Thứ năm, 25/05/2017 - 12 giờ 40
Liên kết website
 
Biên khảo  
Quê tôi và nét đẹp Tết xưa
Thứ bảy, 21/01/2017 16 giờ 13 GMT+0

Bút kư: Mai Duy Khôi

1. Tôi có quê hương thơ ấu Bến Tre với bao kỷ niệm. Nhớ nhất là những chuyện "tối lửa tắt đèn- có làng có xóm lỡ làng có nhau" và cái t́nh lân lư chị ngă em nâng, thể hiện rơ nhất từ 23 tháng Chạp trở đi. Bảy ngày cả xóm giúp nhau đón Tết với bao nghĩa t́nh. Những ngày này hai tiếng "vần công" rộn ră trên môi người già trẻ nhỏ, từ tát đ́a, đập lúa, giă gạo, quết bánh phồng, lợp nhà... người lớn có việc và trẻ con cũng chẳng mất phần.

Những buổi tát đ́a, khi người lớn đă bắt cá tôm th́ trẻ con lại ào xuống đ́a "hôi" tiếp. Những con cá lóc to bằng bắp tay chúi sâu xuống bùn, bị quần mệt quá nhảy vọt lên. Những con cá trê trắng, trê vàng, ngạnh bén đâm vào tay nhức trào nước mắt- đau quá mà vui quá! Đám trẻ đi "hôi" đứa được nhiều, đứa không bắt được ǵ. Nhưng đạo lư là "ăn đều chia đủ" nên ai cũng có phần. Thậm chí c̣n dành cho những đứa bạn vắng mặt, tặng những cô bác già yếu neo đơn. Tiếng chày quết bánh phồng, tiếng giă gạo chày đôi- chày ba th́nh thịch suốt đêm. Làng xóm lại bắt đầu những đêm không ngủ. Những chàng trai những cô gái lại xôn xao những buổi hẹn ḥ.

Trên ḍng rạch nhỏ giữa xóm năm nào cũng cỏ một dăy ghe cặp bến. Những chiếc ghe chở đồ sành sứ, ông Táo cà ràng, thúng rổ... từ miền Trung, miền Đông về đây. Họ đến để bán và trao đổi hàng hóa. Món hàng họ chuộng nhất là dừa khô và bánh tráng quê tôi. Những anh bạn trên ghe, đêm rảnh rang, tập hợp bên bờ rạch đánh đàn, ca hát. Thanh niên trong thôn cũng sẵn sàng nhập cuộc. Tiếng đàn, tiếng ca suốt đêm rộn ră một khúc sông quê.

2. Quê tôi có một lễ tục khác là ngày 25 tháng Chạp được chọn làm ngày tết Mụ và tết Thầy. Tết Thầy thể hiện truyền thống tôn sư trọng đạo của dân tộc ta, chỉ có khác là bà con quê tôi không chọn ngày mùng Ba như thông lệ (mùng một tết Cha- mùng ba tết Thầy). Mụ là người đỡ nâng, giúp đứa trẻ lọt ḷng mẹ an toàn. Nhớ công khó của người đă cắt rốn, thể hiện ḷng biết ơn thành một ngày kỷ niệm- đó là nét đẹp trong chữ Lễ của bà con quê tôi. Tục tết Mụ này tôi được biết nơi khác không có.

 Mừng tuổi ông bà – nét đẹp trong ngày Tết cổ truyền. Ảnh: DUY KHÔI     

Tôi nhớ hằng năm cứ đến ngày 25 tháng Chạp, má tôi luôn biện sẵn hai mâm lễ vật: mấy phong bánh, mấy gói trà và tùy năm có thể thêm trái cây, để tết Thầy và tết Mụ. Đó là thầy Trần Chẩn- thầy dạy vỡ ḷng của tôi và cô mụ Chín- người mụ duy nhất của cả xóm. Tôi rất tự hào được đội hai mâm lễ ấy đến Tết những người tôi quư mến. Tôi là trẻ con, nhưng bao giờ thầy cũng thay áo dài khăn đóng tiếp đón ân cần, rồi nhắc đi nhắc lại là học tṛ phải biết trọng chữ thánh hiền, gặp giấy có chữ là phải nhặt lên: nhàu bẩn quá th́ đem đốt, c̣n sạch sẽ phẳng phiu đem giao cho người lớn; đừng sử dụng giấy bừa băi, đừng giẫm đạp lên giấy có chữ, tội lớn lắm!

Giấy có chữ c̣n được trọng, nên người có chữ luôn được tôn vinh. Quê tôi không phải là đất học, ít có người đỗ đạt cao, nhưng bà con quê tôi luôn lấy việc khuyến tài khuyến học làm đầu. Tôi c̣n nhớ năm tôi cùng các bạn nhỏ thi vào lớp đệ thất (lớp 6) ở Mỹ Tho- cô bác ít nhiều đều cho tiền để lũ trẻ đi thi. Việc học và thi của con trẻ là niềm vui, hănh diện của cả xóm.

