Thứ sáu, 23/06/2017 - 7 giờ 00
Liên kết website
 
Biên khảo  
NHÂN DỊP KỶ NIỆM 260 NĂM CHÂU ĐỐC TÂN CƯƠNG (1757 - 2017)
Một vùng trọng trấn cơi Nam
Thứ bảy, 11/02/2017 14 giờ 51 GMT+0

Châu Đốc nằm cạnh biên giới Việt Nam- Campuchia, là vùng đất cổ kính, đậm dấu ấn văn hóa phương Nam thời mở cơi. Địa thế Châu Đốc được nhiều người ca ngợi là "tiền tam giang hậu thất lănh" tức trước có ngă ba sông, sau lưng có dăy Thất Sơn hùng vĩ.

Vùng đất An Giang ngày nay chính thức thuộc chủ quyền Việt Nam vào năm 1757. Khi đó, vùng biên cương c̣n hoang vu, dân cư thưa thớt nên chưa thể thiết lập chính quyền hành chánh. Danh tướng Nguyễn Cư Trinh cho đặt ba đạo binh quản lư về mặt quân sự là Tân Châu đạo, Châu Đốc đạo và Đông Khẩu đạo. Đây là lần đầu tiên danh từ Châu Đốc xuất hiện.

Có người cho rằng Châu Đốc bắt nguồn Mort Chruk tiếng Khmer nghĩa là mơm heo (hiện nay người Chăm vẫn gọi như thế). Thật ra, Mort Chruk nó không phải danh từ Châu Đốc. Sử triều Nguyễn phiên âm Mort Chruk là Mật Luật. Cũng có người cho rằng "Châu" là vùng đất, "Đốc" là sau cùng hoặc đôn đốc, vậy Châu Đốc là vùng đất sau cùng hoặc cùng đất đôn đốc. Song, theo Hán tự th́ "Châu" trong châu sa và "Đốc" là không dời đổi, vậy Châu Đốc mang thông điệp đầy ư nghĩa là ḷng son không đổi.

Đầu triều Nguyễn, Châu Đốc được đặt như "đặc khu" riêng gọi là Châu Đốc Tân Cương thuộc trấn Vĩnh Thanh. Quan Trấn thủ Vĩnh Thanh đóng ở Châu Đốc, c̣n chức Án sát và Lănh binh đóng ở Long Hồ (Vĩnh Long). Đến 1825, Châu Đốc tách riêng thành Châu Đốc trấn. Năm 1832, Vua Minh Mạng đổi đơn vị "trấn" ra "tỉnh". Đến năm 1836 chia Vĩnh Thanh thành An Giang và Vĩnh Long, tỉnh An Giang bao gồm cả Châu Đốc và thành Châu Đốc trở thành tỉnh lỵ, nơi trú đóng của quan Tổng đốc (Tổng đốc đầu tiên là Trương Minh Giảng). Địa phận tỉnh An Giang thời bấy giờ là địa phận các tỉnh An Giang, Cần Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng và một phần tỉnh Đồng Tháp ngày nay.

***

Có thể nói, Châu Đốc là nơi được ta thu về muộn nhứt (1757), cũng là nơi hưởng chủ quyền độc lập ngắn nhứt, v́ đến năm 1867 bị Pháp chiếm. Vậy mà, trong hơn trăm năm đó, Châu Đốc lại phải bốn lần đối phó người Xiêm sang xâm lược.

Năm 1771 quân Xiêm đă lăm le bờ cơi và sau đó là tiến thẳng vào nước ta đánh Hà Tiên, Châu Đốc. Viện binh không kịp đến, Hà Tiên thất thủ, không lâu sau Châu Đốc cũng thất thủ. Đây là lần đầu tiên Châu Đốc đối phó với giặc ngoại xâm, chưa có kinh nghiệm, chưa có chuẩn bị, t́nh thế lâm vào cảnh "ngàn cân treo sợi tóc". Viện binh do Tống Phước Hiệp chỉ huy từ Long Hồ đem quân tái chiếm Châu Đốc. Năm sau, Nguyễn Cửu Đàm dẫn quân từ miền Trung ồ ạt kéo vào, theo đường sông đánh đuổi quân Xiêm.

 Một góc Châu Đốc xưa. Ảnh: banxuabannay.blogspot.com

Năm 1833, Lê Văn Khôi nổi dậy chống triều Nguyễn, chiếm thành Phiên An (Gia Định). Lợi dụng t́nh thế nhằm trả thù những lần thất bại trước, hàng vạn quân Xiêm do tướng Phi Nhă Chất Tri cầm đầu, đánh vào biên giới An Giang. Bên cạnh đó c̣n đánh vùng Nghệ An, Quảng Trị. Trong "Lịch sử đất An Giang" nhà văn Sơn Nam nhận xét: "Tất cả là năm cánh quân, dốc lực vào cả nước, cố làm ta lạc hướng, mũi nhọn chính vẫn nhắm vào đồng bằng sông Cửu Long". Cuối năm 1883, tháng 11 Hà Tiên thất thủ, tháng 12 Châu Đốc thất thủ. Quân đội nhà Nguyễn rút về phục kích Vàm Nao. Quân ta, với những vị danh tướng Phạm Hữu Tâm, Doăn Uẩn đă đánh đại bại giặc tại Thuận Cảng (hay Thuận Giang, tức là Vàm Nao ngày nay).

