Thứ sáu, 23/06/2017 - 12 giờ 23
Liên kết website
 
Biên khảo  
“Xếp bút nghiên” và những hành khúc bất hủ
Thứ bảy, 06/05/2017 15 giờ 39 GMT+0

Nguyễn Ngọc

Lịch sử nước ta có phong trào "Xếp bút nghiên" của sinh viên Nam kỳ những năm trước Cách mạng Tháng Tám. Họ truyền ngọn lửa yêu nước qua những hoạt động, những hành khúc bất hủ.

Từ phong trào học sinh yêu nước…

Năm 1935, trại trường trung học Pétrus Kư, Sài G̣n có cuộc hội ngộ giữa Lưu Hữu Phước, Mai Văn Bộ (Cần Thơ); Huỳnh Văn Tiểng (Sài G̣n), Trần Văn Khê (Mỹ Tho)… Họ hoạt động sôi nổi trong phong trào dân chủ của học sinh Sài G̣n lúc bấy giờ.

 Nhóm Hoàng- Mai- Lưu. Ảnh: Tư liệu

Thời gian này, Huỳnh Văn Tiểng, Mai Văn Bộ, Lưu Hữu Phước kết thành bộ 3 Hoàng- Mai- Lưu, thành lập Câu lạc bộ Học sinh (Scholar Club) ở trường trung học Petrus Kư, hội tụ học sinh, sinh viên yêu nước. Năm 1939, Lưu Hữu Phước sáng tác bài hát "La Marche des Étudiants" ("Hành khúc học sinh"), Mai Văn Bộ đặt lời tiếng Pháp làm bài hát chính thức của câu lạc bộ.

Năm 1941, nhóm ra Hà Nội, học tập ở Học viện Đại học Đông Dương. Ở đây họ lập Hội Nam kỳ tương tế vào Tết nguyên đán Tân Tỵ (1941), có biểu diễn hợp xướng "Mừng Xuân Hà Nội" của Lưu Hữu Phước. Nhóm cũng có vai tṛ khá quan trọng trong Đại hội Tổng hội Sinh viên năm 1941: Cả 3 được bầu vào Ban chấp hành, Mai Văn Bộ phụ trách cơ quan ngôn luận của Tổng hội, trong đó có trưởng ban âm nhạc là Lưu Hữu Phước.

Lưu Hữu Phước chỉnh lư bài "Hành khúc học sinh" thành bài "Tiếng gọi sinh viên". Tổng hội treo giải thưởng cho người viết lời bài hát này. Năm 1942, giải nhất thuộc về sinh viên Y khoa, người Huế- Lê Khắc Thiềng. Lời bài hát hùng tráng, cuốn hút mọi tầng lớp thanh niên:

"Này sinh viên ơi! Đứng lên

đáp lời sông núi!

Đồng ḷng cùng đi, đi đi

mở đường khai lối

V́ non sông nước xưa,

ngàn năm ta chớ quên

Nào anh em bắc Nam

cùng nhau ta kết đoàn"

Đến ngày Giỗ tổ Hùng Vương mùng 10 tháng 3 năm Nhâm Ngọ (1942) bài hát được biểu diễn ở lễ giỗ, cùng với những bài nổi tiếng khác của Lưu Hữu Phước viết nhân lúc viếng các di tích lịch sử ở miền Bắc: "Bạch Đằng Giang", "Ải Chi Lăng", "Người xưa đâu tá!"... Tổng hội xem "Tiếng gọi sinh viên" là bài hát chính thức.

… đến "Xếp bút nghiên"

Năm 1944 cục diện chiến tranh thế giới lần thứ II báo hiệu chiến thắng của phe đồng minh, cũng là lúc Nguyễn Ái Quốc về Cao Bằng với tên gọi mới Hồ Chí Minh xây dựng lực lượng vũ trang chuẩn bị giành chính quyền về tay nhân dân.

