Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, tài nguyên thiên nhiên chịu áp lực lớn và thị trường thế giới liên tục nâng cao các tiêu chuẩn môi trường - xã hội - quản trị (ESG), nông nghiệp xanh không còn là một lựa chọn, mà đã trở thành con đường phát triển tất yếu của ngành thủy sản Việt nói chung, ngành tôm nói riêng. Đối với lĩnh vực nuôi tôm và chế biến tôm xuất khẩu, nông nghiệp xanh chính là chìa khóa để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh, giữ vững thị phần và khẳng định uy tín bền vững trên thị trường toàn cầu.

Trang trại nuôi tôm đạt tiêu chuẩn ASC của Công ty Cổ phần Thực phẩm Sao Ta. Ảnh: XUÂN TRƯỜNG

Nông nghiệp xanh trong nuôi tôm là mô hình sản xuất hài hòa với môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên, kiểm soát rủi ro dịch bệnh và giảm thiểu phát thải. Thay cho cách làm chạy theo sản lượng, ngành tôm đang dịch chuyển sang tối ưu chất lượng - hiệu quả - bền vững lâu dài. Các giải pháp then chốt bao gồm: Giảm sử dụng kháng sinh, hóa chất, ưu tiên chế phẩm sinh học và quản lý dịch bệnh chủ động; ứng dụng công nghệ nuôi tiên tiến như nuôi nhiều giai đoạn, nuôi tuần hoàn (RAS), ao nổi, ao lót bạt, kiểm soát môi trường nước bằng cảm biến và dữ liệu số; tiết kiệm tài nguyên nước, năng lượng, tái sử dụng nước và giảm xả thải ra môi trường tự nhiên; liên kết chuỗi nuôi - chế biến - xuất khẩu, giúp truy xuất nguồn gốc rõ ràng, minh bạch và ổn định chất lượng.

Mô hình nuôi tôm xanh không chỉ giúp giảm rủi ro dịch bệnh và chi phí dài hạn, mà còn nâng cao tính ổn định của vùng nguyên liệu - yếu tố sống còn đối với các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu.

Nếu nuôi tôm là nền tảng, thì chế biến xanh chính là nơi gia tăng giá trị và thể hiện rõ cam kết phát triển bền vững của các doanh nghiệp tôm. Các nhà máy chế biến tôm xuất khẩu đang từng bước chuyển đổi theo hướng tiết kiệm, nâng cao giá trị, giảm dấu chân carbon, cụ thể: Tiết kiệm năng lượng, nước và nguyên liệu, áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn; xử lý nước thải đạt chuẩn cao, tái sử dụng phụ phẩm (vỏ tôm, đầu tôm) cho thức ăn chăn nuôi, phân bón, chitosan, collagen…; giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng năng lượng tái tạo như điện mặt trời áp mái; đảm bảo tiêu chuẩn lao động, an sinh xã hội, xây dựng môi trường làm việc nhân văn và bền vững.

Chế biến xanh không làm tăng chi phí một cách đơn thuần, mà ngược lại giúp doanh nghiệp tối ưu hiệu suất, nâng cao hình ảnh thương hiệu và đáp ứng ngày càng tốt hơn các yêu cầu từ thị trường Mỹ, EU, Nhật Bản và nhất là các hệ thống bán lẻ lớn.

Trong khi nhiều quốc gia cạnh tranh bằng quy mô và giá thấp, như Ecuador và Ấn Độ, thì tôm Việt Nam có cơ hội đi theo con đường khác; cạnh tranh bằng chất lượng và tính bền vững. Bởi nếu theo đuổi nông nghiệp xanh sẽ giúp ngành tôm: Vượt qua các rào cản kỹ thuật và môi trường ngày càng khắt khe; gia tăng giá trị gia tăng, không bị cuốn vào vòng xoáy cạnh tranh giá; xây dựng niềm tin lâu dài với người tiêu dùng và nhà nhập khẩu quốc tế; bảo vệ sinh kế của người nuôi, ổn định vùng nguyên liệu và gìn giữ hệ sinh thái ven biển.

Trong dài hạn, nông nghiệp xanh chính là nền tảng để ngành tôm Việt Nam thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm rủi ro chuỗi cung ứng và phát triển bền vững qua nhiều thế hệ. Ngành tôm TP Cần Thơ có những điểm nổi bật như là trung tâm nuôi tôm năng suất cao, trung tâm chế biến sâu đã trở thành một trọng điểm nền tảng cho sự tăng trưởng của ngành. Hiện nay, các cơ sở nuôi, chế biến tôm ở đây đã có sự nhận thức tốt và đã có ít nhiều sự chuẩn bị hội nhập nông nghiệp xanh. Trong đó, nhiều cơ sở lớn đã có sự hòa nhập sớm và nhanh như trang trại nuôi tôm và nhà máy chế biến của Công ty Sao Ta, Công ty Thủy sản Sạch…

Với kinh nghiệm, sự linh hoạt và tinh thần đổi mới, ngành tôm Việt Nam hoàn toàn có thể biến nông nghiệp xanh thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi, góp phần khẳng định vị thế của con tôm Việt Nam trên bản đồ thủy sản thế giới - không chỉ hôm nay, mà cho nhiều năm về sau. Chúng ta có niềm tin ngành tôm TP Cần Thơ sẽ tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong hành trình thực hiện nông nghiệp xanh nâng tầm chất lượng, hiệu quả và uy tín tôm Việt trên tất cả thương trường lớn của thế giới.

HỒ QUỐC LỰC