Năm 1841, người Xiêm dựng đồn dọc theo bờ kinh Vĩnh Tế, thường xuyên qua gây hấn với quân ta (cũng đang đóng dọc theo kinh). Đến 1842 quân Xiêm chính thức hành quân sang đất ta, một cánh quân đường biển vào Hà Tiên, một cánh quân từ biên giới đổ vào vùng châu thổ. Quân đội triều đ́nh từ miền Trung được đưa gấp vào Nam chi viện. Năm 1845, người Xiêm lại quấy nhiễu biên giới, phá đồn lũy của ta, ta nhanh chóng b́nh định được vùng biên ải.

Ngay từ buổi đầu, Châu Đốc được triều đ́nh xem là vùng đất chiến lược: "Châu Đốc là trọng trấn cơi Nam". Trong chiến tranh, Châu Đốc luôn là mục tiêu của quân thù. Ngót trăm năm đánh giặc năm lần, Châu Đốc vẫn bất khuất, chẳng những chiến thắng oai hùng mà c̣n có thời gian kiến thiết quê hương, dựng làng thôn canh tác, xác lập chủ quyền trên vùng đất mới. Những vị quan đứng đầu tỉnh An Giang luôn là những danh tướng của triều đ́nh như: Trương Minh Giảng, Nguyễn Tri Phương, Nguyễn Công Nhàn, Nguyễn Công Trứ, Doăn Uẩn, Cao Hữu Dực…

***

Thời b́nh, chính quyền và nhân dân tiếp tục chú trọng phát triển kinh tế và khai khẩn đất hoang. Việc khai hoang ở An Giang, triều đ́nh cho dân chọn địa điểm, hỗ trợ nông cụ, miễn thuế những năm đầu. Đồng thời khuyến khích thương nghiệp tại đất mới.

Năm 1818, trấn thủ Vĩnh Thanh vâng lệnh Vua lấy một phần đất xây cất nhà phố để lập chợ Châu Đốc. Như vậy, chợ Châu Đốc đă ra đời khá sớm, tuy nhiên có thể hoạt động không mấy hiệu quả, bởi mục phố chợ trong "Đại Nam nhứt thống chí" biên soạn đời Tự Đức không nói đến chợ Châu Đốc (và cả chợ Đông Xuyên tức Long Xuyên ngày nay). Về nông nghiệp, công tác quan trọng là đào kinh Vĩnh Tế do Thoại Ngọc Hầu chỉ huy từ năm 1819 đến 1824. Cũng như Long Xuyên có ḍng Thoại Hà th́ Châu Đốc cũng có ḍng Vĩnh Tế, vừa giúp lưu thông hàng hóa, vừa điều tiết chế độ nước: mùa lụt thoát bớt nước ra biển Tây và mùa khô cung cấp nước cho vùng biên giới.

Trong tác phẩm "Đất An Giang" nhà văn Mai Văn Tạo- một người con của Châu Đốc đă ghi những cảm nhận: "Kinh Vĩnh Tế như đại trường giang vượt qua ghềnh đá, rừng hoang, g̣ nổng vươn thẳng tới Hà Tiên… Mồ hôi và máu của lớp lớp người xưa đă quện lại trên những bờ kinh biêng biếc, trên cánh đồng xanh um rau quả xuân hè, vàng rộm lúa thu. Có thể nào quên màu xanh cây bát ngát, màu lúa vàng xao xuyến hôm nay đă trỗi dậy từ những đầm lầy hoang sơ của nột thời xa khốn khó".

Thật vậy, miệt Châu Đốc ngoại trừ vùng trũng, nê địa thường xuyên ngập úng, c̣n có vùng đồi núi phía Tây là nơi rừng thiêng nước độc "đi dễ khó về". Cả hai vùng đất đều không thể canh tác, lại thêm điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Thế nên, những cư dân đầu tiên của An Giang hoặc là cao nhân ẩn sĩ t́m chỗ vắng vẻ để lánh đời, hoặc là những lưu dân có hoàn cảnh nghiệt ngă. Thấy được điều đó, năm 1850, cụ Nguyễn Tri Phương nhậm chức Tổng đốc An Giang. Ông là một vị tướng am hiểu về bờ cơi Tây Nam và từng nhiều năm chinh chiến nơi đây. Khi làm Tổng đốc, ông đẩy mạnh đưa người đi khai hoang, lập đồn điền ở vùng biên giới. Công việc đạt được những thành quả khả quan, tính đến năm 1854 đă lập được khoảng 100 thôn và 21 đồn điền.