Ngày cận Tết quê tôi c̣n có tục xin "tên đẹp" từ những người hay chữ. Có những cô bác lớn tuổi, có địa vị trong làng xóm, nhưng chẳng may bị cha mẹ đặt tên xấu. Họ biện chút lễ vật đến nhà thầy Trần Chẩn xin một cái tên mới để giao thiệp trong ba ngày Tết. Họ nghĩ rằng đổi tên là đổi cả cuộc đời. Việc đổi tên được thông báo công khai cho cả xóm biết. Nghe tiếng mơ mù u "cum cum" ba hồi ở nhà vuông chỗ họp dân trong thôn là biết có người được đổi tên. Mọi người được mời đến nghe thông báo để Tết này gọi tên nhau cho đúng. Đám trẻ reo ḥ khi bác ba Rợ được đổi thành ba Trí, chú bảy Xù thành chú bảy Thông...

Một nét đẹp trong cách ăn ở của bà con quê tôi là không hề có óc kỳ thị và tính tham lam. Tôi nhớ ông Năm Chà nuôi dê đầu xóm, chú Ngầu bán bánh bao dọc bờ rạch, là những người Ấn, người Hoa lưu lạc. Nhưng xóm tôi từ trẻ đến già vẫn xem họ như bà con ruột thịt. Có thể mọi người đều có tính hiếu kỳ, nhưng hoàn toàn không xem rẻ xem khinh.

3. Từ hăm ba tháng Chạp, ngày đưa ông Táo về trời, coi như đă chạm vào ngơ Tết. Tôi không quên được tiếng rao khắp chợ, khắp quê "C̣ bay, ngựa chạy, đưa ông Táo về trời" của những người bán đồ mă tiễn Táo quân. Từ hôm ấy trở đi, mọi người cùng chuẩn bị mọi thứ để đón Xuân: thăm mồ mả tổ tiên, mua hoa, nhang đèn, sắm sửa quần áo mới, quét dọn sơn phết nhà cửa chuẩn bị than củi cho nồi bánh tét... Đến chiều 30 (hoặc 29) tháng Chạp, mọi việc sắm sửa phải hoàn tất, bàn thờ tổ tiên phải sắp đặt tươm tất, các món ăn được bày ra để cúng tất niên. Quanh mâm cỗ tất niên là dịp để gia đ́nh sum họp. Thường cỗ cúng gồm hai mâm. Một mâm cúng gia tiên tại nhà. Một mâm cúng thiên địa ở khoảng sân trước nhà. Một số nơi c̣n có mâm cỗ cúng Ông Hổ gọi là cúng Ông Ba Mươi, hoặc mâm cỗ dành để cúng chúng sinh, những cô hồn lang thang không nơi nương tựa.

Khoảng 11 giờ đêm 30 là lễ Trừ Tịch (cúng Giao Thừa) với bùa nêu ông Hổ, bánh mứt hoa trái để vứt bỏ những điều xấu của năm cũ, đón nhận sự tốt lành năm mới và cầu mong sự may mắn, phát đạt. Sau phút Giao Thừa, người ta thường tới lễ chùa, đền, lăng miếu và hái lộc. Đó cũng là dịp xuất hành đầu năm, chọn hướng để năm mới phát đạt.

Sáng mùng một, con cháu quây quần chúc Tết ông bà, cha mẹ. Ông bà, cha mẹ chúc phúc và ĺ x́ cho con cháu. Mừng tuổi ông bà, cha mẹ dịp đầu năm, đến nay vẫn là một trong những nét văn hóa đáng trân trọng, gần gũi với xă hội ta. Với con cháu, đó là cách bày tỏ ḷng hiếu kính, ḷng mong mỏi ông bà, cha mẹ khỏe mạnh, sống lâu. Mừng tuổi xong lại được ĺ x́. Đây lại là một nét văn hóa khác. Người nhận ĺ x́ xem như nhận lộc.

4. Ngày Tết Nguyên đán mang ư nghĩa tất cả mọi thứ đều phải thật sớm và thật mới. Người Việt tin rằng vào ngày Tết mọi thứ đều phải mới, phải đổi khác từ ngoại vật cho đến ḷng người. V́ vậy, khoảng mươi ngày trước Tết (hoặc từ 23 tháng Chạp trở đi), họ thường sơn, quét vôi nhà cửa, tất bật sắm sửa quần áo để mặc trong dịp Tết. Người ăn Tết, mọi vật cũng ăn Tết. Giấy đỏ mang chữ Phúc, Lộc dán ở chuồng trại, cây cối trong vườn, lu hũ quanh nhà. Trong những ngày Tết, họ kiêng cữ, không nổi giận, cau có. Tết là dịp để mọi người hàn gắn những hiềm khích đă qua và là dịp để chuộc lỗi. Mọi người đi thăm viếng và chúc nhau những lời ư nghĩa.

