khoảng 10.800 tấn. Đó là chưa kể khi đầu ra không thuận lợi, công ty sẽ không kịp quay vòng vốn để trang trải các khoản vay ngân hàng và chi phí thu mua lúa cho nông dân.

Tại TP Cần Thơ, số doanh nghiệp quan tâm đến việc liên kết đầu tư vùng nguyên liệu lúa hàng hóa phục vụ chế biến xuất khẩu ngày một tăng. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp thẳng thắn nhận định việc đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu còn gặp không ít khó khăn. Theo ông Phạm Thái Bình, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, doanh nghiệp đầu tư vùng nguyên liệu nhưng sản lượng sản xuất được chỉ đáp ứng từ 20-30% nhu cầu tiêu thụ, 70% còn lại vẫn thu mua bên ngoài về chế biến nên chưa truy xuất được nguồn gốc. Sản phẩm gạo xuất khẩu phần nhiều vẫn là các loại gạo thông thường, cạnh tranh nhờ giá rẻ, trong khi các loại gạo thơm, gạo cao cấp sản lượng xuất khẩu chưa đáng kể. Mặt khác, việc xây dựng thương hiệu gạo của doanh nghiệp và thương hiệu gạo quốc gia đã được quan tâm nhưng vẫn còn mờ nhạt. Mà muốn xây dựng thương hiệu phải bắt đầu từ củng cố chất lượng.

Dây chuyền đóng bao gạo xuất khẩu của Công ty cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An. Thiếu tính ổn định

Lấy sản xuất sạch làm nền tảng

Đáp ứng những yêu cầu khắt khe của đối tác nước ngoài, nhiều doanh nghiệp định hướng xây dựng vùng nguyên liệu canh tác tuân thủ các quy trình sản xuất sạch, an toàn. Ông Lâm Minh Trí, Giám đốc Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Cờ Đỏ, cho biết: Trong định hướng sản xuất lúa gạo, công ty đang chuyển từ sản xuất truyền thống sang làm gạo sạch, bởi làm theo phương thức truyền thống rủi ro lớn, lợi nhuận không bao nhiêu. Công ty đang thăm dò và làm thí điểm theo quy trình sản xuất gạo sạch theo từng khu vực nhỏ từ 2-5ha và liên kết với Công ty Cổ phần Hoàng Minh Nhật để xuất khẩu đi thị trường châu Âu. Trong quá trình canh tác, công ty sẽ đưa ra danh mục những nhóm thuốc bảo vệ thực vật nông dân nhất định không được sử dụng. Công ty cũng phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tuyên truyền nông dân tuân thủ quy trình canh tác an toàn. Và dù xuất khẩu hay tiêu thụ nội địa thì việc truy xuất nguồn gốc đều quan trọng như nhau.

Để chủ động về đầu ra, các doanh nghiệp thường xuyên theo dõi diễn tiến thị trường để chủ động kế hoạch xây dựng vùng nguyên liệu và thu mua, chế biến, tạm trữ. Ông Nguyễn Trọng Hiếu, Giám đốc Công ty Cổ phần Hiệp Lợi, chia sẻ: Hiện công ty đang xuất khẩu sang thị trường Singapore đối với một số loại gạo thơm và đang xuất khẩu sang thị trường châu Phi sản phẩm gạo đóng túi 1-5kg, song phải qua 4-5 nhà phân phối trung gian mới đến người tiêu dùng. Gạo Nhật năm nay khó đầu ra nên có thể thành phố có thể tranh thủ vận động nông dân ở các vùng trồng gạo Nhật chuyển về trồng các giống lúa chất lượng cao. Cần Thơ có thể tập trung phát huy thế mạnh của các giống lúa chất lượng cao như: Jasmine 85, Đài Thơm 8, OM 545… sản xuất tập trung các giống lúa chất lượng cao để nâng cao lợi thế cạnh tranh.

Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu gạo ở Cần Thơ rất quan tâm đến việc xây dựng vùng nguyên liệu trên địa bàn song để đáp ứng đủ sản lượng xuất khẩu, doanh nghiệp phải mở rộng thêm diện tích bao tiêu cũng như tăng sản lượng thu mua ở nhiều tỉnh trong vùng ĐBSCL. Ông Phạm Thái Bình, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, chia sẻ: TP Cần Thơ nên có sản phẩm gạo đặc trưng, xây dựng sản phẩm có danh tiếng, có thương hiệu, sản xuất gạo theo tiêu chuẩn an toàn. Xu hướng của thế giới đang ngày càng quan tâm đến sản phẩm an toàn là trước hết rồi mới đến ngon. Muốn làm gạo sạch doanh nghiệp sẽ đứng ra làm và liên kết với nông dân để chọn giống phù hợp, áp dụng quy trình canh tác an toàn. Với định hướng sản xuất gạo an toàn, chất lượng, thành phố có thể nghiên cứu các chính sách ưu đãi, hỗ trợ nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia.

Một số doanh nghiệp cho biết thị trường châu Âu không phải là thị trường lớn của gạo Việt Nam, sản lượng xuất khẩu chỉ từ 1.000-5.000 tấn, mức thuế dao động từ 5-40%. Chỉ cần thuế suất giảm 5% là lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu gạo đã tăng lên. Vì thế các doanh nghiệp đang mong chờ Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) chính thức có hiệu lực để tăng sản lượng xuất khẩu vào thị trường này. Nhưng giải quyết vấn đề truy xuất nguồn gốc sản phẩm là thách thức không nhỏ với doanh nghiệp. 

------------------------------

“TP Cần Thơ có 80.000ha đất trồng lúa, chỉ cần 10.000ha trong đó canh tác an toàn, 2 vụ trên năm, sản lượng đạt khoảng 160.000 tấn lúa, tương đương với 96.000 tấn gạo. Sản lượng gạo này hoàn toàn có thể tiêu thụ tốt tại thị trường nội địa, không cần phải xuất khẩu” - Ông Phạm Thái Bình, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, nói.

Bài, ảnh: MINH HUYỀN