Hiện có nhiều người gặp phải tình trạng ngủ ngáy, mệt mỏi lờ đờ, ban ngày luôn trong trạng thái buồn ngủ. Theo các bác sĩ chuyên khoa, đó là dấu hiệu cảnh báo sớm của hội chứng ngưng thở khi ngủ, tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe, các cơn tai biến, đột quỵ.

Những cơn ngừng thở "băm nát" giấc ngủ

Theo ThS.BS Huỳnh Anh Tuấn, Trưởng Khoa Hô hấp, Bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long, ngưng thở khi ngủ là một hội chứng nguy hiểm, nhưng dễ bị bỏ qua. Đường thở của con người giống như một ống nước. Khi chúng ta thức, các cơ vùng cổ họng luôn co thắt để giữ cho “ống nước” mở rộng, giúp không khí lưu thông dễ dàng vào phổi. Ngược lại, khi chìm vào giấc ngủ, các cơ này có xu hướng chùng xuống. Ở những người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ, hệ cơ vùng họng chùng xuống quá mức, khiến đường thở bị thu hẹp lại hoặc xẹp đóng hoàn toàn. Tình trạng này làm luồng không khí vào phổi bị tắc nghẽn, khiến người bệnh bị ngưng thở tạm thời từ vài giây đến hơn một phút. Lúc này, bộ não bị thiếu oxy lập tức phát tín hiệu báo động, “đánh thức” người đang ngủ trong tích tắc để cơ thể thực hiện động tác thở lại. Vòng lặp xẹp đường thở, ngưng thở rồi thức giấc diễn ra liên tục nhiều lần mỗi đêm.

Bác sĩ tư vấn cho người bệnh có vấn đề về giấc ngủ.

Phần lớn người bệnh không hề biết bản thân đang phải trải qua hội chứng này vì toàn bộ quá trình xảy ra khi họ đang ngủ. Bác sĩ Nguyễn Thành Thái, Khoa Hô hấp, Bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long, lý giải, những lần “thức giấc” này rất ngắn, người bệnh chỉ chập chờn tỉnh lại đủ để cơ thể hít một hơi thật sâu, sau đó lại chìm ngay vào giấc ngủ nên não bộ không ghi nhớ. Khi thức dậy, người bệnh vẫn đinh ninh đã ngủ một giấc trọn vẹn. Họ thường chỉ chủ động đi khám khi người ngủ cùng giường phàn nàn về tiếng ngáy kỳ lạ hoặc bản thân họ cảm thấy kiệt sức, lờ đờ vào ban ngày.

ThS.BS Huỳnh Anh Tuấn cũng chỉ rõ sự khác biệt rất lớn giữa ngáy sinh lý bình thường và ngáy do bệnh lý ngưng thở. Tiếng ngáy sinh lý thường đều đặn và nhịp nhàng. Trong khi đó, ngáy do hội chứng ngưng thở thường có âm thanh rất to, rồi đột ngột im lặng hoàn toàn - thời điểm đường thở tắc nghẽn khiến bệnh nhân ngưng thở. Ngay sau khoảng lặng đó là một tiếng sặc, khịt mũi hoặc thở hổn hển như người bị ngộp nước ngoi lên, rồi lại tiếp tục ngáy. Nếu tiếng ngáy ban đêm đi kèm với chu kỳ im lặng rồi thở gấp như vậy, đó là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý.

Giấc ngủ kém chất lượng sẽ gây mất tập trung, giảm trí nhớ, dễ cáu gắt và bực bội. Các thống kê chuyên ngành ghi nhận đối tượng nguy cơ hàng đầu mắc hội chứng này là người cao tuổi do cơ vùng họng chùng nhão và người béo phì do mỡ thừa vùng cổ làm hẹp đường thở. Bệnh lý này cũng có nguy cơ cao ở trẻ em bị amidan phì đại; người có cấu trúc giải phẫu đặc biệt như cằm lẹm, cổ ngắn, lưỡi to; người có thói quen uống rượu bia, sử dụng thuốc an thần trước khi ngủ hoặc phụ nữ sau mãn kinh.

Giải pháp bảo vệ sức khỏe

Hội chứng ngưng thở khi ngủ được ví như một “sát thủ thầm lặng”. Lượng oxy trong máu sụt giảm liên tục mỗi đêm sẽ kích hoạt hệ thống thần kinh giao cảm, gây co mạch và làm tăng huyết áp. Lâu dần, tình trạng này dẫn đến các biến chứng suy tim, nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp tim và đột quỵ. Bệnh còn làm tăng nguy cơ kháng insulin dẫn đến đái tháo đường type 2, chưa kể đến nguy cơ tử vong do tai nạn giao thông hay tai nạn lao động vì ngủ gật ban ngày.

Hiện nay, việc điều trị hội chứng này theo phác đồ cá thể hóa, với thay đổi lối sống là nền tảng bắt buộc. Việc giảm 10% trọng lượng cơ thể có thể giúp giảm đáng kể mức độ bệnh. Người bệnh cần tập tư thế nằm nghiêng thay vì nằm ngửa để tránh trọng lực kéo lưỡi và màn hầu xuống lấp đường thở, tuyệt đối không uống rượu bia, không dùng thuốc an thần ít nhất 4 tiếng trước khi ngủ. Đối với người mắc bệnh mạn tính, việc điều trị sớm chứng ngưng thở khi ngủ có ý nghĩa quyết định, giúp các chỉ số huyết áp, đường huyết ổn định và giảm được liều lượng thuốc điều trị mạn tính nhờ cơ thể giải tỏa được stress ban đêm.

Bác sĩ Nguyễn Thành Thái khuyên nếu có biểu hiện ngáy to, giật mình thở hổn hển nửa đêm, sáng dậy đau đầu mệt mỏi, nên đến bệnh viện để được thăm khám, đo đa ký giấc ngủ nhằm tầm soát sớm, ngăn ngừa biến chứng đột quỵ. Cần thực hiện tốt “vệ sinh giấc ngủ” hằng ngày như đi ngủ và thức dậy đúng giờ; giữ không gian ngủ tối, mát mẻ, yên tĩnh; hạn chế thiết bị điện tử có ánh sáng xanh ít nhất 1 giờ trước khi ngủ và tập thể dục đều đặn nhưng tránh tập cường độ cao sát giờ ngủ.

Bài, ảnh: THU SƯƠNG