Từ những loài cây bản địa của đồng đất miền Tây, PGS.TS Hồ Lệ Thi, Trường Nông nghiệp, Đại học Cần Thơ, nghiên cứu chiết xuất hợp chất tự nhiên ức chế cỏ dại. Nghiên cứu của cô góp phần hạn chế sử dụng hóa chất, mở ra hướng đi xanh cho nông nghiệp và cũng thể hiện hướng phát triển bền vững của Đại học Cần Thơ.

PGS.TS Hồ Lệ Thi (thứ 2, bên trái) tham dự sự kiện tại Đại học Cần Thơ. Ảnh: NVCC

PGS.TS Hồ Lệ Thi thường xuyên cùng sinh viên phân tích tác nhân chuyên gây hại đồng lúa: cỏ dại, sâu hại và bệnh cây. Trong đó, cỏ dại là “kẻ lấn át” mạnh, khiến năng suất lúa giảm đến 40%, thậm chí có vụ lúa thiệt hại 70-80%.

Thế nhưng, các nghiên cứu về cỏ dại ít được chú ý, phần nhiều là nghiên cứu về sâu bệnh. Chính điều đó, PGS.TS Hồ Lệ Thi đã chọn con đường ít người đi: tìm “thuốc” trừ cỏ dại từ những loài cây quen thuộc với nông dân. Cô kiên trì phân lập, định danh những hợp chất tự nhiên có khả năng ức chế cỏ dại, góp phần xây dựng hướng đi xanh cho nông nghiệp Việt Nam, phù hợp chủ trương phát triển thuốc bảo vệ thực vật sinh học của Chính phủ.

Hành trình ấy được tiếp sức nhờ Dự án Nafosted (2018-2021) và đề tài cấp Bộ tại Đại học Cần Thơ, giúp cô củng cố nền tảng khoa học, mở rộng các hoạt động học thuật. 

Từ những ngày lặng lẽ bên phòng thí nghiệm đến các chuyến thực nghiệm trên đồng ruộng, thành quả dần kết tinh: hơn 20 đề tài các cấp, hơn 60 công trình khoa học, trong đó trên 30 bài đăng ở các tạp chí ISI/Scopus - những dấu mốc đưa cô Hồ Lệ Thi chạm đến học hàm Phó Giáo sư trong năm nay.

Trong đó, cô tâm đắc nhất đề tài “Allelopathy và phân lập - định danh các chất đối kháng sinh học từ cây trồng”, đặc biệt là nghiên cứu N-trans-cinnamoyltyramine từ giống lúa OM5930, hợp chất đã được cấp bằng sáng chế USPTO (2014-2015). Đây là nghiên cứu lần đầu chỉ ra cơ chế ức chế sinh trưởng ở mức phân tử của hợp chất tự nhiên trong lúa Việt Nam, mở đường cho việc phát triển thuốc diệt cỏ sinh học thân thiện môi trường. Nghiên cứu nhận được sự hỗ trợ của các phòng thí nghiệm tại Nhật Bản, Mỹ và sự hợp tác đa ngành giữa hóa sinh, sinh lý thực vật và sinh học phân tử.

Giai đoạn 1997-2021, PGS.TS Hồ Lệ Thi gắn bó với Viện Lúa ĐBSCL, nơi cô dành trọn tuổi trẻ cho nghiên cứu góp phần tạo nên những mùa vàng. Sau nhiều năm học tập và làm việc tại Nhật Bản, Hoa Kỳ, cùng thời gian thỉnh giảng tại Đại học Cần Thơ và Trường Đại học An Giang, cô chính thức giảng dạy tại Đại học Cần Thơ từ năm 2022. Nơi đây, cô đã truyền đam mê nghiên cứu khoa học cho thế hệ trẻ.

Cô kỳ vọng hình thành các chế phẩm sinh học từ các nghiên cứu, góp phần xây dựng quy trình quản lý cỏ dại hiệu quả cho nông dân; đồng thời chú trọng ứng dụng tin sinh học và bảo vệ sở hữu trí tuệ cho các phát hiện mới - những bước đi làm giàu thêm tri thức canh nông miền Tây. Cô Hồ Lệ Thi cho biết, quá trình thực hiện các mục tiêu trên có nhiều thuận lợi: cơ hội học tập tại các quốc gia phát triển, sự hỗ trợ từ đồng nghiệp và môi trường nghiên cứu tại Đại học Cần Thơ ngày càng rộng mở, mỗi năm có hơn 2.000 ấn phẩm khoa học và đang trở thành trung tâm nghiên cứu công nghệ sinh học trọng điểm của cả nước.

Một minh chứng là Trường Nông nghiệp, Đại học Cần Thơ, có hệ số công bố quốc tế hơn 1,3 bài/giảng viên/năm. Hiện tỷ lệ tiến sĩ tại Trường Nông nghiệp đạt 93%. Nguồn kinh phí nghiên cứu hằng năm hơn 10 tỉ đồng. Dự án ODA Nâng cấp Đại học Cần Thơ đã mang lại 32 phòng thí nghiệm hiện đại, khu nhà lưới công nghệ cao và nhiều thiết bị tiên tiến. 

PGS.TS Lê Văn Vàng, Hiệu trưởng Trường Nông nghiệp, khẳng định: Đơn vị giáo dục đại học có 3 chức năng cốt lõi là đào tạo, nghiên cứu và phục vụ cộng đồng; trong đó nghiên cứu khoa học tạo ra tri thức mới, nâng cao chất lượng giảng dạy và giải quyết các vấn đề thực tiễn; gắn đào tạo với phục vụ cộng đồng.

BÍCH NGỌC