Thứ năm, 25/05/2017 - 12 giờ 39
Liên kết website
 
Biên khảo  
Nét văn hóa trong "ăn Tết"
Chủ nhật, 15/01/2017 15 giờ 15 GMT+0

Nguyễn Hữu Hiệp

Cu kêu ba tiếng cu kêu,
Cho mau đến Tết dựng nêu ăn chè.

Hết tháng Chạp là năm cùng tháng tận. Để chào năm mới, người Việt chuẩn bị đón giao thừa- diễn ra đúng vào giữa đêm trừ tịch (hết giờ Hợi của năm trước, chuyển qua giờ Tư của năm kế). Sau đó cùng nhau ăn Tết Nguyên đán. Trong "ba ngày Tết" một lễ hội ẩm thực diễn ra ấm cúng, vui tươi, thể hiện rơ bản sắc văn hóa dân tộc. Mọi người, mọi nhà đều dâng lên bàn thờ tổ tiên thức cúng, hương đăng trà quả, món ngon vật lạ… nguyện vái ông bà về cùng với con cháu ăn mừng năm mới, mừng muôn loài cựa ḿnh sinh sôi nẩy nở do tiết (Tết) trời ấm ấp, đó là lúc bắt đầu ("Nguyên") của một buổi sớm mai mới ("Đán").

Ở đó, lễ là phần nghi thức cúng tế có tính thiêng liêng, tưởng nhớ và dâng lên ông bà tổ tiên những thức món do chính ḿnh nuôi trồng, sản xuất, như một cách báo thành quả của một năm lao động; c̣n hội là sự thừa hưởng những thức đă cúng như là một sự hưởng phúc, hưởng lộc. Cỗ bàn dọn ra, con cháu cả nhà, bạn bè, hàng xóm cùng nhau quây quần.

 Trang trí bàn thờ gia tiên ngày Tết luôn là mỹ tục của người Việt. Ảnh: DUY KHÔI

Dân ta ăn Tết, trước hết nhằm nêu cao truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", "Ăn trái nhớ kẻ trồng cây", thể hiện cao nhất tấm ḷng hiếu thảo của con cháu đối với ông bà tổ tiên; là dịp để thăm hỏi, chúc tụng; và biếu quà Tết (những món bánh trái truyền thống nói lên tấm ḷng); đồng thời tỏ sự hân hoan chào đón những điều tốt lành, suôn sẻ đang chờ đợi ở phía trước. Việc ăn uống trong những ngày Tết diễn ra bài bản và mang sắc thái đặc trưng, chứ không tùy tiện. Những vật tế cúng dâng lên bàn thờ ông bà tổ tiên cũng có khuôn phép theo những quy ước.

Ẩm thực và cúng kiến ngày Tết, dân gian thường kiêng dùng những món có tên gọi "khó ưa". Do đó, người ta không ăn mắm (do quan niệm mắm là món ăn của nghèo khổ cơ cực), tránh dùng các loại bí, nhất là bí đao (vừa bí vừa đau); kho tiêu (sợ tán gia bại sản- tiêu tan); sầu đâu cũng gọi sầu đông hay khổ luyện (tên nào cũng sầu, khổ). Nói chung, tùy điều kiện riêng hoặc khẩu vị, ư thích của từng gia đ́nh, những món được ưa chuộng phổ biến là thịt kho hột vịt, thịt heo quay ăn với bánh hỏi, chả cá thác lác chiên, các món xào, hấp, luộc, nướng, lẩu, gỏi…; các món dưa chua như dưa cải, cà pháo, củ kiệu, ngó sen, dưa tỏi… cùng là các loại rau thơm.

Bánh th́ phổ biến là bánh tét (được xem là "bánh thiêng" trong những ngày giỗ, Tết), bánh ít, bánh in, bánh phồng, bánh cúng, cốm dẹp… và các loại chè, mứt làm từ "cây nhà lá vườn". Rượu cúng th́ nhứt thiết phải cúng rượu đế và chỉ rượu đế mà thôi.

