Thứ bảy, 22/07/2017 - 9 giờ 48
Liên kết website
 
Biên khảo  
Khơi dậy sức sống Hát Sắc Bùa Phú Lễ
Thứ tư, 15/02/2017 10 giờ 34 GMT+0

Hát Sắc Bùa là loại h́nh diễn xướng dân gian có ở nhiều địa phương trong cả nước. Ở Bến Tre, Hát Sắc Bùa theo chân những lưu dân miền Trung vào khai cơ khẩn nghiệp rồi dần dà h́nh thành nên một lối hát riêng biệt, mang tên Hát Sắc Bùa Phú Lễ. Trăm năm trôi qua, có lúc tưởng chừng bị mai một, nhưng nhờ những con người tận tâm với văn hóa mà Hát Sắc Bùa Phú Lễ đă được hồi sinh.
Mới đây, Hát Sắc Bùa Phú Lễ đă được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Hát Sắc Bùa- trao lời chúc

Phú Lễ là tên một xă của huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre- địa phương bắt nguồn loại h́nh Hát Sắc Bùa. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian như Giáo sư Nguyễn Chí Bền, nhạc sĩ Lư Nhất Vũ, Huỳnh Ngọc Trảng, Lư Hội… Hát Sắc Bùa Phú Lễ ra đời vào khoảng giữa cuối thế kỷ XVIII, được ông Trần Văn Hậu, con rể của ông Hồ Đức Quang- dân cố cựu ở Phú Lễ, mang Hát Sắc Bùa từ vùng B́nh Định vào dạy cho dân Phú Lễ hát nhằm giúp bà con vui vẻ trong những ngày Xuân, tháng Tết.

Đội Hát Sắc Bùa tỉnh Bến Tre trong lần diễn xướng tại Cần Thơ. Ảnh: DUY KHÔI

Nội dung Hát Sắc Bùa Phú Lễ chủ yếu là những lời chúc tụng nhau với cầu mong mùa màng tươi tốt, gia đạo b́nh an, sung túc, nghề nghiệp ổn định, sự nghiệp mở mang… Đầu tiên, đội hát Sắc Bùa chỉ hoạt động trong phạm vi xă Phú Lễ, thỉnh thoảng mới đi hát rong ở những vùng lân cận. Sau này, Hát Sắc Bùa lan tỏa đến các xă khác như Phước Tuy, Phú Ngăi, Bảo Thạnh (huyện Ba Tri), Tân Thanh (huyện Giồng Trôm)… Một đội hát có ít nhất 4 nghệ nhân, đủ là 6 nghệ nhân, có khi đông lên đến 8-12 nghệ nhân để cuộc hát thêm phần "xôm tụ". Nghệ nhân khá đa năng, vừa là người hát, vừa là người chơi nhạc cụ. So với Hát Sắc Bùa ở nhiều địa phương khác, Hát Sắc Bùa Phú Lễ có đặc thù về nhạc cụ là đảm bảo 4 loại chính: đờn c̣, trống cơm, sanh tiền, sanh cái. Nếu đội hát có thêm người th́ chia đều sanh tiền, sanh cái cho các thành viên.

Kỹ thuật diễn xướng chính của Hát Sắc Bùa Phú Lễ là cái kể- con xô. Nghĩa là có một người xướng một câu hát (cái kể) rồi những người c̣n lại hát nối theo (con xô). Do đây là cách diễn xướng mang tính chúc tụng nên thường hai câu đầu của mỗi bài hát đều có câu:

"Năm mới giàu sang

Gia quan, tấn lộc (tước)"

Mỗi buổi hát thường gồm có 3 phần: phần mang tính nghi lễ, phần hát chúc phúc, chúc nghề nghiệp và phần giă từ. Khi đội hát đến nhà gia chủ sẽ hát bài "Khai môn" để được nghinh tiếp. Ví dụ như:

"(Cái kể) Nhà ông cửa kín rào cao

(Con xô) Tôi vô chẳng đặng đứng ngoài tôi rao…."

Khi được gia chủ đón tiếp, đội hát bắt đầu những bài hát chúc nhau rất vui tươi, từ chúc đức ông bà, chúc gia đạo, chúc chuyện làm ăn. Nhưng thú vị nhất có lẽ là những bài chúc nghề nghiệp: nghề nông, nghề dệt vải, nghề đươn, nghề mộc… theo đúng nghề của gia chủ nên "đánh trúng tim đen", được đón nhận nồng nhiệt. Gia chủ làm nghề nông, đội hát cất lên: "Nhổ tới một ngày. Phải đặng tám thiên. Cho cấy xuống liền. Lúa ra cuồn cuộn…". Hay với nghề thợ đươn th́ chúc: "Rổ sảo lông muốt. Đươn thời cũng tốt. Đươn nia, đươn sọt. Đươn sáo, đươn nong. Giồng nào cũng có…".

