Bài, ảnh: GIA BẢO

Năm 2021, ước tăng trưởng kinh tế (GDP) cả nước tăng 2,58% so với năm 2020, các cán cân kinh tế vĩ mô được cân đối đảm bảo, an toàn. Khó khăn do tác động của đại dịch COVID-19, nhưng cán cân thương mại vẫn xuất siêu 4 tỉ USD, thu hút FDI tăng, vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội tăng, lạm phát được kiểm soát ở mức thấp… trở thành những động lực góp phần tăng trưởng kinh tế. Năm 2022, khó khăn vẫn tiếp diễn, nhưng được kỳ vọng với nhiều chủ trương, chính sách phục hồi và phát triển kinh tế đang trình Quốc hội thông qua sẽ sớm triển khai đi vào thực tế, tạo động lực mới để không lỡ nhịp so với nền kinh tế thế giới. 

Doanh nghiệp cần thêm nguồn lực để phục hồi. Trong ảnh: Công ty CP May Meko, khu công nghiệp Trà Nóc 1, TP Cần Thơ.

Điểm sáng 2021

Năm 2021, trong bối cảnh khó khăn, thách thức, kinh tế - xã hội năm 2021 vẫn có nhiều điểm sáng. Theo Bộ Kế hoạch và Ðầu tư, năm 2021 thu ngân sách nhà nước vượt dự toán, cơ bản đảm bảo nguồn lực cho công tác phòng, chống dịch và các nhiệm vụ cấp bách. Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 668,5 tỉ USD, tăng 22,6% và là mức tăng cao nhất từ trước đến nay (trong đó, xuất khẩu hàng hóa đạt 336,2 tỉ USD, tăng 19% so với 2020). Chính sách tiền tệ linh hoạt, cùng với sự đồng thuận giảm lãi suất cho vay của các ngân hàng lớn đã góp phần phục hồi sản xuất kinh doanh, mức tăng trưởng tín dụng đến ngày 24-12-2021 đạt 12,97% so với cuối năm 2020, với tổng dư nợ nền kinh tế đạt khoảng 10,38 triệu tỉ đồng. Nông nghiệp tiếp tục đóng vai trò trụ đỡ nền kinh tế. Môi trường đầu tư kinh doanh tiếp tục được cải thiện, cộng đồng doanh nghiệp (DN) tin tưởng và đánh giá cao. Huy động vốn đầu tư toàn xã hội cả năm ước đạt 34,4% GDP (khoảng 2.891.900 tỉ đồng)…

Với quyết tâm phục hồi kinh tế, từ đầu năm 2021 đến ngày 15-10-2021, Chính phủ đã ban hành 154 nghị quyết, 83 nghị định, Thủ tướng Chính phủ ban hành 31 quyết định, 26 chỉ thị và các bộ, ngành đã ban hành 253 thông tư để tháo gỡ các "rào cản", khơi thông mọi nguồn lực cho đầu tư, sản xuất kinh doanh và phòng, chống dịch. Tính đến ngày 22-12-2021 đã miễn, giảm, giãn khoảng 136.200 tỉ đồng tiền thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất. Tổng số tiền lãi mà các tổ chức tín dụng miễn, giảm cho khách hàng bị ảnh hưởng bởi dịch COVID-19 khoảng 32.600 tỉ đồng (lũy kế tháng 1-2020 đến 21-11-2021). Ðặc biệt, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 128/NQ-CP ngày 11-10-2021 quy định tạm thời "Thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID-19" đã tác động tích cực đến bức tranh kinh tế các tháng cuối năm. DN lạc quan hơn về tình hình sản xuất kinh doanh; đồng thời có 81,7% DN ngành công nghiệp chế biến, chế tạo nhận định quý I-2022 ổn định và tốt hơn quý IV-2021.

Theo lãnh đạo Bộ Kế hoạch và Ðầu tư, dù đạt tăng trưởng dương, nhưng kinh tế vĩ mô còn tiềm ẩn rủi ro, việc khôi phục một số chuỗi sản xuất, cung ứng, lao động... đã có bước chuyển tích cực trong các tháng cuối năm 2021 nhưng tiến độ còn chậm, chưa phục hồi hoàn toàn. Tín dụng tăng nhưng dòng tiền ít đi vào các hoạt động đầu tư kinh doanh mà tập trung vào các hoạt động bất động sản, chứng khoán…, có thể tạo ra các rủi ro lạm phát, bong bóng bất động sản và nợ xấu. Vậy nên, các chính sách hỗ trợ phục hồi kinh tế cần được tính toán
căn cơ.

