Lúa gạo là ngành hàng chủ lực tại TP Cần Thơ, đóng vai trò then chốt đối với thu nhập của đại bộ phận nông dân. Để gia tăng giá trị chuỗi ngành hàng, ngành Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) thành phố đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất; đồng thời hỗ trợ nông dân hiện đại hóa canh tác theo hướng chất lượng cao, giảm phát thải, an toàn và bền vững.

Khách quốc tế đến tham quan Mô hình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại xã Thạnh Quới, TP Cần Thơ.

Hiệu quả sản xuất lúa được nâng cao

Với diện tích gieo trồng trên 700.000ha mỗi năm, sản lượng hơn 4,5 triệu tấn, lúa là cây trồng chủ lực ở TP Cần Thơ.

Những năm gần đây, dù diện tích gieo trồng có xu hướng giảm, nhưng TP Cần Thơ vẫn duy trì ổn định năng suất, sản lượng lúa; đồng thời không ngừng nâng cao chất lượng và giá trị thương phẩm. Nhờ đẩy mạnh cơ giới hóa, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, giống mới và nhân rộng các mô hình hiệu quả, ngành lúa gạo thành phố đã đạt được những kết quả khả quan, hài hòa giữa lợi ích kinh tế và môi trường. Thu nhập và lợi nhuận của nông dân trồng lúa theo đó cũng được cải thiện rõ nét, nhất là những hộ tham gia mô hình cánh đồng lớn, mô hình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp, mô hình sản xuất theo hướng nông nghiệp tuần hoàn. Trong canh tác, nông dân đã giảm lượng giống, giảm nước tưới và sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật một cách tiết kiệm và hiệu quả hơn, từ đó giúp giảm chi phí, giảm phát thải khí nhà kính. Đặc biệt, nhiều hộ có thêm nguồn thu nhập khi sử dụng phụ phẩm rơm rạ từ quá trình sản xuất lúa theo hướng nông nghiệp tuần hoàn; khắc phục tình trạng đốt bỏ rơm rạ trên đồng vừa lãng phí, vừa tác động xấu đến môi trường.

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở NN&MT TP Cần Thơ), tỷ lệ cơ giới hóa trong khâu gieo sạ và chăm sóc lúa trên địa bàn hiện đạt trên 95%. Trong đó, công tác bón phân đạt 100%, phun thuốc bảo vệ thực vật khoảng 90% và riêng khâu thu hoạch đã được cơ giới hóa hoàn toàn. Sự chuyển đổi này không chỉ giúp tiết giảm đáng kể chi phí nhân công mà còn tối ưu hóa quy trình canh tác. Bên cạnh đó, liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo cũng được đẩy mạnh với khoảng 76.000ha lúa (đặc biệt là vụ đông xuân) được doanh nghiệp cung ứng vật tư và ký kết bao tiêu, giúp nông dân yên tâm về đầu ra và nâng cao giá trị kinh tế trên cùng một diện tích. Thành phố duy trì và mở rộng mô hình cánh đồng lớn với khoảng 84.819ha mỗi vụ, tạo đà thúc đẩy liên kết sản xuất - tiêu thụ theo chuỗi giá trị. Tại đây, nông dân được tập huấn kỹ thuật, tiếp cận nhanh các tiến bộ khoa học và nhận được sự đồng hành, hỗ trợ tiêu thụ từ các doanh nghiệp, hợp tác xã.

Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ, cho biết: “Ngành NN&MT thành phố đã hỗ trợ 53 hợp tác xã, tổ hợp tác và nông hộ đạt chứng nhận VietGAP, Global GAP với tổng diện tích 2.583ha, thu hút 1.587 hộ dân tham gia. Song song đó, khoảng 20.759ha lúa hiện được áp dụng quy trình canh tác theo hướng hữu cơ, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh và nâng cao giá trị”.

Tiếp tục phát huy

TP Cần Thơ đang tiếp tục hỗ trợ nông dân đẩy mạnh áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nhân rộng, phát triển các mô hình hiệu quả và các cách làm hay nhằm nâng cao hiệu quả trồng lúa và chuỗi giá trị ngành hàng lúa gạo. Đặc biệt, chú ý thực hiện tốt Đề án Phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (Đề án), theo Quyết định 1490/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Theo ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, thực hiện Đề án đã góp phần thúc đẩy sử dụng giống lúa chất lượng cao, giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời tăng cường áp dụng các giải pháp quản lý nước và cơ giới hóa trong sản xuất, hướng tới nền nông nghiệp xanh và bền vững trên địa bàn thành phố. Bên cạnh đó, thành phố cũng đang đẩy mạnh phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, trong đó chú trọng tận dụng hiệu quả phụ phẩm nông nghiệp, đặc biệt là rơm rạ sau thu hoạch để sản xuất nấm, phân hữu cơ và các sản phẩm có giá trị gia tăng. Những mô hình này không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính mà còn tạo thêm nguồn thu nhập cho nông dân.

TP Cần Thơ triển khai thực hiện Đề án tại 64 xã, phường, với diện tích đến năm 2030 đạt trên 170.800ha, 171 hợp tác xã (HTX) và tổ hợp tác tham gia. Diện tích đã thực hiện đến cuối năm 2025 là 104.500ha. Thành phố đang từng bước hình thành các vùng sản xuất lúa tập trung đáp ứng các tiêu chí về chất lượng, giảm phát thải và tăng trưởng xanh. Theo Sở NN&MT TP Cần Thơ, các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp theo Đề án đã giúp nông dân tăng lợi nhuận ít nhất 20% so với ngoài mô hình và giảm phát thải từ 2-12 tấn CO2/ha. Nông dân có thể tăng lợi nhuận từ 1,3-6,5 triệu đồng/ha nhờ giảm 50% lượng sử dụng giống, giảm 30% lượng phân đạm và 2-3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), trong khi năng suất, chất lượng, giá bán lúa tăng.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG