Thứ ba, 28/03/2017 - 11 giờ 15
Liên kết website
 
Biên khảo  
Nghi thức đón giao thừa trong đêm trừ tịch
Thứ bảy, 21/01/2017 16 giờ 25 GMT+0

Nguyễn Ngọc

Tết Nguyên đán là tiết lễ đầu tiên trong năm, bắt đầu từ lễ trừ tịch, đón giao thừa. Nguyên nghĩa là khởi nguồn, Đán có nghĩa là buổi sáng sớm. Tết Nguyên đán có nghĩa là một buổi sáng khởi nguồn cho một năm. Người Việt xem đây là ngày lễ truyền thống lớn nhất trong năm, ngày của đoàn tụ, sum họp.

Thời khắc kết thúc năm cũ, mở đầu năm mới người ta gọi là giao thừa. Theo Hán Việt từ điển của cụ Đào Duy Anh, giao thừa có nghĩa cũ giao lại, mới tiếp lấy. Ở xă hội hiện đại, chúng ta có vô vàn câu trả lời cho câu hỏi: "Làm ǵ vào lúc giao thừa?". Nhưng người xưa, chỉ có một việc là làm lễ đón giao thừa, c̣n gọi đêm trừ tịch.

Đêm trừ tịch đối với bao thế hệ người Việt thật thiêng liêng.

Ư nghĩa của lễ đón giao thừa, đêm trừ tịch

Trừ tịch, theo "Việt Nam phong tục" của cụ Phan Kế Bính (viết năm 1915, cách nay hơn trăm năm): "Ba mươi tháng Chạp là ngày trừ tịch. Tịch là chiều hôm, trừ hết năm cũ sang năm mới. Lại có nghĩa là một ngày trừ khử ma quỷ. Nguyên tục này bên Tàu, ngày xưa cứ về hôm ấy th́ dùng 120 đứa trẻ con độ 9 - 10 tuổi, mặc áo thâm, đội mũ đỏ, cầm trống, vừa đi, vừa đánh để trừ khử ma quỷ, cho nên gọi là trừ tịch". Có trừ tịch th́ mới có nguyên đán- một buổi sáng khơi nguồn cho năm mới.

Cũng theo cụ Phan Kế Bính, viết về Tết Nguyên đán cách nay hơn thế kỷ: "Mùng một đầu năm là Tết Nguyên đán. Tết này ăn to hơn cả các Tết trong năm. Trước Tết nửa tháng, nhà nào, nhà nấy rộn rịp sắm Tết, nào người mua tranh, mua pháo, nào người mua vàng hương, mă mùng, đường mứt, bánh trái… Các thầy đồ nhà quê ra chợ viết câu đối bán. Những người đi buôn bán hoặc làm ăn xa xôi, đâu đâu cũng nghỉ việc để về nhà ăn Tết. Cách Tết vài hôm, ai nấy dọn dẹp nhà cửa, lau rửa đồ thờ phượng. Câu đối đỏ dán cửa, dán cột sáng choang, treo tranh, treo liễn, trang hoàng lịch sự".

 Lễ Trừ Tịch trong thời khắc Giao thừa của người Việt. Ảnh: Thái Lộc/Tuổi Trẻ.

Cụ Phan Kế Bính c̣n kể rằng, nửa đêm 30 rạng ngày mùng Một, ở thành phố, nhà nào cũng bày hương án ra giữa sân để cúng giao thừa. Về dân thôn th́ các xóm tế giao thừa tại nơi điếm sở, trống đánh, pháo đốt ầm ầm. Tục ta tin rằng mỗi năm có một ông Hành khiển (quan văn của thiên đ́nh), Hành binh (vơ quan) và Phán quan (vai tṛ như thẩm phán ṭa án) được Ngọc Hoàng cử trông coi việc nhân gian, hết năm th́ thần nọ bàn giao công việc cho thần kia, cho nên cúng tế tiễn đưa ông cũ mà đón ông mới.

Thời khắc giao thừa

Giao thừa là giờ phút cuối cùng của năm cũ sắp qua năm mới, giữa giờ Hợi ngày 30 (tháng đủ) hoặc 29 (nếu tháng thiếu) của tháng Chạp và giờ Tư, ngày mùng Một, tháng Giêng năm sau.

Những năm gần đây, các phương tiện thông tin đại chúng tính giao thừa lấy mốc 0 giờ. Thực ra đó mốc đổi ngày tính theo dương lịch. C̣n âm lịch, mốc chuyển ngày giữa giờ Hợi ngày trước và giờ Tư ngày hôm sau dịch chuyển theo mùa.