Lúc này Tổng bộ Việt Minh chỉ đạo cho Tổng hội Sinh viên: Các sinh viên miền Nam tạo phong trào về Nam tham gia tổng khởi nghĩa, bắt liên lạc và hoạt động theo sự lănh đạo của Xứ ủy Nam kỳ.

Tổng bộ Sinh viên họp khẩn cấp tại nhà số 80 phố Jackin (nay là Ngô Thời Nhiệm) Hà Nội. Cuộc họp cuối cùng ngày 5-1-1944, quyết định: Tạo phong trào bỏ học trong sinh viên với lư do máy bay Mỹ ném bom Hà Nội; giao nhóm Hoàng- Mai- Lưu sáng tác bài hát cổ động học sinh sinh viên "Xếp bút nghiên"; tổ chức lên đường về Nam càng sớm càng tốt.

Nhạc sĩ Lưu Hữu Phước (trái) cùng hai nhà văn Nguyễn Văn Bổng (giữa) và Lư Văn Sâm tại chiến trường miền Nam. Ảnh Tư liệu

Đây là quyết định không phải dễ với nhiều người, bởi việc học của họ mang theo kỳ vọng của gia đ́nh. Ông Huỳnh Văn Tiểng viết trong hồi kư: Trong tâm trí tôi vang lên lời dặn ḍ của mẹ tôi, thầy dạy học… Nhưng tôi đành phải phụ công mẹ, phụ ḷng thầy. Phía trước là bạn bè tôi lao vào phong trào cứu nước!

Mở đầu phong trào "Xếp bút nghiên", Lưu Hữu Phước viết nhạc, Đặng Ngọc Tốt viết lời bài hát: "Mau về Nam". Kế tiếp Lưu Hữu Phước viết bài "Xếp bút nghiên", khẳng định dừng việc học là để đi làm cách mạng cứu nước, là lư tưởng của sinh viên. Từ đây phong trào bùng lên:

"Xếp bút nghiên lên

đường tranh đấu

Xếp bút nghiên coi thường công danh, như phù vân; sơn hà

xao xuyến.

Tiến! Ta tiến!

Một ḷng yêu non sông,

v́ dân ta liều thân..."

Sinh viên Nam kỳ được chia ra làm 3 nhóm. Nhóm nhỏ những sinh viên sắp hoàn thành kỳ thi tốt nghiệp th́ đợi thi xong rồi về sau cùng. Nhóm chủ lực là sinh viên 2 năm đầu, về Nam sớm nhất bằng xe lửa. Nhóm thứ ba có 9 người, gồm những sinh viên sức khỏe tốt về Nam bằng xe đạp, gồm: Nguyễn Việt Nam (trưởng đoàn), Huỳnh Văn Tiểng (phó đoàn), Đặng Ngọc Tốt, Nguyễn Tôn Toàn, Tạ Bá Ṭng, Lưu Hữu Phước, Trương Cao Phước, Lê Văn Kư, Dương Văn Lễ.

Đoàn sinh viên đi xe đạp được hàng trăm sinh viên cùng trường tiễn bằng xe đạp tới Phủ Lư, vừa đi vừa hát vang bài "Xếp bút nghiên", "Tiếng gọi sinh viên"… Khi đoàn đi hết địa phận Ninh B́nh để vào Thanh Hóa, bất ngờ bị mật thám chặn bắt. Tất cả bị đưa về giam ở Hà Nội v́ t́nh nghi gây bạo loạn. Sau một tuần, chúng giữ lại 2 người, c̣n lại 7 người tiếp tục lên đường về Nam.

Trên đường về ghé Huế giao lưu với học sinh ở đây, Lưu Hữu Phước sáng tác bài "Nam tiến", qua phà sông Gianh viết bài "Hờn sông Gianh"… Đoàn đă đạp xe về tới Sài G̣n trong 15 ngày, sau đó phân tán về Sài G̣n, Mỹ Tho và Cần Thơ, t́m nghề làm việc để tạo vỏ bọc hợp pháp.

