Chủ nhật, 25/06/2017 - 8 giờ 52
Liên kết website
 
Biên khảo  
Tính cách Nam bộ trong truyện dân gian
Chủ nhật, 05/03/2017 10 giờ 35 GMT+0

Nguyễn Văn Hiếu

Những nhân vật văn hóa và tác phẩm văn học dân gian Nam bộ đă góp phần không nhỏ khái quát tính cách con người nơi đây.

Trọng nghĩa khinh tài

Đối với người Nam bộ, giá trị con người không ở tiền bạc, huyết thống; mà ở thái độ "lâm nguy bất cứu mạc anh hùng" (thấy người gặp nguy mà không cứu th́ không phải anh hùng), "bần tiện chi giao mạc khả vong" (bạn bè từ thuở nghèo hèn chớ quên). Con người Nam bộ gắn bó thành một cộng đồng v́ nghĩa và từ "nghĩa" xuất hiện trong những câu chuyện về nhân vật văn hóa và văn học dân gian Nam bộ, được nhà nghiên cứu Sơn Nam khái quát rằng: "Nghĩa là nghĩa khí. Không lợi dụng quyền thế để lấn hiếp kẻ yếu, không giết kẻ té ngựa, ăn ở thủy chung, dám liều thân v́ nghĩa lớn".

Trong truyện "Nguyễn Đ́nh Chiểu ở Cần Giuộc và Ba Tri", cụ Nguyễn Đ́nh Chiểu rời Cần Guộc về Ba Tri để tỏ thái độ bất hợp tác với giặc, sau khi triều đ́nh kư ḥa ước Nhâm Tuất (1862) nhường ba tỉnh Miền Đông Nam kỳ cho Pháp. Về Ba Tri nhưng cụ không sao quên "nghĩa t́nh Cần Giuộc". Bởi vậy các nhân vật Lục Vân Tiên, Hớn Minh, Ngư Tiều… trong tác phẩm văn học của cụ đều coi trọng chữ "nghĩa". Sự "khinh tài" thể hiện ở câu chuyện Tôn Thọ Tường (vốn là chỗ cố giao của cụ Nguyễn Đ́nh Chiểu) gửi đến cụ một hũ mắm bảo chính tay vợ ḿnh làm tặng, ai ngờ dưới đáy hũ có mấy nén vàng, cụ đem trả và đau xót trách Tôn Thọ Tường đă làm nhục ḿnh. Tiền tài, danh vọng bọn thực dân muốn tạo cho không thể mua chuộc được cụ. C̣n trong truyện "Tài ứng đối của Phan Văn Trị", kể lại t́nh bạn giữa hai danh nhân Nguyễn Đ́nh Chiểu và Phan Văn Trị, trong đó có câu chuyện rằng cụ Phan từng nói với cụ Đồ: "Thằng Tường làm quan lớn cho Tây, v́ vậy thiên hạ nói nó khôn; c̣n tôi vậy, họ nói tôi khùng. Mà anh nghĩ coi, khùng th́ khùng chứ "Di, Tề nào khứng giúp Châu- Một ḿnh một núi ai hầu hơn ai".

C̣n truyện dân gian "Hảo nghĩa khả phong" khắc đậm h́nh ảnh của một người phụ nữ thuần hậu- Lê Thị Mẫn. Bà là vợ thứ của hương sư Bùi Văn Liệu. Ba người con trai của bà đều thi đỗ cử nhân, nhưng người con trưởng không ra làm quan, xin vua ở lại nhà nuôi dưỡng mẹ già, hai người con kế th́ người làm đến chức Án Sát Nam Định, người làm đốc học Biên Ḥa. Lần kia, hai người con làm quan đem về tặng bà một cây lụa tốt, bà không nhận, đưa trả lại và nói: "Làm quan thanh liêm làm sao có tiền dư để mua lụa". Năm kia làng xóm mất mùa, bà xuất tiền và mua gạo giúp kẻ nghèo đói không tiếc thứ ǵ. Chính tấm ḷng nhân hậu của bà, vua Tự Đức nghe tiếng ban khen bà một tấm biển khắc bốn chữ "Hảo nghĩa khả phong".

Truyện dân gian Nam bộ c̣n khắc họa Thiên Hộ Dương, Nguyễn Trung Trực, Đốc Binh Kiều, Thống Linh, Pḥng Biểu… chống thực dân Pháp, dốc ḷng v́ nước, v́ dân, là tấm gương nhân nghĩa.

