Tháng Năm, đường về Lương Tâm rợp hoa phượng đỏ. Con đường thênh thang dẫn lối chúng tôi qua những địa danh rất đỗi thân thương, tự hào: đây những con kinh Năm Căn, Bần Quỳ, Chống Mỹ; kìa Xà Phiên, Vĩnh Viễn, Lương Tâm… Và rồi, chúng tôi dừng lại nơi Đền thờ Bác Hồ trang nghiêm, ngắm nhìn thật lâu trước khi chầm chậm bước chân vào, lòng trào dâng xúc động.

Mỗi dịp đến ngày sinh của Bác, hàng ngàn người về Đền thờ Bác Hồ dâng hương, dâng hoa tưởng nhớ Người.

Đền thờ Bác Hồ tọa lạc ở xã Lương Tâm, TP Cần Thơ, không xa lạ với chúng tôi, người con của quê hương Ngan Dừa (nay thuộc tỉnh Cà Mau), giáp ranh bằng con sông Cái Trầu, nay đã có cầu Xẻo Vẹt nối nhịp. Hồi trước, và đến tận bây giờ, không một địa danh cụ thể, không một địa chỉ rõ ràng, nhưng người dân trong vùng hễ nói Đền thờ Bác Hồ là như một cách định danh, định vị cụ thể, đầy niềm tự hào, tôn kính. Người dân xứ Ngan Dừa, Vĩnh Tuy, Cầu Đỏ hay Ninh Hòa, Ninh Quới… cứ hễ nói “đi Đền thờ Bác Hồ” hay “ở Đền thờ Bác Hồ mới qua”, là dễ hiểu, dễ mường tượng.

Chúng tôi bắt đầu bài viết bằng câu chuyện như thế để thấy rằng, Đền thờ Bác Hồ ở xã Lương Tâm không chỉ là niềm tự hào của người dân Cần Thơ qua các giai đoạn mà là niềm kính yêu chung của người dân cả một xứ sở rộng lớn, vượt khỏi ranh giới địa phương.

Mới hay, “Đền thờ Bác Hồ” là cách gọi thiêng liêng, trìu mến, để nhớ về một ngôi đền huyền thoại, một vùng đất anh hùng và những con người bền gan, vững chí, kính yêu Bác trọn lòng. Tháng Năm này, tôi lại về Đền thờ Bác Hồ, viếng Bác kính yêu. Nhìn bà con Lương Tâm nhộn nhịp chuẩn bị mừng ngày sinh của Bác, lại càng thêm thấu tỏ lòng dân xứ này.

***

Nghe tin Bác Hồ qua đời, người dân Cần Thơ cùng đồng bào Nam Bộ và cả nước nghẹn ngào thương nhớ Bác. Người dân ĐBSCL có nhiều cách tưởng nhớ Bác vô cùng xúc động. Đơn cử thời điểm đó, thị xã Cần Thơ là trung tâm đầu não Vùng 4 chiến thuật của địch, vậy nhưng hàng trăm cán bộ của Mặt trận Dân tộc giải phóng, các tăng ni, phật tử đã cùng sư trụ trì Thích Huệ Thành của chùa Khánh Quang (nay ở góc đường Hòa Bình - Nam Kỳ Khởi Nghĩa, phường Ninh Kiều) làm lễ truy điệu, cầu siêu cho Người. Bức ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh được treo trong lễ cầu siêu cùng với tràng hạt và kinh cầu nguyện trong buổi cầu siêu ấy nay vẫn được trưng bày trang trọng ở Bảo tàng.

Tại xã Lương Tâm, hay tin Bác qua đời, đồng chí Lữ Minh Chánh (Hai Chánh), Bí thư Xã ủy đã quyết định lập Bàn thờ Bác ngay tại Văn phòng Xã ủy. Lễ truy điệu được tổ chức trọng thể, có sự tham gia đông đảo của các đồng chí lãnh đạo, ban, ngành, đoàn thể xã, các ấp, các đơn vị bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và bà con trong xã. Ngay sau Quốc tang, cán bộ, chiến sĩ, bà con Lương Tâm bàn bạc, quyết định xây dựng Đền thờ Bác Hồ để có nơi hương khói, tưởng nhớ Người. Địa điểm chọn xây dựng là tại ấp 3, ngã tư lộ xe, nơi giao nhau giữa kinh Long Mỹ 2 và kinh Năm Căn. Tuy nhiên, giữa bộn bề khó khăn, hiểm nguy như thời gian, vật tư, quy mô, kiểu dáng, chiến sự lại ác liệt nên Xã ủy Lương Tâm quyết định giữ nguyên Bàn thờ Bác ở Xã ủy, đợi điều kiện thuận lợi sẽ tiến hành xây dựng Đền thờ.

Năm 1972, Mỹ - ngụy tổ chức nhiều đợt tiến công, càn quét quy mô lớn trên địa bàn Long Mỹ. Cơ quan Xã ủy bị bom tàn phá, Bàn thờ Bác bị phá hủy. Sau đó, trụ sở Xã ủy dời đi nơi khác, Bàn thờ mới được làm lại và vẫn giữ thông lệ kỷ niệm 3 lần trong năm là ngày sinh, ngày giỗ Bác và Tết Nguyên đán.