Trong cách tính giờ trong âm lịch, có người ngộ nhận nên cứ lấy giờ chẵn tính đúng giờ theo can chi, cộng trừ 1 giờ hiện đại để làm mốc giới hạn. Cụ thể: 0 giờ là giờ chánh giờ Tư (mốc tính từ 23 giờ ngày hôm trước đến 1 giờ sáng ngày hôm sau); chánh giờ Sửu 2 giờ sáng (từ 1 đến 3 giờ); hay đúng Ngọ 12 giờ trưa (mốc 11 giờ đến 13 giờ)… Cách tính ấy chỉ đúng vào tháng 4 và tháng 6 mà thôi. Theo cách tính giờ âm lịch theo mùa, tháng Giêng giờ Tư bắt đầu từ 23 giờ 30 đến 1 giờ 30.

Như vậy người Việt trước đây đón giao thừa sớm hơn hiện nay 30 phút.

Nghi thức cúng giao thừa trong đêm trừ tịch

Theo Toan Ánh, một nhà nghiên cứu phong tục, th́ nghi thức gồm thức cúng và văn khấn. Người gia trưởng (ở gia đ́nh), thôn trưởng (ở đ́nh làng) được xem là người chủ tế.

Thức cúng, gồm một bàn hương án được kê ra giữa sân, trên hương án có đỉnh trầm hương, hoặc lư hương thắp hương tỏa khói nghi ngút. Hai bên đỉnh trầm (hoặc b́nh hương) có 2 ngọn đèn cầy hoặc đèn dầu. Lễ vật chính là đầu heo hoặc con gà luộc kèm theo xôi. Bên cạnh đó là trầu cau, hoa quả, bánh chưng, mứt kẹo, trà, rượu… đặc biệt có vàng mă và bài vị của Đại vương Hành binh, Hành khiển, Phán quan của năm mới.

Ngày nay, tại tư gia hoặc đ́nh làng c̣n lễ này nhưng đơn giản hơn nhiều. Người ta kê một cái bàn, có nơi cái ghế trên để cái mâm. Đỉnh trầm thay bằng lon gạo cắm nhang, đốt một cây đèn cầy. Trong các lễ vật nêu trên có ǵ cúng nấy nhưng không đầy đủ như ngày xưa. Có người cũng chẳng biết năm nay ông nào hành binh hành khiển, mà có kiếm bài vị của ông ấy cũng không có ai biết viết chữ Nho.

Trong Nam bộ, lễ giao thừa kết hợp với lễ dựng nêu, nên có thêm lá bùa dựng nêu vẽ tứ tung, ngũ hoành, h́nh bát quái, với bốn chữ Nho: Trinh, Lợi, Ngươn, Hanh. Đó chính là 4 chữ hào từ của quẻ Thái trong Kinh Dịch. Lễ dựng nêu thuần Việt cũng được đạo Lăo hóa từ lúc nào.

Lễ giao thừa, hay trừ tịch vốn là đón ông Hành binh, Hành khiển của năm mới, v́ thế theo Toan Ánh, văn khấn như sau:

"Nước Đại Việt, năm Đinh Dậu, ngày mùng Một, xuân tiết.

Đệ tử (hay con là: tên họ, quê quán, hiện cư ngụ tại), cùng toàn thể gia quyến đồng cúi đầu kính bái.

Kính cẩn dâng lễ vật gồm có hương đèn, trà rượu, trầu cau, hoa quả và phẩm vật thủ vĩ (hoặc gà luộc) dâng lên tôn thần.

Vọng bái:

Trước bệ ngọc,

- Đức Tề Vương hành khiển, Ngũ Miếu hành binh chi thần, Tống Tào phán quan tại vị!

- Đức Thành hoàng bổn cảnh tại vị

- Đức Thổ địa nơi đây tại vị

Cầu chư vị chứng giám!

Chư vị phù hộ cho toàn gia chúng tôi, từ già đến trẻ quanh năm được tăng phúc tăng thọ, người an, vật thịnh, vạn sự hanh thông".

Mỗi năm khác nhau ứng với hành khiển, hành binh, phán quan trong bảng ở cuối bài.

Song song đó, gia chủ cũng cúng ông Địa, ông Táo, lời khấn tương tự như vậy.

Sau nghi thức này mới cúng gia tiên.

Ngày xưa cúng giao thừa từ 23 giờ 30, khi vào giờ Tư, kéo dài đến 0 giờ 30, chánh Tư th́ xem như thời khắc giao thừa đă xong, năm mới bắt đầu.

