Theo cơ quan chuyên môn, từ nay đến cuối tháng 1-2026, xâm nhập mặn (XNM) tiếp tục lên cao, lấn sâu vào nội đồng, ảnh hưởng sản xuất của người dân khu vực ven biển. Ứng phó XNM, khô hạn đang được các địa phương vùng ĐBSCL triển khai thực hiện. Trong đó, giải pháp khai thác, sử dụng nguồn nước hợp lý trong thời kỳ khô hạn, XNM được TP Cần Thơ thực hiện quyết liệt, nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại do khô hạn, XNM gây ra.

Các trạm bơm nước phục vụ sản xuất mùa khô hạn tại TP Cần Thơ được ngành Nông nghiệp tăng cường kiểm tra chất lượng hoạt động

Mặn có xu hướng tăng dần 

Ông Nguyễn Văn Tâm, ở phường Hưng Phú, TP Cần Thơ, cho biết: “Trong thời điểm này, triều cường dâng cao là khả năng XNM xuất hiện và lấn sâu vào nội đồng. Bởi, theo kinh nghiệm của tôi, những tháng mùa khô mà nước dâng cao là đưa mặn vào, xâm nhập sâu tại các khu vực cửa sông. Tình trạng này có khả năng xuất hiện đến tháng 1, 2, 3 âm lịch và ảnh hưởng sản xuất, nuôi trồng thủy sản, sinh hoạt của người dân Cần Thơ, nhất là ở các khu vực gần biển”.

Theo Viện Khoa học thủy lợi miền Nam, từ nay đến ngày 29-1-2026, XMN đạt cực trị trong tháng. Các địa phương ven biển chủ động vận hành hợp lý các công trình kiểm soát mặn và sử dụng nước tiết kiệm. Dòng chảy thượng nguồn sông Mekong về ĐBSCL giảm nhanh ở các tháng đầu mùa kiệt (1, 2, 3 âm lịch), mặn có xu thế tăng dần trên các cửa sông. Dự báo đến hết tháng 1-2026, vùng thượng ĐBSCL, bao gồm phần đất tỉnh An Giang, Đồng Tháp, thượng nguồn Tây Ninh (thuộc vùng Đồng Tháp Mười) và TP Cần Thơ nguồn nước đảm bảo. Vùng giữa ĐBSCL, bao gồm phần đất thuộc TP Cần Thơ, tỉnh Đồng Tháp, Tây Ninh, Vĩnh Long và vùng được kiểm soát mặn ở Cà Mau, ranh mặn 4g/l ảnh hưởng sâu nhất trên các cửa sông, ranh giới vào sâu khoảng 35-43km, có thể ảnh hưởng đến khả năng lấy nước ở một số cửa cống ven biển. Vùng ven biển ĐBSCL bao gồm vùng ven biển các xã, phường thuộc TP Cần Thơ, Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang, Cà Mau và tỉnh Tây Ninh, dự báo mặn đạt đỉnh của tháng 1, cần giám sát mặn thường xuyên và vận hành kiểm soát mặn bởi các công trình. Vận hành thủy điện thượng nguồn sông Mekong có thể làm thay đổi chế độ dòng chảy và XNM so với dự báo, để đảm bảo sản xuất các tháng mùa khô cần tăng cường giám sát mặn và cập nhật các bản tin dự báo thường xuyên.

