Từ một nền nông nghiệp lạc hậu, thường xuyên thiếu lương thực, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới; đời sống của người nông dân cũng không ngừng được cải thiện; diện mạo nông thôn nhiều đổi thay sâu sắc.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thăm mô hình thâm canh sản xuất chè VIETGAP ở Bản Cốc Phát, xã nông thôn mới Bản Bo, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu (14/7/2016). Ảnh tư liệu: Trí Dũng/TTXVN

Những thành tựu đó không chỉ góp phần bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, ổn định kinh tế - xã hội mà còn khẳng định vai trò chiến lược của nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong sự nghiệp phát triển đất nước. Trong hành trình ấy, Hội Nông dân Việt Nam luôn giữ vai trò quan trọng trong việc tập hợp, vận động, hỗ trợ hội viên phát triển sản xuất, nâng cao đời sống, góp phần tạo nên những chuyển biến mạnh mẽ ở khu vực nông nghiệp, nông thôn.

Từ thiếu lương thực đến quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu

Nhìn lại 40 năm đổi mới, ít ai có thể hình dung rằng Việt Nam - quốc gia từng nhiều năm phải đối mặt với tình trạng thiếu lương thực - lại có thể vươn lên trở thành một trong những cường quốc nông nghiệp của thế giới như hiện nay.

Trước đổi mới, sản xuất nông nghiệp chủ yếu dựa trên phương thức canh tác truyền thống, năng suất thấp, hiệu quả hạn chế. Bước ngoặt quan trọng đến từ những đổi mới trong cơ chế quản lý nông nghiệp, đặc biệt là việc giao quyền chủ động sản xuất cho người nông dân. Từ đó, sức sản xuất được giải phóng, khơi dậy tinh thần lao động, sáng tạo của hàng triệu hộ nông dân trên cả nước.

Năm 1989 đánh dấu cột mốc đặc biệt khi Việt Nam lần đầu tiên xuất khẩu khoảng 1,4 triệu tấn gạo. Từ đó đến nay, Việt Nam đã vươn lên mạnh mẽ, trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Đến năm 2024, lượng gạo xuất khẩu đạt hơn 9 triệu tấn, mang về khoảng 5,7 tỷ USD - mức cao nhất từ trước đến nay. Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu gạo đạt hơn 8,06 triệu tấn, thu về trên 4,1 tỷ USD.

Thủ tướng Phạm Minh Chính cùng nông dân huyện Ninh Giang (Hải Dương) cấy mạ vụ Đông Xuân bằng phương tiện cơ giới, chiều 15/2/2024. Ảnh tư liệu: Dương Giang/TTXVN

Không chỉ có gạo, nhiều mặt hàng nông sản khác cũng ghi dấu ấn mạnh mẽ trên thị trường quốc tế. Việt Nam hiện đứng đầu thế giới về xuất khẩu hồ tiêu và điều nhân; nằm trong nhóm dẫn đầu về cà phê, thủy sản và nhiều loại trái cây nhiệt đới. Năm 2025, xuất khẩu cà phê đạt kỷ lục 8,57 tỷ USD; xuất khẩu rau quả đạt 8,56 tỷ USD, tăng gần 20%; hạt điều đạt 5,19 tỷ USD; hạt tiêu đạt 1,64 tỷ USD; thủy sản vượt 11,34 tỷ USD, cao nhất từ trước đến nay; gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục nằm trong nhóm ngành hàng xuất khẩu chủ lực.

Đặc biệt, năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt hơn 70 tỷ USD - mức cao nhất từ trước tới nay, gấp khoảng 70 lần so với thời kỳ trước đổi mới, với tốc độ tăng trưởng bình quân 10% - 12%/năm. Thành tựu này cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ của nông nghiệp Việt Nam từ nền sản xuất chủ yếu phục vụ nhu cầu trong nước sang nền nông nghiệp hàng hóa hiện đại, hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới.

Không chỉ đóng góp lớn cho xuất khẩu, nông nghiệp còn nhiều lần khẳng định vai trò là "trụ đỡ" của nền kinh tế. Trong những giai đoạn khó khăn do thiên tai, dịch bệnh hay biến động kinh tế toàn cầu, khu vực nông nghiệp vẫn duy trì tăng trưởng, bảo đảm nguồn cung lương thực, thực phẩm và góp phần ổn định đời sống xã hội.

