Theo các chuyên gia, quy trình kỹ thuật canh tác lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng ĐBSCL đã chứng minh được hiệu quả kinh tế và môi trường, giúp nông dân từng bước thay đổi tư duy và phương thức sản xuất, giảm chi phí sản xuất, tăng thêm thu thập trên cùng một đơn vị diện tích. Đó là hiệu quả sản xuất theo Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu héc-ta vùng chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030” (Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao) cần phát huy hơn nữa trong thời gian tới.

Mô hình cánh đồng lớn sản xuất lúa theo tiêu chuẩn Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao đạt hiệu quả cao tại TP Cần Thơ.

Hiệu quả từ Đề án

Ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, cho biết: “Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao là chủ trương lớn, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Chính phủ trong tái cơ cấu ngành lúa gạo theo hướng chất lượng - giá trị - bền vững - thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời góp phần thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về giảm phát thải. Đề án được triển khai tại TP Cần Thơ từ năm 2024 và từng bước gặt hái được kết quả khả quan…”.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, thành phố đã và đang đẩy mạnh tổ chức sản xuất nông nghiệp theo mô hình hợp tác xã và liên kết doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm; khuyến khích áp dụng quy trình canh tác bền vững, tiết kiệm nước, giảm phát thải; thu hút đầu tư, phát triển logistics và hạ tầng phục vụ chuỗi giá trị; hỗ trợ chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, từng bước gắn với giám sát, đo đạc, báo cáo tín chỉ carbon. Ngành Nông nghiệp thành phố xác định nông dân luôn là trung tâm của quá trình chuyển đổi, và doanh nghiệp là động lực của chuỗi giá trị.

Sau khi sáp nhập, TP Cần Thơ mới được triển khai tham gia thực hiện Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao với 64 xã, phường, diện tích triển khai trong năm 2025 là 104.500ha. Trong đó, 100% vùng thực hiện Đề án sử dụng giống lúa chất lượng cao như ST, Đài Thơm 8, RVT, OM 5451, OM18... với tỷ lệ sử dụng giống xác nhận 100%; tỷ lệ giảm giống trong vùng sản xuất lúa chất lượng cao từ 30-50% tùy vụ; lượng phân đạm giảm 30%; số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 2-3 lần; 100% nông hộ thực hiện canh tác ngập khô xen kẽ, góp phần tiết kiệm nguồn nước, giảm phát thải... Đặc biệt, 76.000ha tham gia Đề án được liên kết tiêu thụ, doanh nghiệp cung ứng vật tư đầu vào và bao tiêu sản phẩm đầu ra... góp phần tăng thêm lợi nhuận cho nông dân.

Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), cho biết: Năm 2025, VIETRISA có nhiều đóng góp cho đề án triển khai thực hiện tại TP Cần Thơ cũng như các địa phương vùng ĐBSCL. Điển hình như ban hành quy chế sử dụng nhãn hiệu Gạo Việt xanh phát thải thấp, lượng gạo được cấp nhãn hiệu gia tăng vượt mốc 70.000 tấn; chứng nhận quyền sử dụng nhãn hiệu cho doanh nghiệp, với tổng diện tích 18.048ha, sản lượng chứng nhận 71.420 tấn; tổ chức lần đầu tiên xuất khẩu gạo mang nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” sang Nhật Bản; cấp chứng nhận quyền sử dụng Nhãn hiệu Gạo Việt xanh phát thải thấp” của VIETRISA cho nhiều doanh nghiệp và ký kết bản ghi nhớ hợp tác với 8 đơn vị tổ chức sản xuất, phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo Việt Nam... Đây là những động lực để các địa phương triển khai đồng bộ và thực hiện hiệu quả Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao thời gian tới…

Phát huy hiệu quả

Ông Trần Chí Hùng nhấn mạnh: “TP Cần Thơ là trung tâm vùng ĐBSCL về logistics, chế biến nông sản, khoa học - công nghệ, kết nối thương mại và dịch vụ hỗ trợ sản xuất nông nghiệp. Đặc biệt, Cần Thơ cũng vinh dự được Bộ Nông nghiệp và Môi trường chọn làm thí điểm mô hình sản xuất lúa theo Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao đầu tiên vào năm 2024. Qua sơ kết 2 năm nỗ lực thực hiện, thành phố xác định rõ sự thành công của Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao chỉ có thể đạt được khi các bên liên quan như nhà nước - doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân - nhà khoa học - hiệp hội ngành hàng cùng nỗ lực tham gia, cùng chia sẻ lợi ích và trách nhiệm...”.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nước biển dâng, ảnh hưởng của hạn, mặn và rủi ro thị trường ngày càng lớn, việc xây dựng một hệ sinh thái lúa gạo xanh chất lượng cao - phát thải thấp - gắn kết chuỗi giá trị không chỉ là yêu cầu kinh tế, mà còn là trách nhiệm xã hội và cam kết quốc tế của Việt Nam. TP Cần Thơ tham gia Đề án đến năm 2030 với diện tích 170.877ha, dựa vào đặc điểm sinh thái tự nhiên được chia thành 5 vùng hiện trạng hạ tầng. Trong đó, vùng 1 có đặc điểm tự nhiên là đất phù sa với diện tích 26.416ha, có 25.829 hộ thuộc 13 xã, phường tham gia; vùng 2 có đặc điểm tự nhiên là đất phèn - ngập với diện tích 81.436ha, có 73.037 hộ thuộc 28 xã, phường tham gia; vùng 3 có đặc điểm tự nhiên là đất phèn - nông với diện tích 26.500ha, có 24.741 hộ thuộc 8 xã, phường tham gia; vùng 4 có đặc điểm tự nhiên là đất ngọt - lợ với diện tích 19.025ha, có 11.210 hộ thuộc 8 xã, phường tham gia; vùng 5 đặc điểm tự nhiên là đất phèn có khả năng nhiễm mặn với diện tích 17.500ha, có 14.245 hộ thuộc 7 xã, phường tham gia.

Qua khảo sát, các vùng nêu trên có nhu cầu đầu tư 40 trạm bơm điện với công suất từ 2.400-10.000 m3/giờ; 396 cống hở vận hành bằng điện; nâng cấp, kiên cố 605km đê bao, bờ bao thủy lợi… Ông Trần Chí Hùng khẳng định: “TP Cần Thơ cam kết tiếp tục đồng hành cùng VIETRISA, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng các địa phương trong vùng, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư và phát triển chuỗi giá trị lúa gạo, hỗ trợ tốt cho hợp tác xã và nông dân tham gia chương trình, đề án. Chúng tôi mong muốn Cần Thơ tiếp tục là điểm kết nối trung tâm của vùng: kết nối sản xuất - chế biến - thương mại - tài chính - logistics - khoa học công nghệ. Tôi tin tưởng rằng, với quyết tâm chính trị cao, với sự chung tay của toàn bộ hệ sinh thái ngành hàng lúa gạo, và với niềm tin vào trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần đổi mới của người Việt Nam - Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao chắc chắn sẽ thành công…”.

Bài, ảnh: HÀ VĂN