Vỏ chai và bao bì thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) đã qua sử dụng nếu không thu gom, xử lý đúng cách sẽ tác động xấu đến môi trường và sức khỏe của con người. Để khắc phục bất cập này, từ nông dân đến các cơ quan chức năng cần nâng cao vai trò, trách nhiệm, đặc biệt là doanh nghiệp sản xuất thuốc BVTV.

Bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại xã Trường Long (TP Cần Thơ) được ngành chức năng thu gom, đưa đi xử lý.

Khó xử lý bao bì thuốc BVTV

Với nhiều hoạt động tuyên truyền và hỗ trợ được ngành chức năng triển khai liên tục trong nhiều năm qua, nông dân tại nhiều nơi từng bước khắc phục tình trạng vứt bỏ bừa bãi bao bì thuốc BVTV ra môi trường. Nông dân dần hình thành các thói quen tốt trong sử dụng thuốc BVTV an toàn, hiệu quả và thực hiện thu gom vỏ chai, bao bì thuốc BVTV sau mỗi lần sử dụng.
Ngành Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) cùng chính quyền địa phương và nông dân tại nhiều hợp tác xã (HTX) cũng thường xuyên tổ chức các đợt ra quân thu gom triệt để vỏ chai, bao bì thuốc BVTV. Theo đó, thời gian qua, tại TP Cần Thơ và nhiều tỉnh vùng ĐBSCL, mỗi năm đã có hàng chục tấn vỏ chai và bao bì thuốc BVTV tại mỗi địa phương được thu gom và đưa đến các nơi xử lý theo đúng quy định.

Tuy vậy, tại nhiều nơi vẫn còn tình trạng bao bì của các loại vật tư nông nghiệp, nhất là bao bì thuốc BVTV chưa được thu gom một cách triệt để và đưa đi xử lý kịp thời. Dù nhiều nơi làm tốt công tác thu gom bao bì thuốc BVTV sau sử dụng, nhưng nông dân còn gặp khó trong khâu xử lý do phải tốn chi phí và không có chuyên môn.

Anh Nguyễn Hữu Đan ở xã Ngãi Tứ, tỉnh Vĩnh Long, cho biết: “Hiện nay, nông dân địa phương đã thực hiện khá tốt việc thu gom vỏ chai, bao bì thuốc BVTV sau sử dụng. Ngành chức năng cũng tích cực hỗ trợ xây dựng thêm nhiều bể chứa chuyên dụng. Dù vậy, các bể chứa này thường xuyên quá tải do các đơn vị chuyên môn không xử lý định kỳ. Trong khi nông dân không thể chủ động xử lý do thiếu kỹ năng chuyên môn mà phải trả chi phí vận chuyển đến các điểm tiếp nhận tập trung”. 

Theo ông Nguyễn Cao Khải, Giám đốc HTX Tiến Thuận ở xã Thạnh Quới, TP Cần Thơ, thu gom bao bì thuốc BVTV sau sử dụng không khó, nông dân tại HTX đã làm khá tốt việc này. Tuy nhiên, để xử lý vỏ chai và bao bì các loại thuốc hóa học là rất khó, đòi hỏi tốn nhiều chi phí, tuân thủ theo các quy trình nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn. Nông dân không thể đem đốt bao bì thuốc BVTV vì sẽ gây ô nhiễm môi trường. Do vậy, Nhà nước cần xem xét, ban hành quy định bắt buộc các nhà sản xuất phải thu mua lại bao bì. Mặt khác, khuyến khích doanh nghiệp sản xuất các loại thuốc sinh học, giảm dần thuốc hóa học để hạn chế thải ra bao bì còn tồn dư hóa chất độc hại.

Nâng cao trách nhiệm các bên liên quan

Mỗi năm nước ta có một lượng vỏ chai, bao bì thuốc BVTV đã qua sử dụng lên đến hàng ngàn tấn và tình trạng nông dân vứt bỏ bao bì thuốc BVTV xuống đồng ruộng, kênh mương hoặc mang về bỏ xung quanh nhà vẫn phổ biến. Do vậy, các cơ quan chức năng cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho nông dân và cả cộng đồng khắc phục tình trạng vứt bỏ bao bì thuốc BVTV ra môi trường. Nâng cao vai trò, trách nhiệm của các bên có liên quan trong quá trình thu gom và xử lý bao bì thuốc BVTV. Huy động sự tham gia của doanh nghiệp, nhất là khi Chính phủ đã có quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất thuốc BVTV đối với toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả giai đoạn sau sử dụng.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thuộc Bộ NN&MT, với sự quan tâm của các cấp chính quyền từ Trung ương đến địa phương và sự tham gia tích cực của nhiều doanh nghiệp và HTX, thời gian qua, nhiều chương trình, mô hình hiệu quả đã được triển khai. Cụ thể như mô hình “cánh đồng không rác thải”, “chương trình đổi bao bì lấy quà”, xây dựng hàng ngàn điểm thu gom bao bì và tổ chức hàng trăm lớp tập huấn cho người dân.

Tuy nhiên, việc thu gom, xử lý bao bì thuốc BVTV còn gặp khó khăn và hạn chế khi hệ thống thu gom chưa hoàn chỉnh và chính quyền tại một số nơi chưa quan tâm đúng mức, cũng như thiếu kinh phí. Nhận thức của người dân đã tốt hơn rất nhiều so với trước đây và có nhiều thay đổi theo hướng tích cực nhưng chưa đồng đều và cần tiếp tục nâng cao trong thời gian tới. Đặc biệt, cần thống nhất quan điểm thu gom, xử lý bao bì thuốc BVTV là trách nhiệm chung từ nông dân, người sản xuất nông nghiệp đến những doanh nghiệp sản xuất kinh doanh thuốc BVTV và tham gia vào sản xuất nông nghiệp.

Để thực hiện tốt công tác thu gom và xử lý bao bì thuốc BVTV, theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ rà soát, tham mưu cấp thẩm quyền bổ sung, hoàn thiện cơ chế chính sách phù hợp tình hình thực tế; Chú ý những giải pháp hỗ trợ mạnh hơn cho việc thu gom, xử lý bao bì thuốc BVTV và hướng dẫn cụ thể hơn về chế tài xử lý các vi phạm; Phối hợp với các địa phương, doanh nghiệp và đơn vị có liên quan để thiết kế, triển khai, vận hành hệ thống thu gom và xử lý bao bì thuốc BVTV một cách hoàn chỉnh, bài bản, hiệu quả và bền vững.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG