Việc ứng dụng cơ giới hóa vào sản xuất nông nghiệp giúp giảm chi phí lao động, tăng năng suất và chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp hàng hóa hiện đại. Đây là giải pháp then chốt để giải quyết bài toán thiếu hụt nhân công và nâng cao chất lượng nông sản.

Đẩy mạnh cơ giới hóa 

Ông Nguyễn Văn Khánh ở xã Vĩnh Trinh, TP Cần Thơ, cho biết: “Trồng lúa ngày nay đỡ cực hơn trước nhiều, từ khâu làm đất, gieo sạ, bón phân, phun thuốc đến thu hoạch, xử lý phụ phẩm đều dùng máy móc. Gia đình tôi có hơn 10 công đất, trồng 3 vụ lúa trong năm đều cho lợi nhuận và cao hơn so với sản xuất truyền thống”.

Sử dụng cơ giới thu hoạch lúa và thu hồi rơm sau thu hoạch tại TP Cần Thơ.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP Cần Thơ, hiện nay ngành Nông nghiệp thành phố tăng cường ứng dụng cơ giới hóa vào sản xuất. Trong đó tùy theo từng vùng, từng vụ, tỷ lệ áp dụng cơ giới hóa có  khác nhau. Các khâu chủ yếu trong sản xuất lúa như làm đất, bơm tưới đã cơ giới hóa hoàn toàn thông qua các tổ, nhóm dịch vụ trong cộng đồng, tỷ lệ đáp ứng 100% nhu cầu. Khâu gieo sạ, cấy đáp ứng trên 90%; khâu chăm sóc khoảng 90%; sử dụng máy bay không người lái trong phun thuốc, bón phân và gieo sạ chiếm khoảng 30%; khâu thu hoạch đạt 100%.

Điển hình việc dùng máy gặt đập liên hợp thu hoạch lúa, thu gom rơm rạ để sản xuất nấm rơm, phân hữu cơ và tái sử dụng trong sản xuất lúa đã hình thành chuỗi kinh tế tuần hoàn, góp phần gia tăng đáng kể giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích tại TP Cần Thơ. Kết quả bước đầu cho thấy, tổng giá trị gia tăng từ chuỗi tuần hoàn rơm có thể đạt khoảng 33,5 triệu đồng/ha/năm, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trên cùng đơn vị diện tích. Việc ứng dụng cơ giới vào sản xuất, thu hoạch, xử lý phụ phẩm là hướng đi rất phù hợp với mục tiêu “tăng trưởng xanh”, “nông nghiệp phát thải thấp” và “kinh tế tuần hoàn” mà ngành Nông nghiệp TP Cần Thơ đang hướng tới.

Ông Nguyễn Cao Khải, Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp và dịch vụ Tiến Thuận, xã Thạnh Quới, TP Cần Thơ, cho biết mỗi vụ sản xuất, HTX đều canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Quá trình sản xuất đều ứng dụng cơ giới hóa, đặc biệt khi thu hoạch lúa xong, HTX dùng phương tiện cuộn rơm mang ra khỏi đồng để trồng nấm, làm phân hữu cơ... HTX không những ứng dụng cơ giới hóa cho phát triển sản xuất mà còn góp phần tăng giá trị sản phẩm lúa gạo thông qua sử dụng máy sấy, bảo quản và chế biến. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, HTX cần hỗ trợ đầu tư đồng bộ vào hạ tầng thu gom, cơ giới hóa và khuyến khích doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực tái chế phụ phẩm nông nghiệp.

Hiệu quả rõ rệt

Xây dựng HTX nông nghiệp kiểu mới là mục tiêu mà các địa phương vùng ĐBSCL hướng đến, nhằm liên kết chặt chẽ giữa nông dân, doanh nghiệp, nhà khoa học để tạo điều kiện thuận lợi từ việc sản xuất, tiêu thụ và tận dụng phụ phẩm hiệu quả. Mục tiêu này cần có chính sách hỗ trợ tín dụng, đầu tư cơ giới hóa, thuế và chuyển giao công nghệ... Theo ông Nguyễn Hồng Thiện, Giám đốc Công ty TNHH MTV Tư Sang (Đồng Tháp), để tham gia vào chuỗi sản xuất nông nghiệp chất lượng cao, phát thải thấp, Công ty phát triển các loại máy cuốn rơm, bao gồm cả máy cuốn rơm tự hành và máy cuốn rơm sau máy kéo. Công ty đã sản xuất khoảng 1.500 chiếc máy cuốn rơm, có thể đáp ứng được phần nào nhu cầu thu hoạch. Tuy nhiên, vẫn cần khoảng 2.000-5.000 chiếc máy để đáp ứng đủ nhu cầu thu hoạch rơm rạ trong Đề án chuyên canh 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Năm 2026, TP Cần Thơ triển khai Dự án “Hỗ trợ hạ tầng và kỹ thuật cho lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL” vay vốn Ngân hàng Thế giới, với mục tiêu đầu tư cơ sở hạ tầng, thiết bị, cơ giới hóa và áp dụng các biện pháp canh tác bền vững trong sản xuất lúa; nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, thu nhập và đời sống của người trồng lúa; bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải khí nhà kính, góp phần thực hiện các cam kết của Việt Nam với quốc tế.

Trong đó, hợp phần 1 tập trung hỗ trợ thiết bị máy móc phục vụ sản xuất lúa, nâng cao năng lực phục vụ của các hạng mục công trình trong hệ thống thủy lợi; đáp ứng nhu cầu vận chuyển máy móc, vật tư, nông sản thuận lợi. Hỗ trợ hạ tầng phục vụ liên kết cho các HTX, tổ hợp tác mới và đáp ứng các yêu cầu về tiêu chí sản xuất bền vững về cơ sở hạ tầng, đầu tư máy móc, nhà xưởng, kho phục vụ sơ chế, bảo quản, chế biến và tiêu thụ nông sản, hệ thống thủy lợi nội đồng, trạm bơm, giao thông; nâng cấp các công trình thủy lợi hiện có, hoàn thiện hệ thống kênh mương kết hợp với giao thông nội đồng để phục vụ cơ giới hóa, chủ động tưới, tiêu, quản lý xâm nhập mặn, quản lý nước và thuận lợi cho máy móc vận hành, di chuyển; hình thành các trung tâm logistics ở các vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, bảo đảm cung cấp tốt các dịch vụ kỹ thuật, thu hoạch và bảo quản sau thu hoạch...

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP Cần Thơ, nhấn mạnh: “Chúng tôi tin tưởng rằng, với sự đồng hành, hỗ trợ của Bộ NN&MT, IRRI, các tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp và các địa phương vùng ĐBSCL, quá trình ứng dụng cơ giới hóa ngành hàng lúa gạo sẽ tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ, góp phần thực hiện thành công Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp; nâng cao thu nhập cho người dân và khẳng định vị thế hạt gạo Việt Nam theo hướng xanh, hiện đại và bền vững”.

Bài, ảnh: HÀ VĂN