Thứ sáu, 23/06/2017 - 7 giờ 15
Liên kết website
 
Biên khảo  
Văn hóa rượu ở Nam bộ
Thứ bảy, 11/03/2017 15 giờ 43 GMT+0

Vựa lúa lớn nhất nước- Nam bộ có văn hóa rượu riêng. Chưa hiểu sẽ thấy lạ, nhưng hiểu rồi, đó chính là triết lư sống của một vùng đất. Trong bối cảnh lạm dụng rượu bia hiện nay, người viết bài này t́m hiểu về nét văn hóa rượu của ông bà ta xưa, để những ai đang cho rằng uống rượu phải uống "tới bến" cũng là nét phong tục lâu đời, sẽ nghĩ lại mà điều chỉnh.

Ḥa khí trên bàn tiệc

Cách uống rượu ở Nam bộ, một là người già, trước bữa ăn, uống một ly rượu thuốc cho tiêu cơm, hai là khi tụ họp "trà tam tửu tứ". Có người giải thích, "trà tam" v́ uống trà hay bàn luận chuyện thế sự. C̣n nhớ, 1901-1924, ở Nam bộ có tờ báo kinh tế đầu tiên của cả nước là Nông Cổ Mín Đàm. Nông là nông nghiệp, cổ là thương nghiệp, mín là trà. Tức là trên bàn trà bàn chuyện nông nghiệp và thương nghiệp. Trên bàn trà bàn chuyện thế sự th́ có hai người tranh luận, kèm theo một trọng tài th́ câu chuyện mới có đầu có đuôi, nên mới cần 3 người ("trà tam"). C̣n "tửu tứ" thể hiện việc chú trọng đến ḥa khí trên bàn tiệc, để đề pḥng khi "rượu vào, lời ra" th́ phải "bắt cặp" th́ mới mong êm chuyện. Chính v́ thế, bàn tiệc thường là số chẵn, hai người uống chung một ly rượu.

 Khay rượu, trầu – vật dụng thiêng liêng trong nghi thức cúng đ́nh ở Nam bộ. Trong ảnh: Hương chức Đ́nh Vĩnh Trinh (huyện Vĩnh Thạnh) cung kính khay rượu, trầu trong nghi thức cung nghinh Sắc Thần tại Lễ hội Kỳ yên. Ảnh: DUY KHÔI

Ở Bắc bộ, người mời rượu uống sau, người nhỏ mời người lớn, nên người lớn uống trước. Ở Nam bộ, điều đó chỉ xảy ra trong lễ cưới, lễ giỗ, lễ cúng đ́nh… Trong đời sống th́ ngược lại, người nhỏ mời người lớn và uống trước, uống tới ba phần tư để "rước" người lớn. Bởi người già muốn vui vẻ với con cháu nhưng tuổi cao, chỉ vài ly là say, để người lớn chơi lâu với con cháu th́ phải "rước" như vậy đó. C̣n với bạn bè, chuyện "rước" cũng sẽ xảy ra nếu trên bàn tiệc có người tửu lượng yếu, để cuộc vui trọn vẹn.

Rượu từ gạo nếp mới được dùng làm rượu lễ

Rượu nấu bằng gạo nếp trong dân gian Nam bộ c̣n gọi là rượu đế. Các cụ kể rằng, rượu dân gian có từ khi mở đất, dùng làm rượu lễ và trong sinh hoạt. Từ khi người Pháp thiết lập bộ máy cai trị ở Nam kỳ 1867, họ cấm dân ta nấu rượu và uống rượu, để ép dân ta uống rượu tây. Họ cử ra nhân viên thuế quan, dân gian gọi là tàu cáo (một dạng thanh tra thuế) đi lùng bắt "rượu lậu". Người dân nấu rượu phải đào lỗ giấu rượu ngoài đám đế (một loại cây giống lau sậy cao hơn đầu người). Từ đó mới có danh từ rượu đế.

Công dụng trước tiên của rượu nấu từ gạo nếp ở Nam bộ là dùng trong cúng tế, lễ hội. Trong lễ Tết cúng tổ tiên, lễ giỗ cúng ông bà, cha mẹ, gia tiên… đều phải dùng rượu đế, không dùng bia hay rượu tây. Trong nghi thức tế tự cúng đ́nh, lễ tang, mừng thọ… có khay trầu- rượu để làm thủ tục và cũng thường dùng rượu từ gạo nếp. Đám cưới ở Nam bộ thường có mâm (hoặc quả) gọi là sắm lễ vật, tối thiểu phải có mâm trà, rượu, trầu, cau… và rượu đế bọc giấy đỏ làm lễ vật là tốt nhứt. Các lễ cúng tế dân gian như cúng chiến sĩ trận vong, cúng việc lề, cúng binh… cũng dùng rượu đế. Trong các lễ cúng như giỗ, cúng thành hoàng làng (đ́nh), Tết… rượu đế được cúng phải châm tứ tuần (rót 4 lần vào ly cúng).

Hương chức Đ́nh Thới An (quận Ô Môn) rót rượu trong lễ cúng các vị chư Thần. Ảnh: DUY KHÔI

Ngày xưa ở Nam bộ, khi người dưới muốn cầu cạnh bề trên việc ǵ (con nhờ cha, chú, bác, ông; dân nhờ ông hội đồng, cai tổng, điền chủ, ông chủ, ông cả…) đều bưng khay trầu rượu qua nhà họ, rót rượu rồi nói chuyện ḿnh cần. Nếu người trên đồng ư th́ họ phải uống ly rượu lễ đó. Hay khi lỡ nóng tánh làm việc ǵ có lỗi, người Nam bộ cũng sắm khay rượu đi tạ lỗi. Trong lễ cưới có 2 ngày: nhóm họ (đăi khách) và rước dâu. Buổi tối hôm nhóm họ, nhà gái làm lễ xuất giá, c̣n nhà trai làm lễ gia tiên. Sau khi làm lễ gia tiên trên bàn thờ th́ đến lượt ông bà, cô bác, anh chị uống ly rượu lễ để chúc mừng tân nương, tân lang. Rượu nấu từ gạo nếp được dùng ở tất cả các sự kiện trên.

Các bô lăo giải thích, vật phẩm cúng tổ tiên, lễ truyền thống th́ phải dùng gạo nếp và rượu từ nếp. Bánh tét, bánh ít ở Nam bộ cúng tổ tiên vào dịp Tết và giỗ chạp đều được làm từ nếp, rượu cúng cũng phải như vậy. Bởi lẽ nếp có nguồn gốc từ đất Tổ Phú Thọ.

Danh tửu ở Nam bộ

Danh tửu ở Nam bộ thường đi kèm những câu chuyện về văn hóa uống rượu thú vị của người xưa.

Đầu tiên là rượu đế G̣ Đen, thuộc huyện Bến Lức, tỉnh Long An, nổi tiếng hơn 100 năm: "Ăn nem Thủ Đức, uống rượu Bến Lức, G̣ Đen". Cái tên G̣ Đen vốn là tên quận của tỉnh Chợ Lớn cũ, thành lập ngày 04-02-1947, đến năm 1957 quận G̣ Đen giải thể, một phần nhập vào quận Bến Lức (nay là huyện Bến Lức), tỉnh Long An; phần c̣n lại lập thành quận B́nh Chánh, tỉnh Gia Định (nay là huyện B́nh Chánh, thành phố Hồ Chí Minh). Hiện G̣ Đen là thị trấn, thuộc huyện Bến Lức.

