Diễn biến ngày càng gay gắt của hạn hán, xâm nhập mặn cùng với tình trạng mưa lớn, mưa trái mùa bất thường, khiến sản xuất nông nghiệp tại TP Cần Thơ đối mặt nhiều thách thức. Trong bối cảnh đó, Chi cục Thủy lợi TP Cần Thơ cùng chính quyền các địa phương đã và đang tập trung triển khai nhiều biện pháp, từng bước hoàn thiện hệ thống thủy lợi, chủ động ứng phó với hạn mặn, ngập úng, góp phần bảo vệ sản xuất và ổn định đời sống người dân.

Theo dự báo, năm 2026, khu vực ĐBSCL tiếp tục chịu tác động đan xen của nhiều yếu tố thời tiết cực đoan. Mùa khô kéo dài, xâm nhập mặn đạt đỉnh trong các tháng đầu năm; trong khi mùa mưa lại xuất hiện những đợt mưa lớn, với cường độ cao, khiến sản xuất nông nghiệp rơi vào thế bị động giữa “thiếu nước - ngập úng”. Tại xã Tân Long, tình trạng kênh rạch bồi lắng kéo dài nhiều năm làm suy giảm khả năng trữ và điều tiết nước, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất. Điển hình tại kênh Tư - tuyến kênh nội đồng dài khoảng 1.300m, kết nối với kênh Bình Hưng, giữ vai trò quan trọng trong tưới tiêu và vận chuyển nông sản cho các ấp Long Hòa, Tân Chánh C. Tuy nhiên, do không được nạo vét thường xuyên, lòng kênh bị thu hẹp, dòng chảy kém, nhiều đoạn cạn nước vào mùa khô, gây khó khăn cho cả sản xuất lẫn tiêu thụ nông sản.

Đơn vị thi công đang nạo vét kênh Tư tại xã Tân Long.

Trước thực trạng này, chính quyền xã Tân Long đã triển khai nạo vét kênh Tư, từng bước khơi thông dòng chảy, nâng cao năng lực cấp và tiêu thoát nước phục vụ sản xuất. Nhờ đó, trong vụ lúa đông xuân 2025-2026, nguồn nước được đảm bảo, giao thông thủy thông suốt, giúp nông dân yên tâm sản xuất; đồng thời giúp giảm chi phí vận chuyển, nâng cao hiệu quả tiêu thụ nông sản. Ông Nguyễn Thanh Hồng, ấp Long Hòa, xã Tân Long, cho biết: “Trước đây canh tác lúa gặp nhiều khó khăn do thiếu nước; đến khi thu hoạch, lúa phải trung chuyển bằng ghe nhỏ vì ghe lớn không thể vào tận ruộng làm chi phí tăng và thường bị thương lái ép giá. Từ khi kênh Tư được nạo vét vừa bảo đảm nguồn nước tưới tiêu, ghe lớn đã vào tận ruộng nên bán lúa dễ dàng hơn".

Theo ông Nguyễn Thanh Phong, Chủ tịch UBND xã Tân Long, toàn xã hiện có hơn 50 tuyến kênh, phục vụ khoảng 7.400ha đất sản xuất nhưng phần lớn đã bị bồi lắng. Năm 2026, địa phương đưa gần 30 tuyến kênh vào kế hoạch nạo vét; đồng thời phối hợp ngành điện quy hoạch các cụm điện để đầu tư trạm bơm, kết hợp gia cố đê bao, chủ động ứng phó theo phương châm “4 tại chỗ”, nhằm đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất và hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai.

Cán bộ UBND xã Vĩnh Hải khảo sát kênh mương, cống thoát nước tại ấp Âu Thọ B, xã Vĩnh Hải

Không chỉ đối mặt với hạn hán, xâm nhập mặn, nhiều địa phương còn chịu áp lực lớn từ tình trạng ngập úng. Tại các ấp Trà Sết, Âu Thọ A, Âu Thọ B, xã Vĩnh Hải, hiện có hơn 500 hộ dân canh tác hành tím, xen canh với ớt, cà chua… trên diện tích trên 600ha thường xuyên bị ảnh hưởng khi mưa lớn kết hợp triều cường dâng. Nguyên nhân chủ yếu do hệ thống kênh mương, cống thoát nước nhỏ hẹp, thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng yêu cầu tiêu thoát nước phục vụ sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Ông Thạch Soal, nông dân canh tác hành tím ở ấp Âu Thọ B, cho biết: “Mỗi khi mưa lớn, nước dâng nhanh nhưng không thoát kịp do cống nhỏ, người dân phải dùng máy bơm hỗ trợ nhưng hiệu quả không cao. Nhiều lúc xử lý nước không kịp là mất trắng cả vụ”.

Theo ông Kim Chanh Đara, ấp Âu Thọ B, mỗi công đất (1.000m²) trồng rau màu cần đầu tư 15-20 triệu đồng. Khi xảy ra ngập úng, người dân không chỉ mất nguồn thu, mà còn đối mặt nguy cơ thiếu vốn tái sản xuất. Trong khi đó, mưa ngày càng thất thường, hệ thống tiêu thoát nước chưa đảm bảo, khiến rủi ro sản xuất luôn thường trực.

Hiện trạng mương, cống thoát nước tại ấp Âu Thọ B, xã Vĩnh Hải.

Ông Lý Trung Lập, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hải, cho biết: Địa phương đã đề xuất nạo vét, kiên cố hóa kênh mương, nâng cấp hệ thống cống thoát nước, nhằm tăng khả năng tiêu úng và trữ nước phục vụ sản xuất cho người dân. Trước mắt, địa phương vận động người dân chủ động cải tạo đồng ruộng, tận dụng vùng trũng để điều tiết nước. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời, về lâu dài cần đầu tư đồng bộ hệ thống thủy lợi mới có thể đáp ứng yêu cầu sản xuất trong điều kiện biến đổi khí hậu.

Ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi TP Cần Thơ, cho biết: Đơn vị đã ghi nhận các kiến nghị từ cơ sở và tiến hành rà soát, xây dựng kế hoạch đầu tư, nạo vét kênh mương; phối hợp với cơ quan khí tượng thủy văn tăng cường dự báo, cảnh báo sớm, thường xuyên cập nhật thông tin dự báo nhằm giúp các địa phương chủ động điều hành sản xuất, tích trữ nước, hạn chế nguy cơ thiếu hụt nước vào cuối vụ. Hiện thành phố đang triển khai hàng trăm công trình thủy lợi trên địa bàn, trong đó có nhiều công trình thực hiện nạo vét kênh mương nội đồng… Qua đó từng bước nâng cấp hệ thống thủy lợi, chủ động ứng phó với hạn mặn, ngập úng, góp phần bảo vệ sản xuất và ổn định đời sống người dân.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, việc tháo gỡ “điểm nghẽn” về hạ tầng thủy lợi không chỉ khơi thông dòng chảy, mà còn giúp ổn định sản xuất, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân địa phương.

Bài, ảnh: MỸ HOA