Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) quốc gia được xem là “cú hích” lịch sử, khơi mở tầm nhìn cho Cần Thơ ngay ngưỡng cửa chuyển mình vào không gian phát triển mới. Hơn 1 năm triển khai thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, KHCN, ĐMST và CĐS đã vượt khỏi khuôn khổ lý thuyết để trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy tăng trưởng. Trong kỷ nguyên số, đây là nền tảng cốt lõi, là “chìa khóa” để Cần Thơ bứt phá tầm vóc và hội nhập toàn cầu.

Từ những cánh én dệt mùa Xuân

Diễn ra trong những ngày cuối năm đầy khởi sắc, Tuần lễ KHCN, ĐMST và CĐS TP Cần Thơ năm 2025 (CASTID 2025) là minh chứng sống động cho nỗ lực cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW. Chia sẻ về tầm nhìn này, ông Nguyễn Văn Khởi, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, nhấn mạnh: “TP Cần Thơ đặt mục tiêu trở thành thành phố sinh thái - văn minh - hiện đại. Nơi tri thức, sáng tạo và công nghệ trở thành động lực phát triển… Thành phố đang nỗ lực hình thành hệ sinh thái ĐMST vùng ĐBSCL dựa trên sự kết nối của 4 trụ cột: giáo dục đại học chất lượng cao, KHCN, ĐMST và khởi nghiệp, hợp tác 3 nhà (Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp). Mô hình này đang chứng minh hiệu quả trong nhiều lĩnh vực: nông nghiệp công nghệ cao, CĐS, năng lượng tái tạo, logistics thông minh, công nghệ sinh học, y tế - chăm sóc sức khỏe và môi trường”.

Là khách mời đặc biệt tại CASTID 2025, sự xuất hiện của Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua đã mang đến thanh âm đầy cảm hứng. Giữa những gian hàng công nghệ số hào nhoáng, câu chuyện về hạt gạo ST25 trứ danh 3 lần bước lên bục vinh quang “Gạo ngon nhất thế giới” hiện lên như một minh chứng sống động nhất cho năng lực ĐMST từ chính nội lực nông nghiệp Việt Nam. Với ông Hồ Quang Cua, hành trình tìm kiếm “hạt ngọc” ngon nhất không bắt đầu từ phòng thí nghiệm hiện đại, mà nhen nhóm từ những mơ ước thuở còn ngồi trên ghế trường trung học. Ngay từ năm 1980, sau khi tốt nghiệp đại học và trở về quê hương, ông đã lặng lẽ bắt đầu cuộc hành trình “sưu tập” những giống lúa thơm nội địa để gieo trồng.

Ông Nguyễn Văn Khởi, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ (bìa trái), trao biểu trưng tri ân Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua.

Bước ngoặt lớn đến vào thập kỷ 90, trong những chuyến công tác sang Thái Lan, người kỹ sư tâm huyết ấy đã không ngừng tìm hiểu bí mật đằng sau hương thơm của lúa gạo xứ Chùa Vàng. Và cuối thập kỷ 90, khi phân tích phẩm chất giống lúa ST3 - đề tài phối hợp cùng Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Sóc Trăng (cũ), ông vỡ òa khi nhận thấy những chỉ số lý, hóa tính và phẩm chất cơm gạo của giống lúa này đã tiệm cận với giống lúa dòng Khao Dak Mali lừng lẫy của Thái Lan. Đó chính là viên gạch đầu tiên, đặt nền móng vững chãi cho sự ra đời của ST25 sau này.

Hành trình ấy không có bước nhảy ngẫu hứng mà là sự bền bỉ của một e-kíp tâm huyết suốt hơn 2 thập kỷ của thế kỷ 21. Họ đã cùng nhau đi học nâng cao trình độ, lặn lội tìm đất lập trại, xây dựng cơ sở từ những khó khăn chồng chất. “Hành trình đó kéo dài 20 năm mới chạm đích” - ông Hồ Quang Cua trải lòng. Và năm 2019, ST25 lần đầu vượt qua các giống lúa của Thái Lan để chiếm ngôi đầu bảng thế giới, niềm vui ấy tiếp tục được lặp lại vào năm 2023. Mới đây nhất, tháng 11-2025, dòng lúa ST lại một lần nữa được vinh danh giải Nhất lần thứ ba, khẳng định vị thế trên bản đồ lúa gạo toàn cầu. Câu chuyện của ông Hồ Quang Cua như lời nhắn nhủ: ĐMST đôi khi không phải là điều gì quá xa xôi, mà chính là sự kiên trì theo đuổi khát vọng, biến mạch nguồn tri thức thành hương vị ngọt lành của quê hương.