Thẳng thắn, bộc trực

Tính bộc trực của người Việt ở Nam bộ thể hiện khá rơ trong các truyện liên quan đến lịch sử, mà tiêu biểu là câu chuyện về Nguyễn Trung Trực. Ông đă tự trói đi thẳng vào đồn giặc đổi mạng cho mẹ và cả dân làng. Giặc cho ông bốn ngày tự do để suy tính về việc quy hàng. Đến ngày hẹn, ông không trốn chạy mà nai nịt vơ tướng chỉnh tề, đến trước mặt kẻ thù, rút kiếm chém xuống đất tỏ thái độ không quy hàng. Đến ngày bị hành quyết, trước đông đảo đồng bào, Nguyễn Trung Trực dơng dạc "Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nước Nam th́ nước Nam mới hết người chống Tây". Tính cách bộc trực, dám nói dám làm ấy, thật khiến Pháp kinh ngạc, đến nỗi không một đao phủ nào dám đứng ra chém đầu ông.

Bên cạnh truyện "Truyền thuyết về Nguyễn Trung Trực" nêu trên, những truyện như "Truyền thuyết về Thiên Hộ Dương", "Sự tích đền thờ ông Duôn", "Ông Pḥng Biểu trị tội Phạm Công Khánh"… đều nổi bật tính cách thẳng thắn, can đảm của các nhân vật anh hùng.

Phóng khoáng, thiệt thà, hiếu khách

Tính cách phóng khoáng của người Nam bộ đă khéo dung ḥa giữa các nền văn hóa, tôn giáo- miễn là cổ súy cho t́nh người, ḷng từ bi bác ái, làm lành lánh dữ. Thường, nhà cửa của người dân Nam bộ dư chỗ cho bạn bè đến ăn ở, dư chiếu, dư gối, dư chén bát, dư giường. Do đó, người Việt Nam bộ chẳng những phóng khoáng mà c̣n hiếu khách, trọng khách.

Truyện "Sự tích ông Hóm ở xóm G̣ Dăm" kể: Trước khi Pháp chiếm Nam kỳ, có một ông lăo, không biết quê quán ở đâu, đến xóm g̣ lập nghiệp, ông sắm nhiều thuyền để mua củi, cưa cây chở về G̣ Công bán cho các nhà vựa. Người làm công nhà ông rất đông, họ chặt đẽo, cưa bổ cây làm cho nơi đây đầy những dăm gỗ. Do vậy, người gọi đấy là G̣ Dăm. Ngoài việc mua bán, ông khai hoang làm ruộng, lập vườn. Con cháu của ông, rồi những người dân khác dần dần đến g̣ đất này khai khẩn. Về sau trở thành một xóm sung túc. Ông thiệt thà, hào phóng, sẵn ḷng giúp đỡ tiền bạc, thóc lúa và chỉ vẽ công ăn việc làm cho bất cứ ai chí thú làm ăn. Nét tính cách Nam bộ đáng trân trọng này c̣n thể hiện nhiều trong các truyện: "Lai lịch địa danh Thủ Thừa", "Địa danh Cao Lănh"…

Hay như ông Lễ trong truyện "Cầu Hương Lễ" bỏ tiền xây cầu, đắp đá làm đường cho bà con đi lại thuận tiện. Đến lúc sắp chết, ông c̣n căn dặn rằng đừng làm ma chay linh đ́nh mà hăy tiết kiệm tiền cho làng, cho xóm. Dân gian Nam bộ c̣n lưu truyền truyện về tú tài Văn B́nh, nghe tiếng tác giả của "Kim Thạch ḱ duyên"- Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa là người tài cao học rộng th́ cho đó là lời nói ngoa, nên lặn lội xuống Cần Thơ t́m. Vào làng Long Tuyền, tú tài Văn B́nh gặp một ông già ngồi bên đường, sau một vài câu hỏi thăm xă giao, ông già thấy Văn B́nh là khách đường xa, nên chân thành mời khách tạm vào nhà nghỉ chân dùng nước. Qua tṛ chuyện, đối đáp, Văn B́nh ngỡ ngàng nhận ra người đối diện là Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa, nên không chỉ cảm phục tài hoa của ông, mà c̣n quư trọng tấm ḷng hiếu khách.

***

Quá tŕnh lao động, cải tạo thiên nhiên của những lưu dân người Việt và các tộc người cùng chung sống đă làm nên vùng đất Nam bộ. Mảnh đất này cũng góp phần tạo nên tính cách con người nơi đây. Thiên nhiên thoáng rộng, bao la khiến người ta dễ dàng trút mọi ưu phiền, quên ḿnh v́ nhau để sinh cơ lập nghiệp và ghi dấu ấn sâu đậm trong tâm thức những người đi mở đất, rồi truyền đời qua những câu chuyện dân gian. 

