Khóm (dứa) - loại cây trồng có khả năng thích ứng tốt với vùng đất phèn và đã khẳng định được hiệu quả kinh tế khi trồng tại nhiều địa phương ở TP Cần Thơ. Việc xuất khẩu khởi sắc và các chuỗi liên kết vùng nguyên liệu chất lượng cao đã và đang mở ra cơ hội nâng cao thu nhập cho nông dân trồng khóm tại TP Cần Thơ.

Thu hoạch khóm tại xã Thới Hưng, TP Cần Thơ.

Nâng cao thu nhập từ khóm

TP Cần Thơ hiện có hơn 3.500ha trồng khóm. Bên cạnh giống khóm Queen truyền thống, gần đây, nông dân tại các xã, phường như: Long Hưng, Phương Bình, Xà Phiên… còn trồng giống khóm MD2. Đây là giống khóm mới có nhiều ưu điểm vượt trội như màu sắc trái đẹp, vị ngọt, thích hợp cho ăn tươi hay chế biến xuất khẩu.

Anh Trần Phi Hùng, xã Long Hưng, cho biết: “Trước đây, bà con tại địa phương chủ yếu trồng mía và cam nhưng hiệu quả kinh tế thấp vì giá cả đầu ra bấp bênh. Cây cam cũng thường xuyên bị bệnh, năng suất lại thấp. Những năm gần đây, khi chuyển sang trồng khóm MD2 và được Công ty Cổ phần Chế biến Thực phẩm Xuất khẩu Miền Tây (Westfood) bao tiêu, tôi và nhiều hộ dân có thu nhập khá hơn. Tại xã Long Hưng, tổ hợp tác trồng khóm MD2 Mỹ Thạnh B với hơn 40ha. Riêng gia đình tôi trồng 1,5ha, tăng 0,5ha so với năm 2020. Hiện mỗi năm, tôi thu về lợi nhuận trên 150 triệu đồng...”.

Nhiều nông dân cho biết cây khóm MD2 có khả năng chịu phèn tốt, quy trình chăm sóc dễ nhờ ứng dụng màng phủ nông nghiệp để hạn chế cỏ dại. Cây khóm MD2 trồng tại nhiều địa phương cho năng suất khá cao và được doanh nghiệp bao tiêu, chế biến xuất khẩu, giúp nông dân có nguồn thu nhập khá tốt. Với năng suất đạt bình quân 50-60 tấn/ha, giá khóm MD2 được doanh nghiệp thu mua 7.000-8.000 đồng/kg, nông dân có thể thu về từ 100-160 triệu đồng/ha/năm.

Mở rộng diện tích trồng khóm

Cần Thơ được đánh giá còn nhiều tiềm năng và dư địa để mở rộng diện tích trồng khóm, nhất là tại những khu vực đất phèn mặn, canh tác lúa và nhiều loại cây ăn trái kém hiệu quả.

Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP Cần Thơ, cho rằng: “Dư địa phát triển vùng nguyên liệu khóm MD2 còn rất lớn, đặc biệt tại các khu vực ngoài đê ngăn mặn như xã Xà Phiên, Lương Tâm, Lương Nghĩa và Thuận Hòa với gần 1.100ha có thể chuyển đổi từ đất lúa kém hiệu quả. Ngành Nông nghiệp thành phố đang tích cực phối hợp với các xã Long Hưng, Mỹ Tú, Tân Phước Hưng, Phụng Hiệp, Xà Phiên… để rà soát, đặc biệt là những vùng trồng mía kém hiệu quả để chuyển đổi sang trồng khóm MD2 quy mô tập trung”. Nhưng, để cây khóm phát triển bền vững, rất cần có sự liên kết, phối hợp chặt chẽ giữa nông dân, doanh nghiệp và các bên có liên quan nhằm gắn kết giữa sản xuất, chế biến, tiêu thụ và mở rộng được thị trường xuất khẩu.

Theo ông Trương Minh Hòa, Phó Chủ tịch UBND xã Xà Phiên, xã hiện có 7ha trồng khóm. Địa phương đang vận động người dân chuyển đổi 30ha đất trồng tràm sang trồng khóm MD2. Ngoài 30ha này, xã dự kiến tiếp tục vận động chuyển đổi thêm khoảng 20ha đất trồng lúa tại khu vực lân cận, ngoại trừ các vùng lúa chất lượng cao. Địa phương mong muốn tăng cường phối hợp các đơn vị, doanh nghiệp để phát triển vùng nguyên liệu khóm MD2. Qua việc hợp tác này, địa phương kỳ vọng từng bước cải thiện thu nhập cho nông dân.

Thời gian qua, Westfood liên kết với nhiều nông dân xây dựng vùng trồng khóm MD2 phục vụ chế biến, xuất khẩu. Không chỉ hợp đồng bao tiêu sản phẩm, công ty còn hướng dẫn kỹ thuật trồng, hỗ trợ giống và vật tư đầu vào cho người trồng khóm. Công ty triển khai chính sách đối ứng giống và vật tư trị giá lên đến 170 triệu đồng/ha, khấu trừ dần sau khi thu hoạch.

Theo ông Trần Bá Sơn, Giám đốc vùng trồng Westfood, thị trường xuất khẩu khóm hiện đạt trên 28 tỉ USD mỗi năm, trong khi kim ngạch của Việt Nam còn rất khiêm tốn. Đây là cơ hội lớn cho vùng trồng khóm MD2 tại ĐBSCL. Khóm MD2 có thể đạt năng suất 80 tấn/ha, cao gấp đôi so với khóm Queen và kháng bệnh đỏ đầu lá tốt. Tại ĐBSCL, công ty đã liên kết phát triển vùng khóm MD2 khoảng 300ha với nông dân ở xã Phương Bình, Long Hưng và một số địa phương khác và dự kiến phát triển lên 1.000ha đáp ứng nhu cầu thị trường thế giới. Theo đó, sẽ có khoảng 1.200 nông dân được hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm. Hiện, các sản phẩm của Westfood đã xuất khẩu đến hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.

Dự kiến đến năm 2030, diện tích trồng khóm của TP Cần Thơ đạt khoảng 5.500ha. Theo Sở NN&MT TP Cần Thơ, để nông dân phát triển trồng khóm đạt hiệu quả, ngành NN&MT thành phố đã và đang tích cực phối hợp các địa phương và các đơn vị có liên thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị bền chặt. Thành phố định hướng xây dựng vùng trồng tập trung, áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, gắn mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc điện tử; tận dụng tốt các phụ phẩm từ khóm để nâng cao chuỗi giá trị; thúc đẩy đa dạng hóa giá trị bằng cách kết hợp vùng nguyên liệu với mô hình du lịch sinh thái nông nghiệp, phát triển các sản phẩm độc đáo từ khóm...

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG