វត្តតារ៉មស្ថិតនៅភូមិតារ៉ម ឃុំដូងចូវ ខេត្តវិញឡុង ជាវត្តពុទ្ធសាសនាទក្ខិណនិកាយខ្មែរ ដែលមានស្ថាបត្យកម្មពិសេសនិងប្រកបដោយអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ខ្មែរ។ ដោយមានប្រវត្តិសាស្ត្រជាង ៤០០ ឆ្នាំ បរិវេណវត្តមានបរិយាកាសបៃតងដោយម្លប់ឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងសំណង់ស្ថាបត្យកម្មដ៏លេចធ្លោជាច្រើន។ វត្តមិនត្រឹមតែជាកន្លែងសម្រាប់ពុទ្ធបរិស័ទគោរពប្រតិបត្តិសាសនាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជាកន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរនិងពុទ្ធបរិស័ទជិតឆ្ងាយ មកទស្សនានិងស្វែងយល់។

ព្រះវិហារវត្តតារ៉ម មានអាយុកាលជាង ១០០ ឆ្នាំ កសាងពីបេតុងសរសៃដែក និងបានថែរក្សារហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។
តាមថេរដីកាព្រះតេជព្រះគុណ លឺវ៉ាំងរង្សី ព្រះចៅអធិការរងវត្តតារ៉ម វត្តបានកសាងឆ្នាំ ១៥៩៨ លើផ្ទៃដីជាង ៤,៤ហិកតា។ ឆ្លងកាត់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍ វត្តបានជួសជុលនិងកែលម្អជាច្រើនលើក ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការជំនឿរបស់ជនរួមជាតិខ្មែរ ព្រមទាំងថែរក្សាតម្លៃស្ថាបត្យកម្មប្រពៃណី។ បរិវេណវត្តធំទូលាយ ខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ ដើមឈើបៃតងត្រ ឈឹងត្រឈៃជាច្រើន សំណង់សម្រាប់សកម្មភាពសាសនានិងវប្បធម៌ បានរៀបចំយ៉ាងសមស្រប។ អ្វីដែលលេចធ្លោជាងគេ គឺព្រះវិហារដែលមានអាយុកាលជាង ១០០ ឆ្នាំ និងបានកសាងឡើងដោយបេតុងសរសៃដែក។ សំណង់នេះមានតម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌និងស្ថាបត្យកម្ម ដោយមានក្បូរក្បាច់ រចនា និងលំនាំតុបតែងបង្ហាញពីលក្ខណៈពិសេសនៃស្ថាបត្យកម្មពុទ្ធសាសនាទក្ខិណនិកាយខ្មែរ។ ព្រះវិហារមិនត្រឹមតែជាកន្លែងប្រារព្ធពិធីសំខាន់ៗប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជាសំណង់ដែលបានថែរក្សាបន្តពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ហើយផ្សារភ្ជាប់ជាមួយជីវភាពស្មារតីរបស់ជនរួមជាតិនៅភូមិភាគ។ ក្រៅពីតម្លៃស្ថាបត្យកម្ម ទេសភាពបៃតងត្រឈឹងត្រឈៃ បង្កឱ្យវត្តតារ៉មមានបរិយាកាសស្ងប់ស្ងាត់ ខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ ជាលក្ខណៈពិសេសរបស់វត្តខ្មែរណាមបូ។
តាំងពីយូរលង់មក វត្តតារ៉មមិនត្រឹមតែទាក់ទាញ ពុទ្ធបរិស័ទខ្មែរមកធ្វើបុណ្យ គោរពបូជាតាមសទ្ធាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងមានពុទ្ធបរិស័ទនិងជនជាតិកិញហ្វា មកទស្សនាកម្សាន្តផងដែរ។ ពិសេស នៅក្នុងឱកាសបុណ្យទាននិងបុណ្យចូលឆ្នាំប្រពៃណីខ្មែរ វត្តមានភាពអ៊ូអរ ដោយមានសកម្មភាពវប្បធម៌ ប្រពៃណីជាច្រើន រួមចំណែកពង្រឹងចំណងសាមគ្គីសហគមន៍។ ដោយមានតម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌និងស្ថាបត្យកម្មដែលបានថែរក្សាបន្តពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ឆ្នាំ ២០០៩ វត្តតារ៉មបានទទួលស្គាល់ជាកេរដំណែលប្រវត្តិសាស្ត្រថ្នាក់ខេត្ត។ នេះជាមោទនភាពរបស់ជនរួមជាតិខ្មែរនៅភូមិភាគ ព្រមទាំងរួមចំណែកអភិរក្សនិងពង្រីកអត្តសញ្ញាណវប្ប ធម៌ជនជាតិ។ នៅពេលខាងមុខ ការថែរក្សាទេសភាព អភិរក្សសំណង់ស្ថាបត្យកម្មនិងពង្រីកតម្លៃកេរដំណែលនឹងរួមចំណែកធ្វើឱ្យវត្តតារ៉ម ក្លាយជាកន្លែងប្រជុំសកម្មភាពវប្បធម៌និងជំនឿដ៏មានអត្ថន័យ ព្រមទាំងផ្សព្វផ្សាយលក្ខណៈផូរផង់នៃវប្បធម៌ខ្មែរណាម បូទៅកាន់ភ្ញៀវទេសចរជិតឆ្ងាយ៕
ទីទុយ