PGS.TS Nguyễn Nghĩa Hùng, Phó Viện trưởng Viện Khoa học thủy lợi miền Nam, nhận định: Năm 2026, nguồn nước cơ bản đảm bảo cung cấp theo kế hoạch sản xuất của các địa phương. Tuy nhiên, dòng chảy mùa kiệt có thể tăng hoặc giảm bất thường từng thời đoạn, phụ thuộc vào sự vận hành thủy điện trên lưu vực sông Mekong. Vì vậy, để đảm bảo an toàn cho sản xuất, các địa phương cần chủ động các giải pháp ứng phó hạn, mặn phù hợp với điều kiện của vùng. Trong đó, vùng thượng ĐBSCL nguồn nước đủ. Các vùng núi cao Tịnh Biên, Tri Tôn chủ động tích nước và sử dụng nước tiết kiệm. Vùng giữa ĐBSCL nguồn nước đảm bảo sản xuất đủ diện tích theo kế hoạch. Vùng giáp ranh mặn - lợ chủ động tích trữ nước, đảm bảo đủ nước phục vụ sản xuất trong vụ đông xuân 2025-2026. Vùng ven biển ĐBSCL, trong mùa khô, XNM bất thường có thể làm ảnh hưởng đến nguồn nước và sản xuất trong các hệ thống thủy lợi ven biển như vùng Gò Công, cù lao Bảo và cù lao An Hóa (tỉnh Vĩnh Long), vùng ven biển thuộc hệ thống Nam Măng Thít (tỉnh Vĩnh Long) và hệ thống Long Phú - Tiếp Nhật (TP Cần Thơ). Do vậy, cần chủ động tích trữ nước hợp lý và sử dụng nước tiết kiệm, đặc biệt là tại các vùng trồng cây ăn trái thuộc các địa phương như Châu Thành, Chợ Lách, Mỏ Cày Bắc - Mỏ Cày Nam tỉnh Vĩnh Long; vùng Kế Sách - TP Cần Thơ.

Chủ động ứng phó

Theo Viện Khoa học thủy lợi miền Nam, năm 2026, thời kỳ mặn cao nhất năm xuất hiện ở giai đoạn cuối tháng 2 đến tháng 4, với ranh giới mặn 4g/1 xâm nhập từ 40-55km từ cửa sông. Đập thủy điện thượng nguồn tích nước bất thường có thể làm mặn vào sâu 50-60km, các địa phương chủ động các giải pháp thích ứng với hạn hán và XNM ở điều kiện như dự báo.

Tại TP Cần Thơ, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố yêu cầu các đơn vị chuyên môn điều tiết các công trình đầu mối, đảm bảo cung cấp nước tưới tiêu phục vụ sản xuất. Phối hợp với Đài Khí tượng Thủy văn thành phố theo dõi tình hình diễn biến thời tiết, ảnh hưởng triều cường, xử lý kịp thời XNM, phục vụ sản xuất và cuộc sống người dân. Tiếp tục thực hiện công tác cập nhật bản đồ hiện trạng hệ thống thủy lợi trên địa bàn thành phố, đề xuất danh mục xây dựng công trình thủy lợi trên địa bàn; tiếp tục triển khai thực hiện Dự án “Chống chịu khí hậu và chuyển đổi tổng hợp vùng ĐBSCL tỉnh Hậu Giang” vay vốn IBRD (WB); rà soát và triển khai kế hoạch đầu tư, duy tu, sửa chữa hệ thống kết cấu hạ tầng thủy lợi năm 2026, đảm bảo công trình vận hành ổn định, an toàn, phục vụ hiệu quả công tác điều tiết nước, phòng chống hạn, XNM, đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt của người dân.

Trong buổi làm việc với TP Cần Thơ mới đây, bà Raissa Anais Marteaux - Tổng Lãnh sự Hà Lan tại TP Hồ Chí Minh, đánh giá XNM là thách thức toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh lương thực và đời sống người dân. Hà Lan sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, công nghệ, đồng thời thúc đẩy kết nối doanh nghiệp và hợp tác nghiên cứu - ứng dụng cùng Cần Thơ tìm ra giải pháp bền vững, nâng cao chất lượng và năng suất ngành trồng trọt trong điều kiện XNM, biến đổi khí hậu.

Ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, nhấn mạnh: “Thách thức lớn hiện nay của TP Cần Thơ là XNM ảnh hưởng đến diện tích sản xuất nông nghiệp, đặc biệt tại các khu vực Sóc Trăng và Hậu Giang trước đây. Trong bối cảnh triển khai Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL, Cần Thơ cần các giải pháp giống chịu hạn mặn, công nghệ canh tác thích ứng và nguồn lực tài chính để đảm bảo mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Sự phối hợp thực hiện, hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế là rất cần thiết. Bên cạnh đó, thành phố cũng tăng cường các giải pháp ứng phó nhằm hạn chế thấp nhất tình trạng ảnh hưởng, gây thiệt hại do khô hạn, XNM”. 

Bài, ảnh: HÀ VĂN