Thứ sáu, 28/04/2017 - 7 giờ 17
Liên kết website
 
Biên khảo  
Cá nược sông Vàm Nao
Thứ bảy, 15/04/2017 16 giờ 14 GMT+0

Cá nược- c̣n được gọi là cá heo Mekong và ngư dân gọi cung kính là "ông Nược"- nay đă gần như mất tích trên sông nước ĐBSCL. Trong câu chuyện của những ngư dân cao niên, cá nược có thời chạy có bầy trên sông nước Cửu Long. Khoảng 60-70 năm trước, thỉnh thoảng người ta vẫn thấy cá nược bơi lội trên hai con sông Tiền Giang và Hậu Giang, nhưng mật độ dày đặc phải nói là trên sông Vàm Nao.

Cá nược một thời tung tăng trên sông nước miền ĐBSCL - Ảnh: WWF

Cá nược có h́nh dáng bên ngoài khá giống cá heo, nhưng nhỏ hơn, lưng màu nâu đen, bụng màu nhạt hơn, toàn thân trơn nhớt. Cá nược đực nhiều gấp 100 lần cá nược cái, con cá cái có 2 vú lớn mọc dưới vây trước. Dường như cá nược đẻ mỗi lần chỉ một con. Cá con mới đẻ đă trên 10kg, bú vú mẹ cho đến khi biết tự t́m thức ăn. Cá trưởng thành dài khoảng 2,5m, trọng lượng đạt đến 400kg. Các bậc cao niên sống quanh bờ Vàm Nao kể rằng cá nược sống ḥa đồng với các loài sinh vật khác và rất hiền, không bao giờ làm hại ai và rất thân thiện với người. Thường th́, trưa trưa khi có hàng chục đứa trẻ tắm sông, chúng đùa giỡn một hồi rồi hè nhau đếm "Một. Hai. Ba", tiếp theo đồng la lớn vài lần câu: "Ông Nược ơi! Đua! Đua!", chỉ 10 đến 15 phút sau, một bầy cá nược xuất hiện (tất nhiên nhằm lúc chúng quanh quẩn gần đó), "vận động viên" nào cũng trồi lên hụp xuống "đua tốc độ", nhưng khá chậm chứ không nhanh như các loại cá khác, thỉnh thoảng thấy phun nước khi nó nhảy thẳng lên mặt nước. Đám trẻ càng vỗ tay reo ḥ "Ông Nược đua! Ông Nược đua!" chúng càng bơi lội rất vui.

Chưa hết, các lăo ngư ở An Giang thường kể cho con cháu nghe những giai thoại về loài cá này cách nay khoảng 70- 80 năm, tức cái thuở trên sông không có quá nhiều ghe tàu, máy nổ ầm ́ như ngày nay. Những người sống nghề Bà Cậu thường thầm vái "ông Nược" độ đánh bắt được thật nhiều cá. Phổ biến nhất là khi thấy biết có luồng cá rất nhiều đang di chuyển, nhưng không nhằm vào lưới đang giăng, ngư dân thường gây tiếng động bằng cách vỗ tay (hoặc gơ khua trên mạn thuyền) và la lớn vài ba lần giữa thinh không: "Lùa cá vô lưới dùm ông Nược ơi!", là "ông" đều giúp bằng cách vừa lội ven theo đàn cá vừa nhảy tung lên phun nước xối xả (từ một cái lổ ở trán) lùa cá vô lưới.

Dân thương hồ, đang chơi vơi giữa sông mà gặp sóng to gió lớn, ghe sắp bị ch́m, người ta la lớn cầu cứu: "Bớ Ông Nược! Mau mau cứu ghe ch́m! Ghe ch́m! Bớ Ông Nược!"... th́ ông Nược kịp thời cứu giúp, bằng cách nổi lên tựa lưng vào ghe d́u đưa vô bờ! Kịp thời cứu mạng trong những lúc thập tử nhứt sanh như vậy th́ c̣n ân nghĩa nào bằng! Chính v́ vậy bà con rất mến kính, bất luận cá cái hay cá đực đều gọi chung là "ông Nược".