Ở Sài G̣n, nhóm sinh viên này thành lập "Hội truyền bá chữ quốc ngữ" do Michel Nguyễn Văn Vĩ, Phó Giám đốc Pháp- Hoa ngân hàng và có vợ đầm, đứng đầu để làm vỏ bọc. Hội tranh thủ kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát, chủ tờ tuần báo Thanh Niên giao lại làm cơ quan ngôn luận, đóng trụ sở ở số 9 đường Lucia-Lacouture (nay là Nam Quốc Cang). Đầu trang báo có câu: "Quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách!".

"Khúc khải hoàn"

Ngày 26-9-1944 mật thám vây tuần báo Thanh Niên bắt hết nhân viên, phóng viên, kể cả khách văng lai. Đích thân giám đốc Sở Mật thám Sài G̣n thẩm vấn từng người.

Trong một đêm ở khám lớn trên đường Espagne (nay là Lê Thánh Tôn), Huỳnh Văn Tiểng và Lưu Hữu Phước bỗng nghe tiếng rao đêm. Lưu Hữu Phước vùng dậy: Tiếng người đời nhắc ta chớ quên nhiệm vụ! Và họ lập tức cùng nhau sáng tác bài hát: "Xin giữ lời nguyền!" được chuyển ra ngoài và nhanh chóng được yêu thích. Lưu Hữu Phước lại nói: Phải có niềm tin vào chiến thắng! Vậy là ông lao vào viết "Khúc khải hoàn" ngay khi c̣n ở trong tù:

"Dân ta hằng anh dũng.

Dân ta vẫn oai hùng.

Dân ta dù nguy biến

không nao!

Non sông c̣n yên vững

Non sông sẽ vang lừng, muôn

đời rèn nung thêm chí cao".

Điệp khúc: "Nh́n ánh sáng, tim thắm tươi, ta hát vang khải hoàn ca anh dũng, luồng gió mới chứa chan vui mừng, trong đời mới. Cờ phấp phới, vươn khí thiêng trong áng mây bay, vờn cùng cùng khói say".

Ngày 19-8-1945, tại rạp hát Nguyễn Văn Hảo Sài G̣n, bài hát "Khúc khải hoàn" được sử dụng trong lễ ra mắt chính thức của Việt Minh trước ngày tổng khởi nghĩa.

Ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính Pháp, nhóm sinh viên "Xếp bút nghiên" được tự do, tham gia Phong trào Thanh niên Tiền phong do bác sĩ Phạm Ngọc Thạch đề xướng. Hội đồng quản trị gồm 25 nhân sĩ, trí thức, Chủ tịch là Phạm Ngọc Thạch, Phó Chủ tịch Huỳnh Văn Tiểng, Nguyễn Văn Thủ và các ủy viên Huỳnh Tấn Phát, Đặng Ngọc Tốt, Trần Bửu Kiếm, Mai Văn Bộ. Bài hát chính thức của Thanh niên Tiền phong là "Lên đàng" của Lưu Hữu Phước.

Phong trào "Xếp bút nghiên" đă khuấy động phong trào yêu nước, tập hợp lực lượng làm nên những cuộc cách mạng .

Tài liệu tham khảo:

1. Lưu Hữu Phước, cuộc đời và sự nghiệp âm nhạc, NXB Giáo dục

2. Lưu Hữu Phước con người và sự nghiệp, Mai Văn Bộ, NXB Trẻ

3. Xếp bút nghiên lên đàng, Huỳnh Văn Tiểng, NXB Trẻ.

           


loading...