Đáng chú ý, tư duy phát triển nông nghiệp đã có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là tăng sản lượng thì hiện nay ngành nông nghiệp đang chuyển mạnh sang phát triển theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững. Các mô hình nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, sản xuất theo chuỗi giá trị ngày càng được nhân rộng, tạo nền tảng cho sự phát triển trong giai đoạn mới.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam Lương Quốc Đoàn với các nông dân Việt Nam xuất sắc tại Lễ tôn vinh và trao danh hiệu Nông dân Việt Nam xuất sắc, biểu dương Hợp tác xã tiêu biểu toàn quốc năm 2024. Ảnh tư liệu: Thống Nhất/TTXVN

Người nông dân ngày càng khẳng định vai trò chủ thể

Cùng với sự phát triển của nền nông nghiệp, vị thế của người nông dân cũng có nhiều thay đổi. Từ chỗ chủ yếu sản xuất nhỏ lẻ, dựa vào kinh nghiệm truyền thống, ngày nay đã xuất hiện ngày càng nhiều nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi; chủ trang trại; giám đốc hợp tác xã; doanh nhân nông thôn năng động, sáng tạo.

Nhiều nông dân mạnh dạn ứng dụng khoa học công nghệ, cơ giới hóa, tự động hóa và chuyển đổi số vào sản xuất. Không ít mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao mang lại doanh thu từ hàng tỷ đến hàng chục tỷ đồng mỗi năm. Người nông dân không chỉ làm ra sản phẩm mà còn từng bước tham gia vào các khâu chế biến, xây dựng thương hiệu và tiêu thụ sản phẩm.

Một trong những điểm sáng nổi bật là phong trào "Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững". Phong trào đã thu hút đông đảo hội viên tham gia, góp phần khơi dậy ý chí vươn lên làm giàu chính đáng của người nông dân. Hiện nay, cả nước có hơn 3,4 triệu hộ đạt danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi các cấp; hàng nghìn mô hình có doanh thu từ hàng tỷ đồng mỗi năm.

Cùng với đó, kinh tế tập thể trong nông nghiệp tiếp tục phát triển mạnh. Các mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã kiểu mới ngày càng khẳng định hiệu quả trong liên kết sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản.

Nông dân tỉnh Hậu Giang thực hiện “Mô hình canh tác lúa thông minh ướt – khô xen kẽ” vụ lúa Hè Thu 2024, cho năng suất lúa đạt gần 8 tấn/ha, cao hơn canh tác truyền thống gần 2 tấn/ha, lợi nhuận thu được hơn 36 triệu đồng/ha, cao hơn canh tác truyền thống gần 12 triệu đồng/ha. Ảnh tư liệu: Duy Khương/TTXVN

Đồng hành cùng quá trình đó là vai trò của Hội Nông dân Việt Nam. Các cấp Hội đã đẩy mạnh hoạt động hỗ trợ nông dân thông qua đào tạo nghề, tập huấn khoa học kỹ thuật, tư vấn pháp luật, hỗ trợ vốn và kết nối thị trường. Quỹ Hỗ trợ nông dân ngày càng phát huy hiệu quả, tạo điều kiện để hàng trăm nghìn hộ nông dân phát triển sản xuất, mở rộng quy mô kinh doanh.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, Hội Nông dân các cấp đã tích cực hỗ trợ hội viên đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, ứng dụng công nghệ số trong quảng bá và tiêu thụ nông sản. Hàng trăm nghìn hộ nông dân đã được hỗ trợ xây dựng gian hàng trực tuyến, từng bước tiếp cận phương thức kinh doanh hiện đại.

Những kết quả đó cho thấy người nông dân ngày nay không còn chỉ là người sản xuất đơn thuần mà đang từng bước trở thành chủ thể của quá trình phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn. Đặc biệt, quá trình hội nhập quốc tế và chuyển đổi số đang tạo ra một lớp nông dân mới với tư duy sản xuất hiện đại, nhạy bén với thị trường và khoa học công nghệ.

Từ chỗ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sản xuất truyền thống, nhiều nông dân đã trở thành những nhà quản lý trang trại, giám đốc hợp tác xã, chủ doanh nghiệp nông nghiệp, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Sự trưởng thành của đội ngũ nông dân không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tạo động lực quan trọng cho quá trình hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.

Những thay đổi sâu sắc ở nông thôn Việt Nam

Máy gặt lúa hoạt động trên cánh đồng phường Mỹ Lộc (Ninh Bình). Ảnh: Công Luật/TTXVN

Nếu thành tựu về sản xuất nông nghiệp là minh chứng cho sự phát triển về kinh tế thì những đổi thay ở khu vực nông thôn lại phản ánh rõ nét nhất hiệu quả của quá trình đổi mới.

Từ khi triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, bộ mặt nông thôn Việt Nam đã có sự thay đổi toàn diện. Hệ thống giao thông nông thôn được đầu tư đồng bộ; điện, đường, trường, trạm được nâng cấp; điều kiện tiếp cận các dịch vụ giáo dục, y tế, văn hóa ngày càng thuận lợi hơn.

