Được xây dựng và triển khai từ năm 2023, Bộ chỉ số Đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) đã trở thành công cụ đo lường thực chất, phản ánh toàn diện bức tranh kinh tế - xã hội dựa trên nền tảng tri thức của từng tỉnh, thành phố. Đặc biệt, đối với Cần Thơ, trong bối cảnh sau hợp nhất, việc nhìn nhận thực trạng chỉ số PII năm 2025 và tìm ra giải pháp bứt phá cho giai đoạn 2026-2030 là nhiệm vụ có tính chiến lược và cấp thiết.

Lọt vào tốp 10

Bộ chỉ số PII đánh giá thông qua 7 trụ cột, 21 nhóm chỉ số và hàng chục chỉ số thành phần, chia thành nhóm "đầu vào" (thể chế, vốn con người và nghiên cứu, cơ sở hạ tầng, trình độ phát triển của thị trường, trình độ phát triển của doanh nghiệp) và nhóm "đầu ra" (sản phẩm tri thức - công nghệ - sáng tạo và tác động kinh tế - xã hội).

TP Cần Thơ thuộc nhóm dẫn đầu ở các các trụ cột thể chế; sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ... Trong ảnh: Dược trà từ nông sản, một trong những sản phẩm đổi mới sáng tạo tiêu biểu của TP Cần Thơ.

Ông Huỳnh Văn Tùng, Trưởng Đại diện Văn phòng Bộ tại miền Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ, đánh giá: Sau hơn 2 năm triển khai, PII khẳng định vai trò là công cụ đánh giá khách quan, tin cậy, hỗ trợ các cấp chính quyền hoạch định chính sách, phát huy lợi thế và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Với lợi thế về vị trí, hạ tầng ngày càng đồng bộ, cùng hệ thống các viện nghiên cứu, trường đại học và nguồn nhân lực chất lượng cao, TP Cần Thơ hội tụ nhiều điều kiện để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khẳng định vai trò trung tâm khoa học và công nghệ của vùng.

Trong những năm gần đây, chỉ số PII của TP Cần Thơ có xu hướng cải thiện liên tục. Năm 2023, chỉ số PII của TP Cần Thơ (cũ) thuộc nhóm khá, xếp hạng khoảng15-20/63 tỉnh, thành phố. Năm 2024, nhờ những chuyển biến về quản trị và cải cách hành chính, thứ hạng PII của thành phố được cải thiện vào tốp 15. Đến năm 2025 - năm đầu tiên PII được tính toán trên đơn vị hành chính mới sau hợp nhất - thành phố đạt 46,21 điểm, xếp hạng 10/34 tỉnh, thành phố, dẫn đầu vùng ĐBSCL và ở  nhóm 10 địa phương có năng lực đổi mới sáng tạo cao nhất cả nước.

Theo đó, TP Cần Thơ thuộc nhóm dẫn đầu ở các trụ cột thể chế (đạt 65,87 điểm, xếp hạng 4/34 tỉnh, thành phố); sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ (đạt 37,25 điểm, xếp hạng 6/34) và tác động (đạt 57,44 điểm, xếp hạng 9/34). 

Nhận diện điểm nghẽn

Bên cạnh kết quả đạt được, theo các chuyên gia, nếu phân tích theo 7 trụ cột PII năm 2025 cho thấy một cấu trúc "lệch pha" rõ rệt giữa nhóm trụ cột thể chế - quản trị với nhóm trụ cột phản ánh năng lực nội sinh của khu vực doanh nghiệp. Khoảng cách 25 bậc giữa trụ cột dẫn đầu (thể chế, hạng 4) và trụ cột yếu nhất (trình độ phát triển của doanh nghiệp, hạng 29) cho thấy đổi mới sáng tạo của TP Cần Thơ hiện vẫn được thúc đẩy chủ yếu bằng công cụ quản lý hành chính, trong khi năng lực nội sinh từ khoa học, công nghệ và khu vực doanh nghiệp - động lực bền vững của tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo chưa tương xứng với tiềm năng của một đô thị trung tâm vùng.

Đối chiếu 10 chỉ số thành phần có điểm số cực trị (5 điểm mạnh nhất, 5 điểm yếu nhất) cho thấy, ở điểm yếu có 3 nhóm vấn đề cốt lõi được nhận diện: đầu tư công cho khoa học và công nghệ còn rất thấp so với quy mô nền kinh tế; chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu phát triển dựa trên tri thức; quy mô và mức độ liên kết của khu vực doanh nghiệp còn hạn chế.

Về nguyên nhân các "nút thắt", ông Vũ Văn Tích, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược khoa học và công nghệ, lý giải: Thứ nhất, đổi mới sáng tạo vẫn thiên về công cụ quản lý nhà nước, chưa chuyển hóa đầy đủ sang mô hình chính quyền kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Thứ hai, nguồn lực khoa học và công nghệ còn phân tán, thể hiện qua quy mô kinh phí và dự án nhỏ, thiếu các nhiệm vụ khoa học công nghệ tầm cỡ, có tính dẫn dắt. Thứ ba, liên kết "5 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - Nhà đầu tư - Nhà nông) còn lỏng lẻo, chưa hình thành các chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo khép kín từ nghiên cứu đến thương mại hóa.

Trên cơ sở đánh giá những kết quả đạt được, thẳng thắn nhìn nhận các điểm nghẽn sẽ giúp TP Cần Thơ xây dựng chính sách phù hợp nhằm khắc phục hạn chế và phát huy tiềm năng, lợi thế trong hành trình nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo địa phương. Qua đó, từng bước đưa TP Cần Thơ trở thành trung tâm động lực vùng ĐBSCL và cực tăng trưởng mới của cả nước.

Bài, ảnh: CHI MAI