Hoa chưng cúng phổ biến là mai, đào, trang, sen, huệ, thọ, cúc, điệp… tức những loại có thể tự trồng ở sân vườn. Trái th́ dưa hấu (xanh vỏ đỏ ḷng), xoài, cam, quưt, bưởi (xưa là vật cống, hoặc được chọn làm quà ngoại giao), chuối, đu đủ (ngon, bổ, lại mềm). Cho dù đă trải hàng ngàn năm, dân ta vẫn giữ tục chưng cúng "ngũ quả" nhưng không phải 5 loại quả nhất định như xưa, mà quả ngon bất kỳ cũng được. Tuy nhiên để thể hiện ḷng thành yêu kính, người ta vẫn cúng ông bà những loại trái ngon nhất; c̣n chưng th́ thường để trong dĩa lớn, và số trái nhiều hơn 5, nhưng vẫn gọi là "mâm ngũ quả". Đa phần đều chọn 5 loại quả có tên gọi như ư mong muốn là cầu (măng cầu) tiền (chọn biểu trưng là trái nho, v́ trên đồng tiền xưa có chữ Nho) đủ (đu đủ) xài (xoài- được xem là vật thiêng, đúc h́nh chùm xoài đeo hai bên bộ lư đồng chưng trên bàn thờ) sung (sung túc). Nước th́ 1 ly nước lạnh (v́ ngày xưa ông bà ăn trầu, nên trước khi dùng bữa phải có 1 ly nước lạnh để súc miệng) và một b́nh trà là đủ.

Tất cả đều dân dă mà đậm đà t́nh quê, thể hiện rất rơ bản sắc và ḷng tự tôn, tự hào dân tộc.

***

Ngày xưa, việc chuẩn bị nguyên vật liệu để ăn Tết thường kỳ công. Heo, gà phải nuôi trước sao cho đến Tết heo đúng tạ, gà đúng kư. Để có nếp mới gói bánh, hoặc quết bánh phồng, cốm dẹp… người ta phải t́m đổi giống nếp thơm, ngắn ngày; c̣n t́m chỗ đất g̣ hoặc bờ kinh để gieo trồng, thu hoạch sớm. Để có mươi đ̣n bánh tét, ít chục bánh phồng dâng cúng tổ tiên, người Việt xưa tự gói, quết. Cực mà vui, mà thanh thản trong ḷng. Do vậy mà ba ngày Tết khắp nơi trong cả nước, lễ hội ẩm thực đă diễn ra đầy ư nghĩa.

Theo nhịp độ cuộc sống, thế giới ḥa nhập, hiện nay việc ăn Tết không c̣n kỳ công như xưa. Việc tỏ ḷng hiếu thảo, cúng kiến ông bà tổ tiên đă lược giản những phần câu nệ, giữ lại tấm ḷng thành kính.

Với nếp văn hóa vui Tết trong tinh thần tiết kiệm, nhân dân ta không chỉ tiết kiệm trong chi tiêu tiền bạc mà c̣n ư thức tiết kiệm cả thời gian. Ông Lê Quư Đôn, trong sách Kiến văn tiểu lục có ghi lại bài thơ trong tập Kiên biều thất, chép rằng, khi sứ thần nước Giao Chỉ qua chơi Tây Hồ ở Hàng Châu, thấy người dân Trung Quốc mải mê vui thú, say sưa nên có phú một bài thơ tuyệt cú (đă dịch):


Mỗi cành dương liễu [tài tử] mấy cành hoa [giai nhân],
Say khướt bên hồ, quán rượu ra.
Dân Việt ăn chơi đâu có thế,
Trời xuân canh cửi khắp gần xa.

Tết nay vẫn diễn ra lễ hội văn hóa, nhưng không làm ảnh hưởng đến lao động sản xuất. Ngược lại, không v́ nhịp sống hiện đại hối hả mà người Việt Nam quên đi nếp sinh hoạt truyền thống của ḿnh. Song song với việc lược bỏ dần những chi tiết mê tín dị đoan và những lễ tục không c̣n phù hợp; người Việt ư thức giữ ǵn và phát huy những ǵ thuộc về bản sắc văn hóa của dân tộc. Tết Nguyên đán sẽ không là Tết nữa nếu không c̣n giữ được mỹ tục quốc hồn quốc túy của dân tộc. Cũng trong tinh thần đó, các thức món đặc trưng của ngày Tết không thể không mang hương vị của sự sum họp, đoàn tụ.

Đất nước dù trải lắm thăng trầm, nhưng nét đẹp văn hóa trong "ăn Tết" của người Việt không bị ảnh hưởng hay mai một. Nét độc đáo của Tết Việt là từ hằng ngh́n năm nay, vẫn giữ được giá trị truyền thống dân tộc rất đáng tự hào. 

           


loading...

Các tin đã đưa:  
Bàn thờ Bác Hồ trong các đ́nh, chùa vùng Thất Sơn (07/01/2017)
Hai loại hoa ngày Tết (01/01/2017)
Sư tử trong văn hóa Việt (24/12/2016)
Một công tŕnh giàu tâm huyết về văn chương phương Nam (17/12/2016)
Người thầy nghiêm cẩn, học giả uyên thâm- Nguyễn Khuê (11/12/2016)
Những đóng góp của cụ Trương Duy Toản với văn hóa nghệ thuật Nam bộ (03/12/2016)
Những phát hiện mới về quê quán của cụ Trương Duy Toản (26/11/2016)
Nhớ thầy Lê Đ́nh Kỵ (20/11/2016)
Khởi Nghĩa Nam Kỳ ở Vĩnh Long (12/11/2016)
Người phụ nữ Nam kỳ ra Huế kêu oan cho chồng (06/11/2016)

TIN VẮN

Trung Đông. Sáng 23-5, các tay súng tại bán đảo Sinai đă phóng một quả rocket về phía lănh thổ Israel, trong thời gian Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tiến hành chuyến thăm 2 ngày Israel và khu vực Bờ Tây.

Trung Quốc. 12 người đă thiệt mạng và 15 người khác bị thương trong một vụ va chạm giữa xe bồn chở dầu và xe tải chở than ở tỉnh Hà Bắc, miền Bắc nước này sáng 23-5.

P.V (Theo TTXVN)

MỚI CẬP NHẬT
 Thành lập mạng lưới khởi nghiệp vùng ĐBSCL
 Rà soát các quy hoạch ngành, lĩnh vực, đảm bảo tính hiệu quả khi triển khai
 Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đất đai
 Nâng chất đội ngũ nhân viên công tác xă hội
 Cựu chiến binh làm theo lời Bác
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đất đai
Cựu chiến binh làm theo lời Bác
Làn sóng mới
Tin buồn
Khai mạc trọng thể Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XIV
Sẵn sàng cho kỳ thi THPT Quốc gia
Khám phá lợi ích sức khỏe từ màu sắc của rau quả
Tư vấn miễn phí “Những kinh nghiệm dân gian khi mang thai, nên hay không”
Những sản phẩm giúp chăm sóc trẻ nhỏ
Người đứng đầu phải gương mẫu, thực chất trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
Lănh đạo Đảng, Nhà nước viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân kỷ niệm 127 năm Ngày sinh của Người
Lănh đạo Đảng, Nhà nước viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân kỷ niệm 127 năm Ngày sinh của Người
Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, xây dựng Đảng bộ Thành phố trong sạch vững mạnh
WHO hỗ trợ TP Cần Thơ triển khai mô h́nh quản lư bệnh không lây nhiễm trong cộng đồng
Pắc- Beng và nỗi lo của Đồng bằng sông Cửu Long