Tài liệu tham khảo:

Sơn Nam, Đồng bằng sông Cửu Long hay là Văn minh miệt vườn, An Tiêm xuất bản, 1970.
Nguyễn Hữu Hiếu, Truyện kể dân gian Nam bộ, NXB Thành phố Hồ Chí Minh, 1992.
Khoa Ngữ văn Đại học Cần Thơ, Văn học dân gian đồng bằng sông Cửu Long, NXB Giáo Dục, 1997.

           


loading...

Các tin đã đưa:  
Lung Ngọc Hoàng- báu vật vùng Tây sông Hậu (26/02/2017)
T́nh yêu biển đảo (19/02/2017)
Khơi dậy sức sống Hát Sắc Bùa Phú Lễ (15/02/2017)
Một vùng trọng trấn cơi Nam (11/02/2017)
Câu đối Tết của danh nhân (05/02/2017)
Nghi thức đón giao thừa trong đêm trừ tịch (21/01/2017)
Quê tôi và nét đẹp Tết xưa (21/01/2017)
Nét văn hóa trong "ăn Tết" (15/01/2017)
Bàn thờ Bác Hồ trong các đ́nh, chùa vùng Thất Sơn (07/01/2017)
Hai loại hoa ngày Tết (01/01/2017)

TIN VẮN

 Afghanistan. Ngày 22-6, vụ đánh bom tự sát bằng ôtô ngay bên ngoài một ngân hàng ở thành phố Lashkar Gah, thủ phủ tỉnh Helmand, miền Nam Afghanistan, khiến ít nhất 34 người chết và 60 người bị thương. Vụ việc xảy ra khi công nhân đang xếp hàng chờ rút tiền lương. Chưa có tổ chức nào thừa nhận là thủ phạm.

 Venezuela. Tổng thống Nicolás Maduro đă bổ nhiệm Đại sứ Venezuela tại Tổ chức các nước châu Mỹ (OAS) Samuel Moncada làm Ngoại trưởng thay bà Delcy Rodríguez, người sẽ ra tranh cử thành viên Quốc hội lập hiến vào tháng 7 tới.

 LHQ. Tổng Thư kư Liên Hiệp Quốc (LHQ) Antonio Guterres đă chỉ định nhà ngoại giao kỳ cựu của Nga Vladimir Voronkov làm người đứng đầu Văn pḥng Chống khủng bố của LHQ mới được thành lập.

 Pháp. Tổng thống Emmanuel Macron đă bổ nhiệm chuyên gia luật theo đường lối cánh tả Nicole Balloubet làm Bộ trưởng Tư pháp thay thế ông Francois Bayrou, trong khi bà Florence Parly - một thành viên của đảng Xă hội, được cử làm Bộ trưởng Quốc pḥng thay thế bà Sylvie Goulard vừa tuyên bố từ chức chỉ sau 1 tháng nắm quyền.

 Iraq. Theo Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), hơn 5 triệu trẻ em ở Iraq cần tới cứu trợ nhân đạo khẩn cấp do hậu quả của cuộc chiến chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.

V.P (TTXVN, AFP)

MỚI CẬP NHẬT
 Ấn, Úc bắt tay đối phó Trung Quốc
 Phần thưởng cho “anh em nhà Red Bull”
 Đội năng khiếu TDDC Cần Thơ lần đầu ra "trận"
 Cái ghế có làm nên… ngôi sao?
 Đa dạng dịch vụ thanh toán tiền điện
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Lở núi vùi lấp hơn 140 người tại Trung Quốc
Qatar khước từ yêu sách của các láng giềng
Thêm nhiều lợi ích từ việc nuôi con bằng sữa mẹ
Đổi mới để đáp ứng yêu cầu hội nhập
Gỡ những nút thắt về giao thông cho đồng bằng sông Cửu Long
Ông Trần Thanh Mẫn được hiệp thương cử giữ chức vụ Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khóa VIII, nhiệm kỳ 2014-2019
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc làm việc với Thủ tướng Campuchia Samdech Techo Hun Sen
Tạm hoăn phiên ṭa theo đề nghị của Viện Kiểm sát
Nhiều hoạt động Kỷ niệm 92 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam
Vụ án cán bộ Thanh tra Sở GTVT TP Cần Thơ nhận hối lộ
9 bị cáo hầu ṭa
Kết nối “CUNG-CẦU” hỗ trợ người chăn nuôi heo
Dự án nâng cấp Trường Đại học Cần Thơ có kinh phí thực hiện trên 105 triệu USD
Trợ lực để sinh viên, giảng viên trẻ nghiên cứu khoa học
Đồng hành cùng sĩ tử trước giờ G
Hiểu đúng để khởi nghiệp thành công