Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và định hướng phát triển bền vững ĐBSCL, đổi mới sáng tạo cùng ứng dụng công nghệ là nhu cầu cấp thiết. Với nhiệt huyết tuổi trẻ, thế hệ thanh niên được kỳ vọng là những người tạo ra sự thay đổi. Chương trình INSPIRE Mekong 2026 được khởi xướng nhằm tạo ra một bệ phóng khơi nguồn sáng tạo trẻ cùng chung tay dệt nên một tương lai xanh cho ĐBSCL.

Sinh viên tìm hiểu sản phẩm tạo ra từ thu hồi vỏ tôm lột của Công ty CP Việt Nam Food.

Hành trình “trao quyền” 

Mục tiêu trọng tâm của chương trình INSPIRE Mekong 2026 là hỗ trợ sinh viên các trường đại học, cao đẳng tại ĐBSCL tiếp cận và ứng dụng khoa học công nghệ (AI, STEM). Qua đó, các bạn trẻ được nâng cao năng lực nhận diện và giải quyết các thách thức cấp bách về biến đổi khí hậu, môi trường và nông nghiệp bền vững. Đáng chú ý, chương trình ưu tiên hỗ trợ các nhóm yếu thế bao gồm thanh niên có hoàn cảnh khó khăn, nữ giới, thanh niên dân tộc thiểu số và người khuyết tật. Tất cả nhằm truyền tải một thông điệp: Đổi mới sáng tạo có thể bắt đầu từ bất kỳ người trẻ nào có mong muốn quan sát, học hỏi và hành động vì cộng đồng.

Chia sẻ về sự khác biệt của dự án, bà Trần Vân Anh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững - United Way Việt Nam, cho biết: INSPIRE Mekong 2026 không phải là một hoạt động đào tạo ngắn hạn hay cuộc thi ý tưởng đơn lẻ, mà được thiết kế như một hành trình học tập, cố vấn và đồng sáng tạo. Tại đây, các bạn trẻ không chỉ được trang bị kỹ năng cốt lõi về AI, STEM hay phát triển mô hình bền vững, mà còn được kết nối trực tiếp với doanh nghiệp và chuyên gia để giải bài toán thực tế. Đây là một hành trình trao quyền để thanh niên vùng ĐBSCL nhận diện vấn đề của chính địa phương mình và biến ý tưởng thành các giải pháp thực tiễn.

Triển khai từ tháng 4 và kết thúc vào tháng 11-2026, chương trình INSPIRE Mekong 2026 được kiến tạo bởi sự đồng hành chiến lược của Viện Nghiên cứu quản lý phát triển bền vững - United Way Việt Nam, United Way Worldwide, Viện Mekong - Đại học Cần Thơ, cùng sự tài trợ từ Hiệp hội Quyên góp Phúc lợi xã hội Hàn Quốc và MiTek Việt Nam. Ông Sangik Lee, quyền Tổng Thư ký Hiệp hội Quyên góp phúc lợi xã hội Hàn Quốc - đơn vị tài trợ đánh giá cao tính thực tiễn của dự án, ông nhấn mạnh: Trong bối cảnh ĐBSCL đang đối mặt với thách thức do biến đổi khí hậu, việc trang bị kiến thức và kỹ năng công nghệ và đổi mới sáng tạo cho thanh niên để tìm ra giải pháp nông nghiệp bền vững là rất cần thiết. Kỳ vọng chương trình sẽ truyền cảm hứng mạnh mẽ để thế hệ trẻ đóng góp cho cộng đồng thúc đẩy phát triển bền vững tại vùng ĐBSCL.

Giải bài toán thực tiễn

Thu hút hơn 200 sinh viên tại ĐBSCL, INSPIRE Mekong 2026 đã tổ chức các đợt tập huấn chuyên sâu về AI, Robotics, phát triển mô hình kinh doanh gắn với mục tiêu phát triển bền vững… Từ đây, 15 đội xuất sắc nhất được lựa chọn bước vào giai đoạn phát triển giải pháp và đồng sáng tạo. Các nhóm sẽ làm việc trực tiếp cùng chuyên gia, cố vấn kỹ thuật và doanh nghiệp để hoàn thiện ý tưởng, phát triển sản phẩm mẫu, cũng như đánh giá tác động đối với môi trường và xã hội.

Thực tế trải nghiệm đã mang lại những thay đổi tích cực trong tư duy của thế hệ trẻ. Em Nguyễn Thị Kiều Lan, sinh viên chuyên ngành Xã hội học, Đại học Cần Thơ, chia sẻ: “Chương trình giúp em nhận ra AI không đơn thuần là công cụ, mà là “cánh tay nối dài” giải quyết các thách thức nông nghiệp và môi trường. Đặc biệt, qua phần tập huấn, em hiểu rằng giá trị cốt lõi của một giải pháp công nghệ là phải gắn kết mật thiết và đáp ứng các mục tiêu phát triển bền vững của địa phương. Từ đó, nhóm chúng em đã điều chỉnh các đề xuất để bám sát định hướng của chương trình”.

Điểm nổi bật của chương trình là các bài toán không nằm trên giấy. Sinh viên phải đối mặt với 29 thách thức thực tiễn từ 8 doanh nghiệp và hợp tác xã đồng hành, tập trung vào các lĩnh vực như giảm thiểu thuốc bảo vệ thực vật và phân bón; thúc đẩy thực hành nông nghiệp hữu cơ; dự đoán năng suất cây trồng, phát hiện và phòng ngừa dịch bệnh, phát triển các công cụ và hệ thống đổi mới. Đây là cầu nối quan trọng giúp người trẻ cọ xát với thực tế, đồng thời mang đến cho doanh nghiệp nguồn năng lượng sáng tạo đột phá.

Từ góc độ nhà đồng hành, bà Trần Đào Hồng Ngọc, Giám đốc kinh doanh Công ty CP Việt Nam Food, cho biết: “Doanh nghiệp sẽ trao cơ hội thực tiễn thông qua chia sẻ những vấn đề, khó khăn thực tế đang gặp phải để các bạn có một cái nhìn chân thực, có cơ hội tiếp cận những bài toán rất thật đang diễn ra hằng ngày. Doanh nghiệp sẵn sàng trao quyền để các bạn thực hiện ý tưởng, có không gian riêng, tự do triển khai các dự án của mình”.

Nhấn mạnh sứ mệnh của giới trẻ trước những biến chuyển của tương lai, TS Đặng Kiều Nhân, nguyên Viện trưởng Viện Mekong, Đại học Cần Thơ, nhận định: “ĐBSCL chứa đựng vô vàn tiềm năng đan xen cùng thách thức. Vấn đề cốt lõi là phải dùng sức sáng tạo để biến những tiềm năng này thành các sản phẩm giá trị cao, mang lại lợi ích kinh tế thiết thực cho vùng đất này. Sứ mệnh sáng tạo đột phá đó giờ đây thuộc về thế hệ trẻ. Tuy nhiên, cảm hứng và ý tưởng chỉ có thể hiện thực hóa thành sản phẩm khi được nuôi dưỡng qua sự gắn kết chặt chẽ giữa thanh niên, doanh nghiệp, nhà khoa học và cơ quan nhà nước. Tôi kỳ vọng sự bồi đắp chung tay của ngày hôm nay sẽ tạo nên những đột phá cho vùng ĐBSCL trong thời gian tới”.

Bài, ảnh: T. TRINH