Bài, ảnh: PHƯỚC BÌNH

Chưa bao giờ tình trạng sạt lở diễn ra trên diện rộng và phức tạp như hiện nay. Liên tục những ngày qua ở Vĩnh Long, Hậu Giang, Bạc Liêu, TP Cần Thơ… sạt lở tràn lan khiến nhiều hộ dân bị mất nhà, mất đất, cuộc sống đảo lộn…

Thi công kè phòng chống sạt lở ở tuyến sông Cần Lố (huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp).

Mấy ngày nay, ông Phan Văn Một, ngụ ấp Tích Lộc (xã Tích Thiện, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long) vẫn chưa hết bàng hoàng khi vụ sạt lở bất ngờ ập đến khiến 8 căn nhà bị sụp xuống sông hơn 50% diện tích. Ông Một nhớ lại: “Hôm đó vào rạng sáng trong lúc mọi người còn say giấc ngủ thì nghe tiếng nước chảy mạnh và một số vật dụng nằm cạnh sông Trà Ôn bị sụp xuống. Thế là tôi liền chạy ra ngoài quan sát thì phát hiện một phần căn nhà sụp xuống lòng sông; ngay lập tức đưa người thân rời khỏi nơi nguy hiểm”. Theo ông Một, trước đó ở phần vách nhà có xuất hiện vết nứt, nhưng không thể ngờ là sạt lở đến nhanh và phức tạp như vậy. “Căn nhà của gia đình được làm gần 20 năm nay, giờ bị một phần sụp xuống sông và dòng xoáy phía dưới rất nguy hiểm nên không thể sinh sống tại đây được nữa. Trước mắt, di dời đồ đạc ra nơi ở tạm, còn về lâu dài chỉ biết trông chờ vào chính quyền địa phương xem xét bố trí nơi ở mới, bởi gia đình khó khăn, không có đất đai sản xuất…”, ông Một bộc bạch.

Theo lãnh đạo UBND xã Tích Thiện, toàn bộ tài sản của 8 căn nhà bị ảnh hưởng sạt lở nguy hiểm đã được di dời khẩn cấp đến nơi an toàn; ngoài ra ngành chức năng cũng cắm biển báo hiệu nguy cơ sạt lở để mọi người cảnh giác. UBND xã còn mượn một số phòng học để bố trí nơi ở tạm thời cho bà con bị ảnh hưởng. Ông Nguyễn Văn Liệt, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long cũng đã ký quyết định công bố tình huống khẩn cấp sạt lở bờ sông Trà Ôn (thuộc ấp Tích Lộc, xã Tích Thiện), đoạn trước chợ Tích Thiện đến Trường THCS Tích Thiện với chiều dài 80m; mức độ sạt lở nguy hiểm. UBND tỉnh Vĩnh Long giao Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp với các sở ngành liên quan và UBND huyện Trà Ôn triển khai các giải pháp phi công trình và công trình nhằm hạn chế thiệt hại về người, tài sản, bảo đảm an toàn sản xuất, dân sinh...

Tại Long An vừa xảy ra sạt lở ở ấp Lũy, xã Phước Lại (huyện Cần Giuộc) làm 5 ki-ốt của ông Nguyễn Văn Nhãn và ông Nguyễn Hoàng Lâm sụp xuống sông. Chi cục Phát triển nông thôn và Thủy lợi tỉnh Long An cho biết, tại khu vực sạt lở đã được ngành chức năng khảo sát và cảnh báo từ trước vì xuất hiện nhiều vết nứt dọc đường tỉnh lộ 826C, với chiều dài khoảng 1,2km. Sau khi xảy ra sạt lở, chính quyền địa phương điều động các lực lượng có mặt tại hiện trường hỗ trợ bà con trục vớt các vật dụng, kiểm soát người và phương tiện qua lại. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tỉnh Long An đã lập dự án xây dựng bờ kè chống sạt lở bờ sông Cần Giuộc đoạn qua địa phận xã Phước Lại, với chiều dài khoảng 1,2km, tổng vốn đầu tư hơn 280 tỉ đồng, hiện đang trình Trung ương xem xét hỗ trợ. Tuy nhiên, đến nay dự án vẫn chưa được phê duyệt và bố trí vốn.

Trong khi đó ở Bạc Liêu, vụ sạt lở bờ sông Cà Mau - Bạc Liêu thuộc địa bàn thị xã Giá Rai làm ảnh hưởng gần 100 căn nhà của người dân. Vụ sạt lở tại xã Tân Phong với chiều dài 65m, rộng từ 4-7m và một đoạn có nguy cơ sạt lở dài hơn 100m. Đây là vụ sạt lở nguy hiểm nhất tại địa phương trong nhiều năm qua. Ngành chức năng đã huy động lực lượng giúp các hộ dân di dời đồ đạc đến nơi an toàn; khoanh vùng khu vực nguy hiểm để cảnh báo phòng tránh…

Ở “điểm nóng” sạt lở ở xã Mỹ Khánh, huyện Phong Điền (TP Cần Thơ), người dân vẫn còn tiếc nuối bởi tài sản gầy dựng cả đời, nay phút chốc bị “hà bá” nuốt chửng. Ông Nguyễn Văn Lắm, ngụ ấp Mỹ Phước (xã Mỹ Khánh), tâm sự: “Sạt lở diễn ra rất nhanh và vào thời điểm khoảng 3 giờ sáng khi mọi người còn say ngủ nên không ai trở tay kịp”. Ông Phạm Hoàng Kha, Phó Chủ tịch UBND xã Mỹ Khánh nhìn nhận, tình hình sạt lở trên tuyến sông Cần Thơ qua địa bàn xã Mỹ Khánh rất phức tạp. Khảo sát mới nhất khu vực sạt lở tại đây dài hơn 50m, lấn sâu vào bờ khoảng 5m; đã có 7 căn nhà vừa bị sụp một phần xuống sông, ngoài ra còn xuất hiện vết nứt đe dọa một số căn nhà khác. Thiệt hại ban đầu của vụ sạt lở mới đây là hơn 10 tỉ đồng, dự báo tình hình sẽ còn phức tạp…

Thống kê của Chi cục Thủy lợi tỉnh Đồng Tháp cho thấy, từ đầu năm 2023 đến nay, toàn tỉnh xảy ra 19 vụ sạt lở ở các huyện Cao Lãnh, Châu Thành, TP Sa Đéc… gây sập 3 căn nhà, ảnh hưởng trực tiếp nhiều hộ dân, ước thiệt hại trên 1,3 tỉ đồng. Riêng giai đoạn từ năm 2005-2020, tổng diện tích đất sạt lở ở Đồng Tháp khoảng 330ha, bình quân 22 ha/năm, thiệt hại trên 415 tỉ đồng. Ngoài ra còn làm chết 1 người…

Có thể nói, ngoài sạt lở bờ sông ở các tỉnh như Đồng Tháp, An Giang, Vĩnh Long, TP Cần Thơ… thì sạt lở bờ biển ở Bạc Liêu, Cà Mau, Trà Vinh, Kiên Giang cũng rất phức tạp và gây ra nhiều thiệt hại lớn về tài sản. Theo Viện Khoa học thủy lợi Miền Nam, toàn vùng ĐBSCL có chiều dài bờ biển khoảng 744km, thì hiện nay có hơn 268km đang trong tình trạng sạt lở nghiêm trọng.

Mới đây, trong chuyến khảo sát trực tiếp đê biển ở tỉnh Cà Mau, ông Lê Minh Hoan, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT lưu ý, các khu vực ven biển thuộc vùng bán đảo Cà Mau chịu nhiều ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Thời gian qua Trung ương đã hỗ trợ đầu tư hạ tầng đê biển nhằm giảm thiểu tác động, thiệt hại do sạt lở gây ra. Tuy nhiên, về lâu dài tỉnh Cà Mau và các địa phương khác cần có kế hoạch, tầm nhìn dài hạn về ứng phó với sạt lở. Theo đó, cùng với biện pháp của các công trình “cứng” thì cần giải pháp “mềm” về phi công trình nhằm thích ứng với chủ trương “thuận thiên” theo Nghị quyết 120 của Chính phủ về phát triển bền vững vùng ĐBSCL thích ứng với biến đổi khí hậu…