Thứ sáu, 28/04/2017 - 7 giờ 17
Liên kết website
 
Biên khảo  
Tính linh hoạt trong lễ cúng miễu ở Cần Thơ
Thứ bảy, 08/04/2017 16 giờ 39 GMT+0

Miễu thờ ở Cần Thơ là một trong những loại h́nh tín ngưỡng dân gian tồn tại từ rất lâu đời, được h́nh thành trên cơ sở ḍng chảy tâm linh của các bậc tiền nhân khai hoang lập ấp.

Thế kỷ XVII, về cơ bản Cần Thơ vẫn c̣n là vùng đất hoang vu, những người khẩn hoang khi đặt chân đến vùng đất này đối mặt rừng rậm, sông sâu nước chảy, cộng thêm thiên tai, thú dữ "Chèo ghe sợ sấu cắn chưn/ Xuống sông sợ đỉa lên rừng sợ ma". Tất cả đều làm những người đi mở đất phải e ngại "Tới đây xứ sở lạ lùng/ Con chim kêu cũng sợ, con cá vùng cũng ghê" và mọi thứ đều phủ một màn bí mật mà họ chưa thể hiểu tường tận. Rồi trong quá tŕnh khẩn hoang, nhiều người phải bỏ mạng nơi rừng sâu nước độc, người th́ bị hùm tha sấu bắt, dịch bệnh hoành hành làm chết cả xóm… Tất cả khiến họ cảm thấy con người quá bé nhỏ so với thiên nhiên huyền diệu. Để cân bằng tâm lư, những người khẩn hoang bắt đầu nghĩ đến việc lập miễu để thờ cúng.

Lễ cúng miễu Bà Cố Hỷ.

Có thể nói miễu thờ ở Cần Thơ được h́nh thành cùng lịch sử khai phá đất này. Lúc bấy giờ, các bậc tiền nhân vào miền Nam khẩn hoang lập ấp đă mang theo các loại h́nh tín ngưỡng dân gian từ quê nhà vào đất mới. Ở đây, điều kiện thiên nhiên lúc đầu lạ lẫm, phủ màn huyền bí, cộng với thời tiết khắc nghiệt, thú dữ hoành hành… tạo điều kiện cho các loại h́nh tín ngưỡng dân gian nảy sinh. Lập miễu để thờ các chư vị thần linh không chỉ tiếp nối truyền thống tâm linh ở quê nhà, mà c̣n là một liệu pháp tâm lư giúp con người đứng vững trước thiên nhiên khắc nghiệt vào buổi đầu khai phá.

Trong tâm thức dân gian, chư vị thần linh là đấng siêu h́nh không nh́n thấy được nhưng đâu đâu cũng có, lại thêm quyền năng ban phước hay giáng họa cho con người. Lập miễu thờ thần cũng chính là mong các vị thần giúp cho mưa thuận gió ḥa, mùa màng bội thu, đồng thời tránh bị quở phạt. Khi người ta có được cuộc sống an lạc, th́ cũng hết ḷng tôn kính các vị thần, nhớ ơn các vị đă giúp đỡ cho họ trong lao động và cuộc sống. Bên cạnh đó, miễu thờ c̣n là h́nh ảnh để nhắc nhau về điều nhân nghĩa, về đạo lư sống có trước có sau, mà nói theo nhà văn Sơn Nam: Đ́nh miễu là cơ ngơi làm biểu tượng nhắc nhở ḷng nhân nghĩa, đạo lư tự giác, v́ vậy mà tồn tại và phát triển trong thời gian dài, măi đến nay, hăy c̣n sâu đậm.

Tuy diện tích nhỏ hơn đ́nh, chùa nhưng miễu thờ ở Cần Thơ đă phản ánh khát vọng của người dân địa phương về phương diện đời sống tinh thần. Điều này được thể hiện qua số lượng miễu thờ, cũng như các đối tượng được thờ trong miễu trải dài trên khắp vùng đất Cần Thơ. Lễ hội ở các miễu thờ khá đơn giản, chủ yếu là cúng tế quanh năm và chọn một ngày làm ngày tế chính. Trong số hệ thống miễu thờ ở Cần Thơ, chỉ có vài nơi tổ chức ngày vía với quy mô lớn thành lễ hội, có ảnh hưởng rộng lớn, thu hút không chỉ cư dân địa phương đến lễ bái mà c̣n có khách từ các địa phương khác đến, như lễ vía Bà Cố Hỷ, lễ cúng Bà Xóm Chài, lễ cúng Bà Chúa Xứ...

Một trong những đặc điểm nổi bật trong lễ cúng miễu ở Cần Thơ là tính linh hoạt. Với tinh thần phóng khoáng, cởi mở của những lưu dân đi t́m vùng đất mới, người dân nơi đây không chấp nhất, câu nệ mà dung ḥa, linh hoạt điều chỉnh cho phù hợp với hoàn cảnh mới.