Rượu G̣ Đen được sản xuất từ vùng làm rượu bao gồm 3 xă Mỹ Yên, Long Hiệp và Phước Lợi của huyện Bến Lức, tỉnh Long An. Nguyên liệu để nấu rượu là nếp thường hoặc nếp than nguyên chất. Đế G̣ Đen ngon bởi hạt nếp Bến Lức tṛn, mẩy, có mùi thơm, trắng đục đều và bài men bí truyền. Bởi vậy, rượu G̣ Đen cay nồng, hậu ngọt và có mùi thơm đặc trưng. Đặc biệt, cách uống rượu của người G̣ Đen vẫn giữ phong vị xưa của những lưu dân đi mở đất. Rượu đựng trong tôn (nhạo bằng sứ, cổ cao), rót ra tước (chén chung nhỏ) chỉ một chén. Tôn tước xoay ṿng, không có chủ xị, ai rót nấy uống. Không ai bắt bẻ uống nhiều ít.

Nổi tiếng không kém là rượu đế Phú Lễ, xă Phú Lễ, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Phú Lễ là xă thuần nông, đất đai trù phú, có ngôi đ́nh gần 200 tuổi, cư dân lập ấp là người Ngũ Quảng, nổi tiếng với nhiều nghề thủ công. Rượu Phú Lễ thơm ngon là nhờ men bí truyền, nước giếng làng, nếp trồng trên chính vùng đất này và đặc biệt là nhờ ủ nếp trong những cái tỉn đă có hàng trăm năm.

Nam bộ c̣n có rượu đế Xuân Thạnh, Trà Vinh. Rượu Xuân Thạnh được nấu lần đầu tiên vào khoảng năm 1926 do người họ Hà tại ấp Xuân Thạnh, xă Ḥa Thuận, huyện Châu Thành. Nếp được nấu chín, để nguội nhưng vẫn c̣n đủ độ ấm, trộn đều với 14 loại men rượu, 48 ḍng nấm mốc, 35 ḍng nấm men gia truyền, cho vào hủ ủ kín trong 3 ngày. Tiếp theo cho nước (nước giếng tại làng Xuân Thạnh, v́ khu vực này là đất giồng cát) với hàm lượng vừa đủ vào hủ cơm rượu đă ủ men và ủ tiếp 3 ngày nữa, sau đó đem chưng cất. Trong quá tŕnh chưng cất phải để lửa cháy đều vừa đủ để rượu chưng cất từng giọt đảm bảo nồng độ và hương vị.

C̣n có rượu đế Sơn Đông, Thanh Đức (làng Sơn Đông xưa), Long Hồ, Vĩnh Long. Hiện nay thương hiệu rượu Sơn Đông đă có một doanh nghiệp khác miền sử dụng. Làng Sơn Đông xưa, bao bọc bởi hai con rạch Cái Sơn Lớn và Cái Sơn Bé, nên loại rượu này ngày nay lại phải gọi là rượu Cái Sơn. Rượu này xuất hiện trên 100 năm ở Vĩnh Long.

Kể như vậy cũng chưa hết, Cần Thơ có rượu đế Phong Điền, Bạc Liêu có đế Công xi… đều là danh tửu.

* * *

Với ông bà ta xưa, dùng rượu có nếp văn hóa và ư nghĩa riêng, nên lạm dụng rượu cũng là một trong tứ đổ tường "tửu sắc tài khí"- sẽ khiến gia cang không yên lành. Ở đây, người viết nh́n ở góc độ văn hóa, mới biết được khí chất trung hậu, ngay thẳng, thương cội nhớ nguồn của người dân Nam bộ qua cách dùng rượu.

Nguyễn Ngọc

           


loading...