Có người làm lễ xuất hành (thường coi tuổi và hướng xuất hành đầu năm). Chủ yếu chọn hướng xuất hành, rồi đi đến một ngôi chùa, ngôi miếu nào đó để cầu cho gia đạo b́nh an. Có thể hái lộc và xin một nén hương (xin lửa) về đốt hương trước bàn thờ gia tiên. Cách làm này cũng là cách tự xông đất đầu năm, để lỡ có người nặng bóng vía chúc Tết sớm vô t́nh xông đất sẽ xui cả năm.

 

           


loading...

Các tin đã đưa:  
Quê tôi và nét đẹp Tết xưa (21/01/2017)
Nét văn hóa trong "ăn Tết" (15/01/2017)
Bàn thờ Bác Hồ trong các đ́nh, chùa vùng Thất Sơn (07/01/2017)
Hai loại hoa ngày Tết (01/01/2017)
Sư tử trong văn hóa Việt (24/12/2016)
Một công tŕnh giàu tâm huyết về văn chương phương Nam (17/12/2016)
Người thầy nghiêm cẩn, học giả uyên thâm- Nguyễn Khuê (11/12/2016)
Những đóng góp của cụ Trương Duy Toản với văn hóa nghệ thuật Nam bộ (03/12/2016)
Những phát hiện mới về quê quán của cụ Trương Duy Toản (26/11/2016)
Nhớ thầy Lê Đ́nh Kỵ (20/11/2016)

TIN VẮN

 Mỹ. Tổng thống Donald Trump lựa chọn cố vấn cao cấp và cũng là con rể Jared Kushner làm người đứng đầu Văn pḥng Sáng tạo của Nhà Trắng. Đây là một đơn vị mới có nhiệm vụ đưa các ư tưởng từ giới kinh doanh vào việc tổ chức công việc chính phủ một cách hiệu quả hơn.

 Châu Á. Philippines chính thức tiếp nhận 2 trong số 5 máy bay huấn luyện TC-90 thuê của Nhật Bản, nhằm phục vụ công tác tuần tra hàng hải. Dự kiến 3 chiếc c̣n lại sẽ được chuyển giao cho phía Philippines trước tháng 3-2018.

 Nhật. Quốc hội ban hành ngân sách kỷ lục 97.450 tỉ yen (khoảng 880 tỉ USD) cho tài khóa 2017 (bắt đầu từ ngày 1-4 tới) nhằm trang trải những chi phí an sinh xă hội gia tăng mạnh, tăng cường năng lực quốc pḥng và khôi phục nền kinh tế tŕ trệ do giảm phát.

 Thái Lan. Tổng Cục thuế Thái Lan chính thức gửi thông báo cho cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra, yêu cầu ông này nộp số tiền thuế và tiền phạt lên tới 17 tỉ baht trong vụ bán cố phần tập đoàn Shin Corp hồi năm 2006 cho tập đoàn Temasek của Singapore.

P.V (Theo TTXVN)

MỚI CẬP NHẬT
 Doanh nghiệp ưu đăi, sức mua tại Hội Sách Cần Thơ tăng cao
 Khuyến khích Vinpearl Cần Thơ Hotel quảng bá h́nh ảnh thành phố
 Nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế
 Phối hợp cung cấp thông tin, số liệu xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị quốc gia
 Sôi nổi các hoạt động Ngày hội thanh niên
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tập trung điều tra làm rơ nguyên nhân vụ cháy
Giải pháp giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn tín dụng
Khống chế ngọn lửa bùng phát trở lại tại tầng 5 Công ty TNHH Kwong Lung- Meko
Chế độ ăn uống dành cho phụ nữ bị tiểu đường thai kỳ
Gửi tiết kiệm trung dài hạn hưởng lăi suất thả nổi hấp dẫn
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đón, hội đàm với Thủ tướng Cộng ḥa Singapore
Thúc đẩy phát triển đô thị bền vững
Lắng nghe và tận tâm phục vụ doanh nghiệp
Nới rộng hạn điền để sản xuất hàng hóa lớn
Cần Thơ nằm trong danh sách 10 điểm đầu tư hấp dẫn
Để đạt kết quả tốt kỳ thi THPT quốc gia
Prebiotic và lợi ích sức khỏe khác từ chất xơ
Mua ô tô lăi suất ưu đăi tại Vietbank
Phụ nữ Cần Thơ đồng hành cùng phụ nữ cả nước, nêu cao tinh thần “Đoàn kết, đổi mới, b́nh đẳng và hội nhập”
Đa dạng quà tặng ngày 8-3