Đầu tiên có thể kể đến sự linh hoạt về thời gian và không gian. Về thời gian, ngày diễn ra lễ cúng là cố định nhưng giờ giấc tiến hành cử lễ th́ có thể điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế. Thí dụ như lễ cúng Bà Cậu ở miễu Bà Xóm Chài có tục thả bè chuối trôi sông. Tuy giờ giấc đă định, nhưng vẫn c̣n phụ thuộc vào con nước, người ta có thể điều chỉnh giờ cúng để đợi nước lên, thuận tiện cho việc thả bè.

Về không gian, lễ cúng miễu ở đây cũng không câu nệ địa điểm tổ chức, nơi nào thuận tiện đường bộ th́ tổ chức trên đường bộ, nơi nào thuận tiện đường thủy th́ tổ chức đường thủy. Chẳng hạn, lễ cúng miễu Bà Cố Hỷ ở huyện Phong Điền trước đây do đường bộ chưa phát triển, người ta đến miễu cúng chủ yếu bằng đường sông, sau này đường bộ phát triển th́ người ta đến bằng đường bộ.

Thứ hai là linh hoạt về đối tượng phụng thờ. Thông thường các nhân vật được phụng thờ trong các lễ hội truyền thống phần lớn đều có công trạng và thần tích rơ ràng. Các nhân vật này đều có những đóng góp nhất định cho quốc gia hay một vùng quê nào đó, khi mất được nhân dân phụng thờ. C̣n những nhân vật được phụng thờ trong lễ cúng miễu ở Cần Thơ đa phần là những nhân vật không có công trạng cụ thể. Người xưa đă linh hoạt và sáng tạo bằng cách huyền thoại hóa các nhân vật được phụng thờ để tạo nên tính thiêng cho các nhân vật này.

Giai thoại về Bà Cố Hỷ đă minh chứng cho điều này. Truyện kể rằng: Giàn Gừa đă có từ thế kỷ XIX, lúc bấy giờ có một người họ Nguyễn vào khai khẩn đất hoang tại đây. Trong quá tŕnh khai khẩn, người họ Nguyễn này đốt ruộng, làm đồng chẳng may để xảy ra hỏa hoạn làm cháy hết cả giàn gừa. Từ đó, liên tiếp xảy ra nhiều chuyện chẳng lành, gia đ́nh th́ lộn xộn, xóm làng không yên. Một hôm, có một vị thầy tu đi ngang t́nh cờ nghe được chuyện này nên khuyên họ Nguyễn phải trồng lại giàn gừa th́ mới qua khỏi kiếp nạn. Gia đ́nh họ Nguyễn nghe theo và trồng lại giàn gừa, đồng thời lập miễu thờ Bà Cố Hỷ, từ đó gia đ́nh họ Nguyễn cũng như xóm làng đều b́nh yên vô sự. Đồng thời, dân làng xung quanh cũng chọn ngày 28 tháng 2 âm lịch hàng năm để làm lễ cúng Bà.

Câu chuyện có vẻ hoang đường, nhưng đă gắn với đời sống tâm linh của người dân nơi đây gần 200 năm qua nên nó có giá trị nhất định về mặt tinh thần. Điều này được chứng thực qua số lượng người đến viếng Bà ngày một đông, đặc biệt là vào dịp cúng Bà. Cho đến nay chưa ai giải thích rơ lai lịch của Bà, người ta chỉ gọi Bà theo danh xưng là Thượng Động Cố Hỷ mà thôi.

Như vậy, huyền thoại hóa là một trong những thủ pháp để làm thiêng hóa nhân vật được phụng thờ trong lễ cúng miễu ở Cần Thơ. Thủ pháp này có sự kết hợp giữa truyền thuyết và giai thoại dân gian, không chỉ làm cho các nhân vật được phụng thờ có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến mọi tầng lớp nhân dân mà c̣n phù hợp với hoàn cảnh lịch sử, xă hội lúc bấy giờ.

Thứ ba là linh hoạt trong nghi thức cúng tế. Trong lễ cúng miễu, ngoài đối tượng được phụng thờ, nghi thức cúng c̣n phải kể đến vật phẩm cúng. Phẩm vật dâng cúng thần linh trong lễ cúng miễu dường như không có sự qui định cụ thể về số lượng và chủng loại. Việc này là tùy tâm ở người dâng lễ, mà nói theo cách nói của người dân nơi đây là có ǵ dùng nấy. Cúng nhiều, ít, thức cúng là ǵ… tùy hoàn cảnh kinh tế của mỗi người cũng như của mỗi cơ sở thờ tự; chỉ cần lễ vật là những thứ ngon nhất, tinh khiết nhất có được. Trong quá tŕnh tế lễ, một số nghi thức của lễ hội truyền thống đă được lược bớt cho phù hợp với điều kiện thực tế. Đặc biệt ở lễ cúng miễu, nghi thức cúng đă được người dân Cần Thơ linh hoạt bằng cách mô phỏng cách cúng của đ́nh làng, cũng ba tuần rượu một tuần trà, rồi đọc văn tế… Bởi, mỗi loại h́nh thờ tự đều có cách cúng khác nhau, để nhớ hết từng ấy nghi thức, đ̣i hỏi Hương lễ phải dụng công rất nhiều. Đối với họ, điều này có phần hơi quá sức, v́ bận việc đồng áng quanh năm, lại không phải là những người giỏi chữ nghĩa, thôi đành sao chép cách cúng ở đ́nh làng cho tiện, chỉ cần thay tên đối tượng cử lễ lúc cúng và nghi thức cúng là được.