Theo nhạc sĩ Lư Nhất Vũ, trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Hát Sắc Bùa Phú Lễ đă trở thành vũ khí "như gậy tầm vông, như súng ngựa trời", cổ vũ sự nghiệp kháng chiến vệ quốc của người dân Xứ Dừa. Những biến cố, sự kiện đều được dân gian Hát Sắc Bùa qua những bài tiêu biểu như "Tây ruồng Phú Lễ", "Kể chuyện chiến thắng Phú Lễ"… "Tục Hát Sắc Bùa không chỉ là vốn quư của Phú Lễ, của Ba Tri, của Bến Tre, của Nam bộ mà c̣n là di sản chung của cả nước"- nhạc sĩ Lư Nhất Vũ nhận định, và đến nay đă chính thức được vinh danh.

Hồi sinh di sản

Có thể nh́n nhận, Hát Sắc Bùa Phú Lễ là loại h́nh diễn xướng dân gian tồn tại lâu đời ở Bến Tre, bên cạnh những loại h́nh bản địa khác như nói thơ Vân Tiên, Lư Cái Mơn, Lư Ba Tri… Tuy nhiên, do nhu cầu và môi trường diễn xướng không c̣n, nhất là sự "ngán ngại" về tính "sắc bùa" (xét bùa) của loại h́nh này mà Hát Sắc Bùa Phú Lễ thời gian dài dường như bị mai một, lăng quên.

Nh́n lại công tác sưu tầm, bảo tồn và phát huy Hát Sắc Bùa Phú Lễ, sớm nhất có nhạc sĩ Lư Nhất Vũ- nhà thơ Lê Giang với công tŕnh "Dân ca Bến Tre" (1981), kế đến là công tŕnh "Hát Sắc Bùa Phú Lễ" của nhà nghiên cứu Huỳnh Ngọc Trảng (1992), công tŕnh "T́m hiểu một số hiện tượng văn hóa dân gian Bến Tre" của Giáo sư Nguyễn Chí Bền (trong giai đoạn 1977-1990). Tuy nhiên, đó vẫn là những công tŕnh "nằm trên giấy" nếu không có sự xắn tay của một người con nặng ḷng với văn hóa dân gian- nhà nghiên cứu Lư Hội, nguyên Giám đốc Bảo tàng Bến Tre.

Ông Lư Hội chưa quên thời điểm năm 1998, thực hiện Chương tŕnh mục tiêu quốc gia về bảo tồn và phát huy giá trị di sản, ngành Văn hóa Bến Tre đă triển khai dự án "Diễn xướng Sắc Bùa Phú Lễ" và ông được giao thực hiện. Từ thầy giáo làng, cán bộ xă rồi cán bộ văn hóa gia đ́nh, chuyện bảo tồn Hát Sắc Bùa với ông Lư Hội như tờ giấy trắng nhưng ông rất xông xáo bởi trong ḷng luôn cháy bỏng t́nh yêu văn hóa dân gian. Ông lặn lội t́m đến các nghệ nhân, thu thập tài liệu, tư liệu điền dă rồi tổ chức ghi âm, ghi h́nh tại 4 xă: Phú Lễ, Phước Tuy, Tân Xuân và Phú Ngăi (huyện Ba Tri). "Sau quá tŕnh t́m hiểu, tôi kết nối được 6 nghệ nhân, trong đó có 4 nghệ nhân Hát Sắc Bùa là thành viên chính thức của đội hát Phú Lễ trước đây, tồn tại đến năm 1978. Đó là thành công ban đầu, tôi rất phấn khởi"- ông Lư Hội kể. Vậy là "h́nh hài" của một loại h́nh di sản tưởng chừng chỉ c̣n nằm trong kư ức của những ông bà già xưa trên Xứ Dừa đă được phác họa.

Ông Lư Hội nói rằng, Hát Sắc Bùa Phú Lễ được sống dậy và "đem chuông đi đánh xứ người" là vào năm 2005, khi đội Hát Sắc Bùa Bến Tre tham gia Liên hoan Dân ca toàn quốc và đạt giải A. Ngọn lửa nồng ấm với di sản của ông Lư Hội đă truyền đến các nghệ nhân như ông Nguyễn Văn Dũng (thủ sanh tiền), ông Bùi Văn Đức (thủ sanh cái), ông Thái Văn Cấu (thủ trống cơm), ông Nguyễn Văn Bé (thủ đờn c̣)… Để rồi năm 2012, ông Lư Hội cùng những tâm hồn đồng điệu lập nên Đội Hát Sắc Bùa trực thuộc Hội Di sản văn hóa tỉnh Bến Tre.