Nhiều vùng quê trước đây còn khó khăn nay đã trở thành những miền quê đáng sống với hạ tầng khang trang, cảnh quan sạch đẹp, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao. Đến nay, phần lớn các xã trong cả nước đã đạt chuẩn nông thôn mới; nhiều địa phương hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới và đang hướng tới xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu.

Thu nhập bình quân đầu người của người dân nông thôn không ngừng tăng lên, đến cuối năm 2025 đạt khoảng 58 triệu đồng/năm. Tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh qua từng năm, năm 2025 tỷ lệ nghèo đa chiều là 2,95% (gồm hộ nghèo và hộ cận nghèo). Khoảng cách phát triển giữa nông thôn và thành thị từng bước được thu hẹp. Hàng triệu lao động nông thôn được đào tạo nghề, có thêm việc làm và cơ hội nâng cao thu nhập.

Vùng trồng chè sạch, theo tiêu chuẩn VietGap tại xã Bản Bo, tỉnh Lai Châu. Ảnh: Việt Dũng/TTXVN

Một trong những yếu tố làm nên thành công của chương trình xây dựng nông thôn mới chính là vai trò chủ thể của người dân. Hàng triệu hộ nông dân đã tự nguyện hiến đất, đóng góp công sức, kinh phí để xây dựng đường giao thông, nhà văn hóa, trường học và các công trình phục vụ cộng đồng.

Sự thay đổi của nông thôn Việt Nam hôm nay không chỉ được đo bằng những con đường bê tông rộng mở, những ngôi nhà kiên cố hay những cánh đồng ứng dụng công nghệ cao mà là sự thay đổi trong tư duy, trình độ và khát vọng vươn lên của người nông dân.

Trong quá trình đó, Hội Nông dân Việt Nam đã phát huy vai trò nòng cốt trong công tác tuyên truyền, vận động hội viên tham gia xây dựng nông thôn mới; phát triển kinh tế tập thể; bảo vệ môi trường; xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư và giữ gìn an ninh, trật tự tại địa phương.

Vững bước cùng nông dân trong kỷ nguyên mới

Nông dân thu hoạch chanh không hạt tại xã Song Lộc (Vĩnh Long). Đây là một trong những vùng nguyên liệu liên kết của HTX Thành Chí đang được mở rộng để đáp ứng nhu cầu xuất khẩu sang thị trường Hà Lan. Ảnh: Thanh Hòa/TTXVN

Những thành tựu đạt được trong 40 năm đổi mới đã khẳng định vị trí đặc biệt quan trọng của nông nghiệp, nông dân và nông thôn đối với sự phát triển của đất nước. Trên thực tế, Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với lĩnh vực "tam nông" thông qua việc ban hành nhiều chủ trương, chính sách lớn nhằm phát huy vai trò của nông dân, thúc đẩy phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới.

Dấu mốc quan trọng là Nghị quyết số 26-NQ/TW Hội nghị Trung ương 7 khóa X năm 2008 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn - nghị quyết chuyên đề đầu tiên của Trung ương về lĩnh vực "tam nông". Nghị quyết đã tạo nền tảng cho nhiều chương trình, chính sách lớn được triển khai trên phạm vi cả nước, góp phần tạo nên những chuyển biến sâu sắc trong nông nghiệp và nông thôn Việt Nam.

Nông dân Quảng Ngãi áp dụng tưới tiết kiệm cho cây trồng. Ảnh: Phạm Cường/TTXVN

Kế thừa và phát triển những quan điểm đó, Nghị quyết số 19-NQ/TW Hội nghị Trung ương 5 khóa XIII tiếp tục khẳng định nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp phát triển đất nước; đồng thời xác định nông dân là chủ thể, là trung tâm của quá trình phát triển, hướng tới mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh.

Tinh thần đó tiếp tục được nhấn mạnh trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng khi xác định phát triển nhanh và bền vững trên cơ sở khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát huy lợi thế của nông nghiệp; nâng cao chất lượng đời sống Nhân dân; xây dựng nông thôn hiện đại, giàu bản sắc; phát huy vai trò chủ thể của người dân trong quá trình phát triển. Đây là những định hướng quan trọng để khu vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn tiếp tục bứt phá trong giai đoạn mới.

Phát huy truyền thống gần một thế kỷ đồng hành cùng nông dân và đất nước, Hội Nông dân Việt Nam sẽ tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động; nâng cao hiệu quả hỗ trợ hội viên; góp phần xây dựng giai cấp nông dân vững mạnh, phát huy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, cùng cả nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Cán bộ của Trung tâm Khuyến nông tỉnh Hà Tĩnh kiểm tra và chuyển giao kỹ thuật chăn nuôi ốc nhồi ở gia đình ông Nguyễn Duy Anh (ngoài cùng bên phải), thôn Thượng Nguyên, xã Đông Kinh, tỉnh Hà Tĩnh. Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN

Minh Hiếu (TTXVN)