Như vậy, chúng ta thấy, từ thời gian cúng, vật phẩm cúng, cho đến nghi thức cúng đều được người dân Cần Thơ linh hoạt tối đa cho phù hợp với hoàn cảnh của ḿnh.

Trần Phỏng Diều

           


loading...

Các tin đã đưa:  
Nghề chạm khắc gỗ Chợ Thủ (01/04/2017)
Chuyện làng túc cầu thuở trước (25/03/2017)
Bàn thêm về văn hóa rượu ở Nam bộ (19/03/2017)
Văn hóa rượu ở Nam bộ (11/03/2017)
Tính cách Nam bộ trong truyện dân gian (05/03/2017)
Lung Ngọc Hoàng- báu vật vùng Tây sông Hậu (26/02/2017)
T́nh yêu biển đảo (19/02/2017)
Khơi dậy sức sống Hát Sắc Bùa Phú Lễ (15/02/2017)
Một vùng trọng trấn cơi Nam (11/02/2017)
Câu đối Tết của danh nhân (05/02/2017)

TIN VẮN

* Venezuela. Ngoại trưởng Delcy Rodriguez tuyên bố nước này sẽ rời khỏi Tổ chức các quốc gia châu Mỹ (OAS). Theo ông Rodriguez, quyết định trên được thực hiện theo chỉ thị của Tổng thống Nicolas Maduro nhằm bảo vệ chủ quyền của đất nước.

* Hàn Quốc. Theo kết quả thăm ḍ dư luận do hăng Realmeter công bố, ứng viên hàng đầu cho chức tổng thống, ông Moon Jae-in giành được sự ủng hộ của 44,4% số người được hỏi ư kiến, trong khi đối thủ trực tiếp của ông là Ahn Cheol-soo chỉ được 22,8%.

* Nga. Phó chỉ huy Tổng cục tác chiến Bộ Tổng tham mưu Các lực lượng vũ trang Nga, Trung tướng Viktor Poznikhir cho rằng hệ thống pḥng thủ tên lửa quốc gia của Mỹ (NMD) có khả năng tấn công hạt nhân bất ngờ vào Nga.

* Campuchia. Thủ tướng Hun Sen kêu gọi Mỹ đàm phán lại thỏa thuận trục xuất tội phạm được hai nước kư kết 15 năm trước, trong đó có điều khoản quy định công dân Campuchia định cư lâu dài tại Mỹ sẽ bị Washington trục xuất nếu mang trọng tội.

P.V (Theo TTXVN)

MỚI CẬP NHẬT
 Họp mặt Kỷ niệm 10 năm xuất bản Báo Cần Thơ Khmer ngữ
 Tránh ùn tắc giao thông trước cổng trường
 Ông Trump bác đề xuất điện đàm của lănh đạo Đài Loan
 Tổng thống Mỹ cảnh báo Hàn Quốc về thương mại và quân sự
 Vực thẳm ma túy
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Họp mặt Kỷ niệm 10 năm xuất bản Báo Cần Thơ Khmer ngữ
Long trọng kỷ niệm 42 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước
Mức lương cơ sở mới áp dụng từ 1-7-2017
Thủ tướng hai nước chủ tŕ Lễ phát động Năm Đoàn kết Hữu nghị Việt Nam - Lào 2017
Nông sản gap gian nan đường ra thị trường lớn
Nỗ lực bảo vệ, tái tạo nguồn lợi thủy sản
Cập nhật phác đồ điều trị Ung thư vú và Ung thư đại trực tràng
“Mở đường” hoàn thành các tiêu chí xây dựng nông thôn mới
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc thăm chính thức Campuchia
Nông sản GAP gian nan đường ra thị trường lớn
Hoạt động môi giới bất động sản ngày càng chuyên nghiệp
Mô h́nh tự xét nghiệm và xét nghiệm HIV tại cộng đồng
Chất vấn Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xă hội, Bộ Thông tin và Truyền thông
Cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về pḥng chống tham nhũng: Sẽ kết thúc điều tra, truy tố, xét xử 12 vụ án trong năm 2017
Nhanh chóng dập tắt đám cháy bùng phát tại Công ty TNHH Kwong Lung - Meko