Sau năm 1975, Bàn thờ Bác được đặt trang trọng tại trụ sở Đảng ủy xã Lương Tâm, cán bộ, nhân dân, ngày ngày khói hương tưởng nhớ Bác. Thực hiện Năm Văn hóa Xã hội, năm 1990, do tỉnh Hậu Giang phát động, nhân kỷ niệm 100 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Long Mỹ phối hợp Đảng bộ xã Lương Tâm bàn kế hoạch xây dựng Đền thờ Bác Hồ, địa điểm cũng ngay tại vị trí dự kiến trong thời kháng chiến. Đền thờ đơn sơ với kiến trúc đậm truyền thống Nam Bộ được dựng nên trong niềm xúc động của bà con Lương Tâm. Ngày 19-5-1990, Đền thờ Bác Hồ được khánh thành, ảnh Bác Hồ từ Văn phòng Đảng ủy xã được rước về an vị trong Đền thờ. Ngày 2-9 năm đó, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Lương Tâm trọng thể dâng hương kính nhớ Bác, với sự tham dự của đông đảo bà con, chức sắc tôn giáo, dân tộc trong tỉnh và địa phương giáp ranh là Kiên Giang và Minh Hải. Các kỳ lão của Đình Ngan Dừa khi ấy đã cung tiến những cây cổ thụ và trồng trong khuôn viên Đền thờ.

Thể theo nguyện vọng của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Cần Thơ về việc xây dựng Đền thờ Bác Hồ khang trang hơn, rộng rãi hơn để phục vụ đồng bào khắp nơi về viếng Bác, đúng vào dịp kỷ niệm 106 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 19-5-1996, Đền thờ Bác Hồ mới hoàn thành. Lãnh đạo tỉnh, huyện và nhân dân Lương Tâm cung thỉnh Tượng Bác về an vị. Từ đó đến nay, Đền thờ Bác Hồ đã qua nhiều lần tôn tạo, nâng cấp, trở thành ngôi đền thiêng liêng, là nơi tìm về của muôn triệu trái tim yêu kính Bác Hồ.

***

Ông Tư Thống giới thiệu về lịch sử Đền thờ Bác Hồ với tuổi trẻ xã Lương Tâm.

Nhắc đến lịch sử Đền thờ Bác Hồ, bà con xã Lương Tâm nhắc đến ông Lê Văn Thống, tự Tư Thống, như một chứng nhân lịch sử. Với ánh mắt trìu mến, giọng nói xúc động, ông Tư kể về ngôi đền huyền thoại mà ông có mặt ngay từ những phút giây đầu tiên.

Năm 1969, thời điểm Chủ tịch Hồ Chí Minh về cõi vĩnh hằng, ông Tư Thống là Ủy viên Thư ký xã, được giao nhiệm vụ phóng ảnh Bác Hồ ra khổ lớn để lập bàn thờ, làm lễ truy điệu. Ông Tư Thống kể, nhận nhiệm vụ, ông đi sưu tầm thì gặp một người nông dân có tờ giấy bạc 5 đồng, có in chân dung Bác. Khi ông Tư Thống mượn để vẽ, người nông dân ấy sẵn sàng cho. Do tờ giấy bạc lâu ngày, đã phai nên để nhìn rõ, ông Tư Thống nhờ người ra chợ mua kính lúp cùng với xốt (sauce - nguyên liệu vẽ) và giấy can-xông (canson). Từng nét vẽ gửi gắm lòng kính yêu, bức chân dung Bác khổ 60x80cm được ông Tư Thống vẽ nên, đặt trang trọng trên bàn thờ tại 4 điểm tổ chức truy điệu, suốt 7 ngày Quốc tang. Ông Tư Thống còn hướng dẫn bà con có máy may cách may băng tang phục vụ lễ truy điệu.

Năm 1990, khi Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Lương Tâm chung tay xây dựng Đền thờ Bác Hồ, ông Lê Văn Thống, khi ấy là Trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Long Mỹ được giao nhiệm vụ Trưởng Ban chỉ đạo công trình. Ông Tư Thống xúc động khẳng định, đây thật sự là công trình của lòng dân. Bà con 9 ấp của xã Lương Tâm khi ấy dẫu còn khó khăn, nhưng ai cũng sẵn lòng đóng góp tiền bạc, công sức xây Đền thờ Bác Hồ. Ai có bao nhiêu thì góp bấy nhiêu, không có tiền thì góp công. Vậy rồi bản vẽ được vẽ nên, vật liệu được tập kết, ngôi đền đơn sơ mà trang nghiêm được dựng lên ngay trên quê hương Lương Tâm giàu truyền thống cách mạng.

Sau này, khi đã về hưu, ông Tư Thống làm người kể lịch sử quê hương, kể câu chuyện về ngôi đền, về lòng dân Lương Tâm, Long Mỹ với Bác Hồ… Câu chuyện ông kể có tấm lòng người trong cuộc.

***

Tháng Năm, về Đền thờ Bác Hồ, đi qua cổng chào, thấm thía sao câu đối: “Độc lập, tự do nhờ ơn Đảng/ Áo ấm, cơm no nhớ Bác Hồ”.

Bài, ảnh: ĐĂNG HUỲNH