Từ 4 thành viên ban đầu và đến nay là hơn chục thành viên, đội hát vẫn cứ đều đặn quây quần bên nhau mà "cái kể- con xô", mà ngân nga đồng vọng tiếng ḷng quê hương. Bên tách trà chiều, ông Lư Hội gác cần đờn c̣, vui mừng nói rằng, tới giờ ông đă gầy dựng ở Bến Tre đến 5 đội hát Sắc Bùa gồm: xă Phong Nẫm (huyện Giồng Trôm), Trung tâm Văn hóa- Thể thao huyện Ba Tri, xă Phú Lễ, Bảo tàng Bến Tre và học sinh Trường THCS xă Phú Lễ. Nhờ vậy, Hát Sắc Bùa Phú Lễ giờ không c̣n là "huyền thoại" của tiền nhân mà tràn đầy sức sống trong ḷng thời đại. Những điệu hát giờ không chỉ có chất giọng của những ông già bà cả mà c̣n có những làn hơi trong trẻo của trẻ thơ. Sự ḥa quyện làm nên chất đời, sống cho Sắc Bùa Phú Lễ.

Duy Lữ

           


loading...

Các tin đã đưa:  
Một vùng trọng trấn cơi Nam (11/02/2017)
Câu đối Tết của danh nhân (05/02/2017)
Nghi thức đón giao thừa trong đêm trừ tịch (21/01/2017)
Quê tôi và nét đẹp Tết xưa (21/01/2017)
Nét văn hóa trong "ăn Tết" (15/01/2017)
Bàn thờ Bác Hồ trong các đ́nh, chùa vùng Thất Sơn (07/01/2017)
Hai loại hoa ngày Tết (01/01/2017)
Sư tử trong văn hóa Việt (24/12/2016)
Một công tŕnh giàu tâm huyết về văn chương phương Nam (17/12/2016)
Người thầy nghiêm cẩn, học giả uyên thâm- Nguyễn Khuê (11/12/2016)

TIN VẮN

 Philippines. Theo kết quả một cuộc thăm ḍ độc lập công bố ngày 17-7, có tới 82% số người Philippines được hỏi đánh giá cao thành quả của Tổng thống nước này Rodrigo Duterte sau một năm lănh đạo đất nước. Chỉ có 5% không hài ḷng, trong khi 13% không đưa ra câu trả lời dứt khoát. Cuộc thăm ḍ trên do hăng Pulse Asia Inc. tiến hành, và ông Duterte có tỷ lệ ủng hộ cao nhất trong số các quan chức chính phủ được đưa ra trong thăm ḍ.

 Thái Lan. Ngày 17-7, luật mới của Thái Lan về quản lư Cục Tài sản Hoàng gia (CPB) đă bắt đầu có hiệu lực, theo đó Nhà Vua Maha Vajiralongkon toàn quyền kiểm soát tài sản Hoàng gia trị giá hàng tỉ USD. Thay đổi lớn nhất trong luật mới, được Quốc hội Thái Lan thông qua hồi tuần trước, là trao quyền cho Nhà Vua chỉ định tất cả các thành viên của ủy ban giám sát CPB.

 EU. Liên minh châu Âu (EU) ngày 17-7 thông báo áp đặt trừng phạt đối với 16 cá nhân là quan chức cấp cao trong quân đội Syria và các nhà khoa học được cho là liên quan tới các vụ tấn công bằng vũ khí hóa học tại nước này. Quyết định này nâng tổng số cá nhân và tổ chức Syria bị EU trừng phạt lên 255 người và 67 tổ chức.

T.T (Theo TTXVN)

MỚI CẬP NHẬT
 Thời cơ đón sóng đầu tư mới
 Người thương binh tận tụy
 Sử dụng biểu tượng chữ thập đỏ đúng quy định
 Góp phần xây dựng đô thị văn minh
 Giảm cân hiệu quả bằng cách ăn bữa sáng thịnh soạn
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Thời cơ đón sóng đầu tư mới
Phú Quốc hướng đến đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt
Tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết chuỗi
Thí sinh cần lưu ư
Cần định hướng đúng và hỗ trợ phù hợp
Tương tác, chia sẻ kinh nghiệm để cùng phát triển
Nỗ lực ngăn chặn khai thác cát trái phép
Cần gỡ "vướng" để kiểm soát chặt thị trường
Báo động bệnh viêm năo Nhật Bản
Để chợ nổi trở thành điểm hấp dẫn, níu chân du khách
Bế mạc kỳ họp thứ 5 HĐND thành phố
Phấn đấu hoàn thành các chỉ tiêu kinh tế -xă hội đă đề ra
Đề ra giải pháp đồng bộ, quyết tâm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ năm 2017
Dân chủ, thẳng thắn, giải quyết cơ bản vấn đề đặt ra
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc chủ tŕ họp Chính phủ về xây dựng thể chế