វប្បធម៌-សិល្បៈ វប្បធម៌

10/07/2026 - 15:03

សិល្បៈស្ថាបត្យកម្មព្រះវិហារវត្តខ្មែរនៅណាមបូ

ជាទូទៅស្ថាបត្យកម្មក្នុងវត្តខ្មែរនៅណាមបូ ព្រះវិហារឬហៅថាឧបោសថាគារ បានចាត់ទុកជាសំណង់សំខាន់បំផុត។ នេះជាកន្លែងដែលព្រះសង្ឃធ្វើសង្ឃកម្មនិងពិធីកិច្ចផ្សេងៗទៀត។ ព្រោះហេតុនោះ ព្រះវិហារបានកសាងនៅទីតាំងធារខ្ពស់ស្រឡះ ជាទីគោរពនិងលេចធ្លោដោយដំបូលមានសណ្ឋានពីរជាន់ត្រួតលើគ្នា បង្កើតជារូបរាងស្កឹមស្កៃនិងមាំទាំ។

ស្ថាបត្យកម្មព្រះវិហារវត្តឃ្លាំង សង្កាត់សុកត្រាំង ទីក្រុងកឹងធើ។

នៅតាមក្បាលសសរជុំវិញព្រះវិហារមានដាក់អៃរ៉ា ដើម្បីទ្រចុងសំយាបគឺរងស្បូវ ដូចជា ទម្រង់តុបតែងមួយដើម្បីលើកកម្ពស់ភាពស្រស់ស្អាត់របស់សំណង់។ អៃរ៉ាមានច្រើនប្រភេទ ដូចជា៖ គ្រុឌ ទែនទយ ទេពប្រណម្យ កិន្នរជាដើម។ ប៉ុន្តែចំពោះសំណង់ព្រះវិហារ គេប្រើប្រាស់អៃរ៉ាតែ ៣ ប្រភេទគឺ៖ គ្រុឌ បានដាក់នៅក្បាលសសរទាំង៤ ត្រង់ ជ្រុងព្រះវិហារ; កិន្នរដាក់តាមក្បាលសសររបៀង ខាងមុខនិងខាងក្រោយព្រះវិហារ។ ការដាក់អៃរ៉ានៅក្បាលសសរជុំវិញព្រះវិហារ ដើម្បីបំភាន់ភ្នែក ពេលមើលទៅហាក់ដូចជាស្រាល។

ទន្ទឹមនឹងនោះ លើដំបូលព្រះវិហារនៅតាមដងក្តារចុងចែងនីមួយៗមានលម្អដោយនាគមករ ហើយនៅចុងដំបូលខាងមុខនិងខាងក្រោយលម្អដោយជហ្វា។ នេះជារូបភាពដែលធ្លាប់បានឃើញនៅតាមសំណង់ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីពិភពខាងក្រៅ ជំនឿសាសនា និងទស្សនៈពីការថែរក្សាការពារចំពោះទីសក្ការៈបូជាដ៏ស័ក្តិសិទ្ធរបស់ព្រះវិហារ។

ទន្ទឹមនឹងនោះ គឺក្បាច់លម្អដោយពណ៌ភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាច បង្កជាចំណុចលេចធ្លោដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ នៅតាមស្ថាបត្យកម្មរបស់វត្តខ្មែរ។ ក្បូរក្បាច់រចនាបានដាក់លម្អនៅលើដំបូល ហោជាង សសរ ស៊ុម ទ្វារ រងស្បូវ និងរំលេចដោយក្បូរក្បាច់ផ្សេងៗទៀត មើលទៅវត្តអារាមមានភាពស្រស់ស្អាតណាស់។ ក្បាច់រចនានិងផ្ទាំងគំនូរនីមួយៗមិនត្រឹមតែបង្ហាញ ពីភាពប៉ិនប្រសប់ និងទេពកោសល្យរបស់សិប្បករប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបង្ហាញពីតម្លៃវប្បធម៌ និងគំនិត ច្នៃលម្អរបស់ជនជាតិទៀតផង។

ព្រះវិហាវត្តមហាទប់ នៅសង្កាត់ភូឡើយ ទីក្រុងកឹងធើ។

តាមប្រសាសន៍របស់សិប្បករ យ័ញហ្វាងស៊ើង នៅខេត្តអាងយ៉ាង៖ “ក្បាច់ជាសំខាន់បានរចនាតាមរូបភាពផ្កាភ្ញី និងវត្ថុក្នុងធម្មជាតិ ក្បាច់ផ្កាភ្ញីមានភាព ទន់ភ្លន់ ជាសារវន្តមាន៤ក្រុម គឺ៖ ក្បាច់អង្គរ ក្បាច់ភ្ញីទេស ភ្ញីវល្លិ៍ និងភ្ញីភ្លើង បានតុបតែងលម្អនៅលើស្ថាបត្យកម្ម។ ក្រៅពីក្បាច់ទាំងបួននេះ ក្នុងសិល្បៈ តែងលម្អវត្តខ្មែរ នៅមានក្បាច់ផ្សេងៗ មួយចំនួនទៀត។ តួយ៉ាងដូចក្បាច់ធ្មេញក្របី ទម្រង់ក្បាច់កេសរ ទម្រង់ក្បាច់កញ្ចាំង ទម្រង់ក្បាច់មុនីពន់ ។ល។ ពិសេសគឺមានទម្រង់ក្បាច់មួយប្រភេទទៀត ជាផលិតផលដែលសិប្បករខ្មែរណាមបូច្នៃប្រតិដ្ឋឡើង ក្នុងដំណើរការតុបតែងលម្អព្រះវិហារ”។

អាចសង្កេតឃើញថា ស្ថាបត្យកម្មព្រះវិហារវត្តខ្មែរជាទូទៅមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា នេះជាខ្លឹមសារនៃគំនិតជំនឿសាសនា និងគំនិតច្នៃប្រតិដ្ឋដ៏ប៉ិនប្រសប់របស់ជនរួមជាតិខ្មែរណាមបូ។ ទោះបីកសាងស្ថាបត្យកម្មតាមទម្រង់រួមក៏ដោយ ប៉ុន្តែសំណង់នីមួយៗសុទ្ធតែមានលក្ខណៈពិសេសដោយឡែក៕

វឌ្ឍា - វិមាន

ចែករំលែកអត្ថបទ

ពាក្យគន្លឹះ