Từ tâm huyết của người anh hùng lao động dành cho hạt gạo quê hương, mạch nguồn ĐMST tại Cần Thơ đang tiếp tục được nối dài bởi những bước tiến công nghệ mang tầm vóc tương lai. Sự xuất hiện của các tập đoàn lớn như CT Group đã mang đến một làn gió mới. Bà Đặng Thị Tươi, Giám đốc đối ngoại, kiêm Ủy viên Ủy ban Hợp tác và Phát triển quốc tế Tập đoàn CT Group, cho biết: “ĐBSCL nói chung, TP Cần Thơ nói riêng là một trong những khu vực mà tập đoàn đặc biệt quan tâm. Phòng thí nghiệm được đầu tư những dòng UAV (máy bay không người lái) hiện đại và các robot nông nghiệp để tích hợp với UAV trên 1 bản sao số quốc gia NDT15 do CT Group phát minh. Đây là lần đầu tiên trong hệ thống giáo dục Việt Nam có 1 phòng nghiên cứu chuyên sâu về UAV và robot nông nghiệp, đánh dấu bước tiến mạnh mẽ trong việc đưa công nghệ cao vào đào tạo và nghiên cứu”.

Phòng thí nghiệm ĐMST UAV & Robot đặt tại Đại học Cần Thơ.

Đến khơi thông mạch nguồn trí tuệ

Sự bứt phá của TP Cần Thơ trong kỷ nguyên số phụ thuộc sống còn vào khả năng “khơi mạch” tri thức thông qua KHCN, ĐMST và CĐS. Để giải bài toán này, việc huy động và kết nối thành công trí tuệ tập thể từ các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp là chiếc “chìa khóa” vạn năng.

Từ góc độ đào tạo và nghiên cứu, GS.TS Trần Ngọc Hải, Phó Hiệu trưởng Đại học Cần Thơ, hiến kế xây dựng nền tảng số và cơ sở dữ liệu - Nền tảng Cần Thơ Connect. Đây không đơn thuần là một website danh bạ, mà là hệ sinh thái với 3 chức năng cốt lõi. “Thứ nhất, Expertise Mapping (Bản đồ hóa năng lực) liên tục cập nhật cơ sở dữ liệu chi tiết về các chuyên gia theo từng lĩnh vực Cần Thơ ưu tiên; thể hiện rõ lĩnh vực nghiên cứu, các công trình/dự án tiêu biểu, và mức độ sẵn sàng tham gia tư vấn. Thứ hai, Challenge Bank (Ngân hàng thách thức) là nơi các sở ngành hữu quan và doanh nghiệp nêu lên các bài toán, vấn đề hoặc các thách thức thực tiễn cần giải quyết. Thứ ba, Matching (Kết nối cung - cầu tri thức) sử dụng các thuật toán để tự động “ghép đôi” (matching) giữa các bài toán từ Challenge Bank với các chuyên gia phù hợp trong Expertise Mapping”, GS.TS Trần Ngọc Hải phân tích.

Sau sáp nhập, với tầm vóc và trọng trách mới, TP Cần Thơ cần triển khai các nhiệm vụ mang tính đột phá, phát huy tối đa tiềm lực của thành phố trung tâm để trở thành hạt nhân dẫn dắt sự phát triển cả vùng ĐBSCL. Thạc sĩ Trương Trung Trang, chuyên gia Business Unit Cloud Computing, Tổng Công ty Viễn thông MobiFone, chia sẻ: TP Cần Thơ hội tụ đầy đủ điều kiện về vị trí, năng lượng, viễn thông, nhân lực để trở thành “trái tim dữ liệu” của miền Tây. Với cam kết đầu tư dài hạn, tại Cần Thơ, MobiFone định hướng xây dựng cụm trung tâm dữ liệu đa mục tiêu cấp quốc gia tại khu vực ĐBSCL; xây dựng cụm trung tâm dữ liệu và Cloud Campus, giai đoạn 1 công suất 10 MW, mở rộng lên 50MW vào năm 2030; cung cấp GPU Cloud, Object Storage, Container Cloud, phục vụ cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, viện trường, startup toàn vùng bứt phá.

Ở thời điểm hiện tại, sự tiếp sức, định hướng kịp thời từ Nhà nước sẽ giúp KHCN, ĐMST và CĐS đi vào thực tiễn, mang lại lợi ích cho người dân, doanh nghiệp. Minh chứng rõ nét nhất chính là niềm tự hào về hạt gạo ST25 đang được công nhận gạo ngon nhất thế giới. Tuy nhiên, ông Hồ Quang Cua chia sẻ: Đến nay, chúng ta vẫn chưa có một thương hiệu gạo quốc gia được chứng nhận và cấp phát cho các doanh nghiệp khai thác, kinh doanh theo một quy chuẩn chất lượng. Đây là điều tôi thiết tha, mong mỏi. Nếu làm được, đó sẽ là niềm vui chung của nông dân và doanh nghiệp”.

Vai trò “đòn bẩy” đột phá của KHCN, ĐMST và CĐS đã được khẳng định trong Nghị quyết 57-NQ/TW, những quyết sách đúng đắn này không chỉ tạo ra động lực tăng trưởng mới mà còn là bệ phóng vững chắc để TP Cần Thơ vươn mình bứt phá trong kỷ nguyên số.

Bài, ảnh: MỸ THANH