Trong đánh bắt thủy sản, nếu cá nược mắc lưới, người dân liền mau mau cắt lưới để thả (v́ cá bị lưới quấn, vô phương vùng vẫy), lại cho là điều không may (rất xui) nên họ mua nhang đèn, lễ vật trọng hậu để "xin lỗi Ông" và van vái Bà Cậu "thông cảm" v́ đây là việc hoàn toàn ngoài ư muốn. Một lăo ngư ở Phú Tân kể lại, khoảng 60- 70 năm về trước, ở Vàm Nao có người lưới dính ông Nược, người ấy sợ hăi đến mức phải cạo đầu, bán xuồng (nhưng rất khó bán, v́ người địa phương đều đă nghe biết sự việc ấy nên không ai dám mua) và giải nghệ!

Đó là chuyện của ngày trước! Cá nược trên sông ngày nay gần như không c̣n. Dĩ nhiên, người dân sống quanh Vàm Nao không săn bắt cá nược, thấy cá chết trôi vào bờ người ta c̣n mang chôn đàng hoàng; nhưng họ bất lực nh́n những người từ nơi khác tới lùng bắt cá nược. Trong kư ức nhiều bậc cao niên ở Vàm Nao, những người săn cá nược đuổi theo từng bầy cá vốn không biết sợ con người để tha hồ đánh lưới, phóng lao. Tính nết ưa vui đùa và thân thiện với con người của cá nược đă khiến chúng dễ dàng bị hại. Những người lạ cũng bắt chước người dân quanh bờ Vàm Nao gọi "Ông Nược đua! Ông Nược đua!", chúng nổi lên th́ bị sát hại. Lại thêm ngày xưa câu lưới ít, cá nược vốn to lớn c̣n có nơi để sống, bây giờ lưới vây, cá nược vốn hay tung hoành giỡn hớt, dễ dính lưới mà chết.

Đối với ngư dân, cá nược là "ân nhân", nên họ không chỉ xem nó như một loài cá quư mà ở nhiều nơi miền biển người ta c̣n hiểu là "nhân ngư", tôn xưng là "thần", lập đền thờ để thờ. Sách Gia Định thành thông chí chép: "Thần là con cá nhân ngư, không có vảy, đầu tṛn trơn láng, đỉnh trán có lỗ phun nước ra như mưa, môi voi, đuôi tôm, dài đến 2,3 trượng, ưa nhảy bơi trên mặt nước. Ngư phủ giăng lưới dính cá, thường hô là thần mà cầu khấn, th́ nhân ngư đuổi bầy cá chạy cả vào lưới. Ngư phủ rất cảm ơn, có khi nhân ngư lầm vào trong lưới, th́ ngư phủ mở một mặt lưới kêu mà dẫn ra, nhân ngư ắt theo cửa lưới ấy mà ra! Lại những ghe thuyền gặp lúc gió sóng nguy hiểm, thường thấy nhân ngư d́u đỡ thân ghe bảo vệ vào bờ yên ổn. C̣n hoặc ghe bị ch́m úp th́ cũng trong cơn sóng gió rầm rộ ấy nhân ngư cũng đưa người lên bờ, sự hỗ trợ hiển nhiên rơ rệt".

Thành ra, ư thức bảo vệ và đối xử tử tế với "nhân ngư; đức Ngư" của người dân quanh bờ Vàm Nao thể hiện tinh thần đạo lư "có ơn tất báo" đối với loài cá có tánh từ thiện này, là nét đẹp trong văn hóa đánh bắt của bà con ngư dân, cũng là một tín ngưỡng dân gian Nam bộ. Chỉ tiếc, sự săn bắt tận diệt của một số cá nhân đă khiến "ông Nược" sông Vàm Nao mất dạng.

Nguyễn Hữu Hiệp

           


loading...