Các tin đã đưa:  
Thắm măi một ngày đất nước dậy cờ hoa (30/04/2017)
Hướng về mùa xuân giải phóng (22/04/2017)
Cá nược sông Vàm Nao (15/04/2017)
Tính linh hoạt trong lễ cúng miễu ở Cần Thơ (08/04/2017)
Nghề chạm khắc gỗ Chợ Thủ (01/04/2017)
Chuyện làng túc cầu thuở trước (25/03/2017)
Bàn thêm về văn hóa rượu ở Nam bộ (19/03/2017)
Văn hóa rượu ở Nam bộ (11/03/2017)
Tính cách Nam bộ trong truyện dân gian (05/03/2017)
Lung Ngọc Hoàng- báu vật vùng Tây sông Hậu (26/02/2017)

TIN VẮN

 Afghanistan. Ngày 22-6, vụ đánh bom tự sát bằng ôtô ngay bên ngoài một ngân hàng ở thành phố Lashkar Gah, thủ phủ tỉnh Helmand, miền Nam Afghanistan, khiến ít nhất 34 người chết và 60 người bị thương. Vụ việc xảy ra khi công nhân đang xếp hàng chờ rút tiền lương. Chưa có tổ chức nào thừa nhận là thủ phạm.

 Venezuela. Tổng thống Nicolás Maduro đă bổ nhiệm Đại sứ Venezuela tại Tổ chức các nước châu Mỹ (OAS) Samuel Moncada làm Ngoại trưởng thay bà Delcy Rodríguez, người sẽ ra tranh cử thành viên Quốc hội lập hiến vào tháng 7 tới.

 LHQ. Tổng Thư kư Liên Hiệp Quốc (LHQ) Antonio Guterres đă chỉ định nhà ngoại giao kỳ cựu của Nga Vladimir Voronkov làm người đứng đầu Văn pḥng Chống khủng bố của LHQ mới được thành lập.

 Pháp. Tổng thống Emmanuel Macron đă bổ nhiệm chuyên gia luật theo đường lối cánh tả Nicole Balloubet làm Bộ trưởng Tư pháp thay thế ông Francois Bayrou, trong khi bà Florence Parly - một thành viên của đảng Xă hội, được cử làm Bộ trưởng Quốc pḥng thay thế bà Sylvie Goulard vừa tuyên bố từ chức chỉ sau 1 tháng nắm quyền.

 Iraq. Theo Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), hơn 5 triệu trẻ em ở Iraq cần tới cứu trợ nhân đạo khẩn cấp do hậu quả của cuộc chiến chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.

V.P (TTXVN, AFP)

MỚI CẬP NHẬT
 Rao vặt, nhà đất ngày 23-6-2017
 Áo SensiVest theo dơi t́nh trạng phổi của bệnh nhân suy tim
 Ứng dụng t́m nhanh người cấp cứu bệnh nhân ngưng tim
 Cảnh báo nguy cơ sức khỏe từ hóa mỹ phẩm công nghiệp
 Cần nâng cao nhận thức từ sản xuất đến tiêu dùng
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Ông Trần Thanh Mẫn được hiệp thương cử giữ chức vụ Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khóa VIII, nhiệm kỳ 2014-2019
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc làm việc với Thủ tướng Campuchia Samdech Techo Hun Sen
Tạm hoăn phiên ṭa theo đề nghị của Viện Kiểm sát
Nhiều hoạt động Kỷ niệm 92 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam
Vụ án cán bộ Thanh tra Sở GTVT TP Cần Thơ nhận hối lộ
9 bị cáo hầu ṭa
Kết nối “CUNG-CẦU” hỗ trợ người chăn nuôi heo
Dự án nâng cấp Trường Đại học Cần Thơ có kinh phí thực hiện trên 105 triệu USD
Trợ lực để sinh viên, giảng viên trẻ nghiên cứu khoa học
Đồng hành cùng sĩ tử trước giờ G
Hiểu đúng để khởi nghiệp thành công
6 nguyên nhân đổ mồ hôi nhiều phụ nữ sau 40 cần chú ư
Hồ Bún Xáng- điểm nhấn cho Cần Thơ
Định vị Việt Nam vào đúng ḍng chảy chính, phù hợp với lợi ích quốc gia - dân tộc
Phó Thủ tướng trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội
Hợp tác nghiên cứu, phát triển giống lúa thích ứng với biến đổi khí hậu