Khắc phục khó khăn để không lỡ nhịp phục hồi

Trong 2 năm (2020-2021), sức chịu đựng của nền kinh tế suy giảm đáng kể. Mặc dù vẫn giữ vững xuất siêu trong 2 năm qua, nhưng xuất khẩu phụ thuộc phần lớn vào khối FDI (hiện chiếm 73,6% tổng kim ngạch xuất khẩu và có tốc độ tăng nhanh hơn so với khu vực trong nước). Tiến độ giải ngân vốn đầu tư công chậm, tính đến 31-12-2021 ước đạt 77,3%; trong đó giải ngân vốn ODA và vay ưu đãi đạt thấp (theo Bộ Tài chính). Ước đến cuối tháng 12-2021, tỷ lệ nợ xấu nội bảng có xu hướng tăng nhưng vẫn được duy trì ở mức an toàn 1,92%; tỷ lệ nợ xấu nội bảng, nợ bán cho VAMC chưa xử lý và nợ tiềm ẩn trở thành nợ xấu khoảng 3,38%... Năm 2021 có 119.800 DN rời thị trường và có đến 2,2 triệu lao động rời các trung tâm công nghiệp trở về địa phương sau đợt dịch thứ 4. Tỷ lệ tồn kho thành phẩm ngành công nghiệp năm 2021 là 79,1% (ngưỡng an toàn là 65%)… Những thách thức này cần được giải quyết để không thành trở lực cho phục hồi kinh tế.

Tại kỳ họp bất thường lần thứ nhất, thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Ðầu tư Nguyễn Chí Dũng đã trình bày trước Quốc hội Tờ trình dự thảo Nghị quyết về chính sách tài khóa, tiền tệ để hỗ trợ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội (Chương trình). Theo Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng, Chương trình gồm 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện trong năm 2022-2023. Cụ thể: Mở cửa nền kinh tế gắn với đầu tư nâng cao năng lực y tế, phòng, chống dịch bệnh (60.000 tỉ đồng); bảo đảm an sinh xã hội và hỗ trợ việc làm (53.150 tỉ đồng); hỗ trợ phục hồi DN, hợp tác xã, hộ kinh doanh (110.000 tỉ đồng); phát triển kết cấu hạ tầng, khơi thông nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển (113.850 tỉ đồng); cải cách thể chế, cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Huy động từ các Quỹ tài chính ngoài NSNN khoảng 10.000 tỉ đồng.

Ngoài ra, Chính phủ cũng trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến về một số chính sách tài khóa, tiền tệ để hỗ trợ Chương trình. Cụ thể, tăng bội chi ngân sách nhà nước mỗi năm 1% đến 1,2% GDP trong 2 năm thực hiện Chương trình, với tổng số tiền dự kiến khoảng 240.000 tỉ đồng. Tăng hạn mức bảo lãnh Chính phủ đối với trái phiếu phát hành trong nước của Ngân hàng Chính sách xã hội tối đa 38.400 tỉ đồng để thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp cho vay ưu đãi trong 2 năm 2022-2023… Ủy ban Kinh tế của Quốc hội thống nhất cao với Tờ trình của Chính phủ và đề nghị rà soát, phân bổ nguồn lực cho Chương trình cần đảm bảo các cân đối vĩ mô, ưu tiên nguồn lực cho các dự án đã có đầy đủ thủ tục đầu tư, có thể thực hiện và giải ngân ngay, đảm bảo vốn đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh; có chính sách hỗ trợ hợp lý với nhóm lao động phi chính thức; hỗ trợ cho lao động quay trở lại làm việc tại các địa phương…

Nhận định về tình hình năm mới, ông Nguyễn Anh Dương, Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế Trung ương, cho biết: Câu chuyện phục hồi kinh tế không chỉ là chính sách tài khóa, lãi suất và tiền tệ mà còn ở giải pháp cải thiện môi trường kinh doanh, tạo thuận lợi cho sản xuất kinh doanh. Nên cần xây dựng môi trường đầu tư nhất quán, không bị phân mảnh, nhà đầu tư chỉ cần đến 1 đầu mối để hoàn thiện các thủ tục đầu tư, thay vì phải cần đến sự hỗ trợ của nhiều bộ, ngành khác nhau. Ðồng thời tạo không gian chuyển đổi số, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Nhanh chóng bắt nhịp chương trình phục hồi kinh tế để không lạc nhịp với các nước trong khu vực.