Các tin đã đưa:  
Tính linh hoạt trong lễ cúng miễu ở Cần Thơ (08/04/2017)
Nghề chạm khắc gỗ Chợ Thủ (01/04/2017)
Chuyện làng túc cầu thuở trước (25/03/2017)
Bàn thêm về văn hóa rượu ở Nam bộ (19/03/2017)
Văn hóa rượu ở Nam bộ (11/03/2017)
Tính cách Nam bộ trong truyện dân gian (05/03/2017)
Lung Ngọc Hoàng- báu vật vùng Tây sông Hậu (26/02/2017)
T́nh yêu biển đảo (19/02/2017)
Khơi dậy sức sống Hát Sắc Bùa Phú Lễ (15/02/2017)
Một vùng trọng trấn cơi Nam (11/02/2017)

TIN VẮN

* Venezuela. Ngoại trưởng Delcy Rodriguez tuyên bố nước này sẽ rời khỏi Tổ chức các quốc gia châu Mỹ (OAS). Theo ông Rodriguez, quyết định trên được thực hiện theo chỉ thị của Tổng thống Nicolas Maduro nhằm bảo vệ chủ quyền của đất nước.

* Hàn Quốc. Theo kết quả thăm ḍ dư luận do hăng Realmeter công bố, ứng viên hàng đầu cho chức tổng thống, ông Moon Jae-in giành được sự ủng hộ của 44,4% số người được hỏi ư kiến, trong khi đối thủ trực tiếp của ông là Ahn Cheol-soo chỉ được 22,8%.

* Nga. Phó chỉ huy Tổng cục tác chiến Bộ Tổng tham mưu Các lực lượng vũ trang Nga, Trung tướng Viktor Poznikhir cho rằng hệ thống pḥng thủ tên lửa quốc gia của Mỹ (NMD) có khả năng tấn công hạt nhân bất ngờ vào Nga.

* Campuchia. Thủ tướng Hun Sen kêu gọi Mỹ đàm phán lại thỏa thuận trục xuất tội phạm được hai nước kư kết 15 năm trước, trong đó có điều khoản quy định công dân Campuchia định cư lâu dài tại Mỹ sẽ bị Washington trục xuất nếu mang trọng tội.

P.V (Theo TTXVN)

MỚI CẬP NHẬT
 Họp mặt Kỷ niệm 10 năm xuất bản Báo Cần Thơ Khmer ngữ
 Tránh ùn tắc giao thông trước cổng trường
 Ông Trump bác đề xuất điện đàm của lănh đạo Đài Loan
 Tổng thống Mỹ cảnh báo Hàn Quốc về thương mại và quân sự
 Vực thẳm ma túy
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Họp mặt Kỷ niệm 10 năm xuất bản Báo Cần Thơ Khmer ngữ
Long trọng kỷ niệm 42 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước
Mức lương cơ sở mới áp dụng từ 1-7-2017
Thủ tướng hai nước chủ tŕ Lễ phát động Năm Đoàn kết Hữu nghị Việt Nam - Lào 2017
Nông sản gap gian nan đường ra thị trường lớn
Nỗ lực bảo vệ, tái tạo nguồn lợi thủy sản
Cập nhật phác đồ điều trị Ung thư vú và Ung thư đại trực tràng
“Mở đường” hoàn thành các tiêu chí xây dựng nông thôn mới
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc thăm chính thức Campuchia
Nông sản GAP gian nan đường ra thị trường lớn
Hoạt động môi giới bất động sản ngày càng chuyên nghiệp
Mô h́nh tự xét nghiệm và xét nghiệm HIV tại cộng đồng
Chất vấn Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xă hội, Bộ Thông tin và Truyền thông
Cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về pḥng chống tham nhũng: Sẽ kết thúc điều tra, truy tố, xét xử 12 vụ án trong năm 2017
Nhanh chóng dập tắt đám cháy bùng phát tại Công ty TNHH Kwong Lung - Meko