Hai chữ "tân cương" trong cách gọi "Châu Đốc tân cương" đầu thời Gia Long gợi lên một vùng xa xôi thăm thẳm, hoang hóa bạt ngàn. Vậy mà từ chốn "tân cương" cô tịch ấy, thành quách và phố chợ dần phát triển dưới sự chung tay góp sức giữa lưu dân và các vị tướng tài danh. Đó là nền móng vững chắc để hôm nay, thành phố biên thùy Châu Đốc vươn ḿnh, để "trọng trấn cơi Nam" về mặt quân sự của triều Nguyễn ngày xưa trở thành "trọng trấn cơi Nam" về mặt kinh tế- xă hội trong đời sống hiện tại.

VĨNH THÔNG

           


loading...

Các tin đã đưa:  
Câu đối Tết của danh nhân (05/02/2017)
Nghi thức đón giao thừa trong đêm trừ tịch (21/01/2017)
Quê tôi và nét đẹp Tết xưa (21/01/2017)
Nét văn hóa trong "ăn Tết" (15/01/2017)
Bàn thờ Bác Hồ trong các đ́nh, chùa vùng Thất Sơn (07/01/2017)
Hai loại hoa ngày Tết (01/01/2017)
Sư tử trong văn hóa Việt (24/12/2016)
Một công tŕnh giàu tâm huyết về văn chương phương Nam (17/12/2016)
Người thầy nghiêm cẩn, học giả uyên thâm- Nguyễn Khuê (11/12/2016)
Những đóng góp của cụ Trương Duy Toản với văn hóa nghệ thuật Nam bộ (03/12/2016)

TIN VẮN

 Afghanistan. Ngày 22-6, vụ đánh bom tự sát bằng ôtô ngay bên ngoài một ngân hàng ở thành phố Lashkar Gah, thủ phủ tỉnh Helmand, miền Nam Afghanistan, khiến ít nhất 34 người chết và 60 người bị thương. Vụ việc xảy ra khi công nhân đang xếp hàng chờ rút tiền lương. Chưa có tổ chức nào thừa nhận là thủ phạm.

 Venezuela. Tổng thống Nicolás Maduro đă bổ nhiệm Đại sứ Venezuela tại Tổ chức các nước châu Mỹ (OAS) Samuel Moncada làm Ngoại trưởng thay bà Delcy Rodríguez, người sẽ ra tranh cử thành viên Quốc hội lập hiến vào tháng 7 tới.

 LHQ. Tổng Thư kư Liên Hiệp Quốc (LHQ) Antonio Guterres đă chỉ định nhà ngoại giao kỳ cựu của Nga Vladimir Voronkov làm người đứng đầu Văn pḥng Chống khủng bố của LHQ mới được thành lập.

 Pháp. Tổng thống Emmanuel Macron đă bổ nhiệm chuyên gia luật theo đường lối cánh tả Nicole Balloubet làm Bộ trưởng Tư pháp thay thế ông Francois Bayrou, trong khi bà Florence Parly - một thành viên của đảng Xă hội, được cử làm Bộ trưởng Quốc pḥng thay thế bà Sylvie Goulard vừa tuyên bố từ chức chỉ sau 1 tháng nắm quyền.

 Iraq. Theo Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), hơn 5 triệu trẻ em ở Iraq cần tới cứu trợ nhân đạo khẩn cấp do hậu quả của cuộc chiến chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.

V.P (TTXVN, AFP)

MỚI CẬP NHẬT
 Thông báo mất điện
 Thông báo tuyển dụng
 Rao vặt, nhà đất ngày 23-6-2017
 Áo SensiVest theo dơi t́nh trạng phổi của bệnh nhân suy tim
 Ứng dụng t́m nhanh người cấp cứu bệnh nhân ngưng tim
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Ông Trần Thanh Mẫn được hiệp thương cử giữ chức vụ Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khóa VIII, nhiệm kỳ 2014-2019
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc làm việc với Thủ tướng Campuchia Samdech Techo Hun Sen
Tạm hoăn phiên ṭa theo đề nghị của Viện Kiểm sát
Nhiều hoạt động Kỷ niệm 92 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam
Vụ án cán bộ Thanh tra Sở GTVT TP Cần Thơ nhận hối lộ
9 bị cáo hầu ṭa
Kết nối “CUNG-CẦU” hỗ trợ người chăn nuôi heo
Dự án nâng cấp Trường Đại học Cần Thơ có kinh phí thực hiện trên 105 triệu USD
Trợ lực để sinh viên, giảng viên trẻ nghiên cứu khoa học
Đồng hành cùng sĩ tử trước giờ G
Hiểu đúng để khởi nghiệp thành công
6 nguyên nhân đổ mồ hôi nhiều phụ nữ sau 40 cần chú ư
Hồ Bún Xáng- điểm nhấn cho Cần Thơ
Định vị Việt Nam vào đúng ḍng chảy chính, phù hợp với lợi ích quốc gia - dân tộc
Phó Thủ tướng trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội
Hợp tác nghiên cứu, phát triển giống lúa thích ứng với biến đổi khí hậu