Các tin đã đưa:  
Tính cách Nam bộ trong truyện dân gian (05/03/2017)
Lung Ngọc Hoàng- báu vật vùng Tây sông Hậu (26/02/2017)
T́nh yêu biển đảo (19/02/2017)
Khơi dậy sức sống Hát Sắc Bùa Phú Lễ (15/02/2017)
Một vùng trọng trấn cơi Nam (11/02/2017)
Câu đối Tết của danh nhân (05/02/2017)
Nghi thức đón giao thừa trong đêm trừ tịch (21/01/2017)
Quê tôi và nét đẹp Tết xưa (21/01/2017)
Nét văn hóa trong "ăn Tết" (15/01/2017)
Bàn thờ Bác Hồ trong các đ́nh, chùa vùng Thất Sơn (07/01/2017)

TIN VẮN

 Afghanistan. Ngày 22-6, vụ đánh bom tự sát bằng ôtô ngay bên ngoài một ngân hàng ở thành phố Lashkar Gah, thủ phủ tỉnh Helmand, miền Nam Afghanistan, khiến ít nhất 34 người chết và 60 người bị thương. Vụ việc xảy ra khi công nhân đang xếp hàng chờ rút tiền lương. Chưa có tổ chức nào thừa nhận là thủ phạm.

 Venezuela. Tổng thống Nicolás Maduro đă bổ nhiệm Đại sứ Venezuela tại Tổ chức các nước châu Mỹ (OAS) Samuel Moncada làm Ngoại trưởng thay bà Delcy Rodríguez, người sẽ ra tranh cử thành viên Quốc hội lập hiến vào tháng 7 tới.

 LHQ. Tổng Thư kư Liên Hiệp Quốc (LHQ) Antonio Guterres đă chỉ định nhà ngoại giao kỳ cựu của Nga Vladimir Voronkov làm người đứng đầu Văn pḥng Chống khủng bố của LHQ mới được thành lập.

 Pháp. Tổng thống Emmanuel Macron đă bổ nhiệm chuyên gia luật theo đường lối cánh tả Nicole Balloubet làm Bộ trưởng Tư pháp thay thế ông Francois Bayrou, trong khi bà Florence Parly - một thành viên của đảng Xă hội, được cử làm Bộ trưởng Quốc pḥng thay thế bà Sylvie Goulard vừa tuyên bố từ chức chỉ sau 1 tháng nắm quyền.

 Iraq. Theo Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), hơn 5 triệu trẻ em ở Iraq cần tới cứu trợ nhân đạo khẩn cấp do hậu quả của cuộc chiến chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.

V.P (TTXVN, AFP)

MỚI CẬP NHẬT
 Thông báo mất điện
 Thông báo tuyển dụng
 Rao vặt, nhà đất ngày 23-6-2017
 Áo SensiVest theo dơi t́nh trạng phổi của bệnh nhân suy tim
 Ứng dụng t́m nhanh người cấp cứu bệnh nhân ngưng tim
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Ông Trần Thanh Mẫn được hiệp thương cử giữ chức vụ Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khóa VIII, nhiệm kỳ 2014-2019
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc làm việc với Thủ tướng Campuchia Samdech Techo Hun Sen
Tạm hoăn phiên ṭa theo đề nghị của Viện Kiểm sát
Nhiều hoạt động Kỷ niệm 92 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam
Vụ án cán bộ Thanh tra Sở GTVT TP Cần Thơ nhận hối lộ
9 bị cáo hầu ṭa
Kết nối “CUNG-CẦU” hỗ trợ người chăn nuôi heo
Dự án nâng cấp Trường Đại học Cần Thơ có kinh phí thực hiện trên 105 triệu USD
Trợ lực để sinh viên, giảng viên trẻ nghiên cứu khoa học
Đồng hành cùng sĩ tử trước giờ G
Hiểu đúng để khởi nghiệp thành công
6 nguyên nhân đổ mồ hôi nhiều phụ nữ sau 40 cần chú ư
Hồ Bún Xáng- điểm nhấn cho Cần Thơ
Định vị Việt Nam vào đúng ḍng chảy chính, phù hợp với lợi ích quốc gia - dân tộc
Phó Thủ tướng trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội
Hợp tác nghiên cứu, phát triển giống lúa thích ứng với biến đổi khí hậu