Hai chữ Trừ Tịch chỉ đêm cuối năm cũng mang ư nghĩa ấy. Trừ là bỏ, vứt bỏ hết; Tịch là đêm- nghĩa là từ thời điểm này, sau lễ cúng Giao Thừa, bỏ hết những điều xấu của năm cũ, để đón những điều tốt đẹp của năm mới.

Ở cái tuổi "cổ lai hi" này, có thể tôi không c̣n mong Tết, nhưng lại thường nhớ Tết. Tết năm nay ngồi nhớ lại Tết năm ngoái và bao năm trước. Với tôi Tết có mùi vị riêng, như mùi bánh tét đêm Giao Thừa, hương tỏa trên bàn thờ tổ tiên, mùi thơm dịu của gió buổi sáng đầu năm... Đó là mùi của hạnh phúc, của cuộc sống ngọt ngào. Tết lại có màu biểu hiện từ nỗi nhớ: màu nâu con đường đất nhỏ, màu cỏ xanh, màu nắng vàng, màu hoa muôn hồng ngh́n tía... Đó chính là màu nhớ, màu hoài niệm về những cái Tết dịu dàng.

Điều tôi mong mỏi là làm sao cho mọi người - nhất là các bạn trẻ- hiểu đúng ư nghĩa của các ngày lễ Tết hàng năm và biết trân trọng những giá trị văn hóa đích thực do các lễ hội đem lại. Nghĩa là vui xuân để càng thấy xuân đẹp, thành phố đẹp, con người đẹp, sống có trách nhiệm hơn, giàu ḷng nhân ái hơn; để càng thấm thía công đức và sự hy sinh của bao lớp người đi trước cho chúng ta có được cuộc sống tốt đẹp hôm nay. Để rồi mỗi cái Tết đi qua, trong kư ức chúng ta c̣n để lại biết bao sắc màu và hương vị đáng yêu. 

           


loading...

Các tin đã đưa:  
Nét văn hóa trong "ăn Tết" (15/01/2017)
Bàn thờ Bác Hồ trong các đ́nh, chùa vùng Thất Sơn (07/01/2017)
Hai loại hoa ngày Tết (01/01/2017)
Sư tử trong văn hóa Việt (24/12/2016)
Một công tŕnh giàu tâm huyết về văn chương phương Nam (17/12/2016)
Người thầy nghiêm cẩn, học giả uyên thâm- Nguyễn Khuê (11/12/2016)
Những đóng góp của cụ Trương Duy Toản với văn hóa nghệ thuật Nam bộ (03/12/2016)
Những phát hiện mới về quê quán của cụ Trương Duy Toản (26/11/2016)
Nhớ thầy Lê Đ́nh Kỵ (20/11/2016)
Khởi Nghĩa Nam Kỳ ở Vĩnh Long (12/11/2016)

TIN VẮN

Trung Đông. Sáng 23-5, các tay súng tại bán đảo Sinai đă phóng một quả rocket về phía lănh thổ Israel, trong thời gian Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tiến hành chuyến thăm 2 ngày Israel và khu vực Bờ Tây.

Trung Quốc. 12 người đă thiệt mạng và 15 người khác bị thương trong một vụ va chạm giữa xe bồn chở dầu và xe tải chở than ở tỉnh Hà Bắc, miền Bắc nước này sáng 23-5.

P.V (Theo TTXVN)

MỚI CẬP NHẬT
 Thành lập mạng lưới khởi nghiệp vùng ĐBSCL
 Rà soát các quy hoạch ngành, lĩnh vực, đảm bảo tính hiệu quả khi triển khai
 Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đất đai
 Nâng chất đội ngũ nhân viên công tác xă hội
 Cựu chiến binh làm theo lời Bác
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đất đai
Cựu chiến binh làm theo lời Bác
Làn sóng mới
Tin buồn
Khai mạc trọng thể Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XIV
Sẵn sàng cho kỳ thi THPT Quốc gia
Khám phá lợi ích sức khỏe từ màu sắc của rau quả
Tư vấn miễn phí “Những kinh nghiệm dân gian khi mang thai, nên hay không”
Những sản phẩm giúp chăm sóc trẻ nhỏ
Người đứng đầu phải gương mẫu, thực chất trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
Lănh đạo Đảng, Nhà nước viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân kỷ niệm 127 năm Ngày sinh của Người
Lănh đạo Đảng, Nhà nước viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân kỷ niệm 127 năm Ngày sinh của Người
Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, xây dựng Đảng bộ Thành phố trong sạch vững mạnh
WHO hỗ trợ TP Cần Thơ triển khai mô h́nh quản lư bệnh không lây nhiễm trong cộng đồng
Pắc- Beng và nỗi lo của Đồng bằng sông Cửu Long