Thứ năm, 25/05/2017 - 12 giờ 36
Liên kết website
 
Phóng sự  
Cần Thơ cà phê phố…
Thứ bảy, 28/05/2016 16 giờ 11 GMT+0

 Bút kư: Đăng Huỳnh

Không biết tự bao giờ, cà phê đă trở thành "thức uống vua" của người miền Nam nói chung, Cần Thơ nói riêng. "Cà phê không?" giờ không chỉ là lời mời gọi đi uống nước giải khát đơn thuần mà c̣n là một kiểu "rủ rê" để tâm t́nh, tṛ chuyện. Bên ly cà phê lắng đọng thời gian, ngan ngát nghĩa t́nh, ai cũng muốn ḿnh như sống chậm lại để ngắm nh́n cuộc sống.

Bài 1: Một thời bạc xỉu, xây chừng!

Hơn một thế kỷ có mặt tại Việt Nam, cà phê trở thành thức uống quen thuộc và h́nh thành nên "văn hóa cà phê" rất riêng. Riêng với người Cần Thơ và Nam bộ, cà phê là biểu thị cho sự giao thoa văn hóa Pháp- Việt- Hoa trong cách pha chế, buôn bán và thưởng thức.* Thuở đầu cà phê Việt

Cà phê là sản phẩm phát minh của người châu Phi nhưng thịnh hành ở châu Âu và lan dần sang châu Á. Ở miền Nam nước ta, cà phê do Pháp du nhập vào từ giữa thế kỷ 19. Trong cuốn "Đông Dương ngày ấy (1898-1908)" (NXB Lao động, 2009), nhà du kư người Pháp Claude Bourrin đă miêu tả không khí đông đúc của những quán cà phê lề đường xung quanh Nhà hát lớn Sài G̣n. Hương cà phê, tiếng lao xao, nói cười của khách đă làm nên không khí náo nhiệt cho đô thành. Bourrin miêu tả rằng, những quư ông người Pháp tụ tập tṛ chuyện ở các quán cà phê c̣n quư bà th́ dạo phố trên những chiếc xe ngựa với tiếng nhạc leng keng đầy thú vị rồi lát sau quay lại đón quư ông về.

Không gian tiệm nước của người Hoa, nổi tiếng với những thức uống “bạc xỉu”, “phé nại”... Ảnh: DUY KHÔI 

Miêu tả của Bourrin trùng khớp với tài liệu mà chúng tôi t́m được trong cuốn "Sài G̣n Chợ Lớn - Kư ức đô thị và con người" của nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Hiệp. Khoảng năm 1900, đại lộ Catinat Sài G̣n đă có những quán cà phê nổi tiếng như Café de la Terrace của ông Bénard (nhà số 130, nay là khách sạn Caravelle Sài G̣n), quán Café de I’Union của bà Aymés (nhà số 141-143)… Cũng thời điểm này, trên đại lộ Charner Sài G̣n, ông J.Freund là một nhà kinh doanh có tiếng với những quán nổi tiếng bậc nhất như Café de Marseille (hướng nh́n ra bến Bạch Đằng ngày nay), café du Marché…

Theo cố nhà văn Sơn Nam, chưa thể xác định rơ cà phê có mặt ở Sài G̣n và miền Nam từ khi nào nhưng có hai quán cà phê được xem là sớm nhất ở xứ "Ḥn ngọc Viễn Đông", do người Pháp làm chủ là Lyonnais (trên đường Lư Tự Trọng, Tp Hồ Chí Minh ngày nay) và Café de Paris (trên đường Đồng Khởi, Tp Hồ Chí Minh ngày nay) từ khoảng năm 1864. Để từ những giọt cà phê đầu tiên rỉ rả trên vùng đất Nam bộ ấy, một văn hóa nước uống dần được h́nh thành, len chảy trong tâm tư, t́nh cảm và nỗi nhớ bao thế hệ người miền Nam xưa và nay. Trong cuốn "Sài G̣n tạp pín lù", học giả Vương Hồng Sển ngoài chuyện miêu tả cách ăn, lối sống của người Sài G̣n xưa c̣n dành nhiều trang để nói đến những quán cà phê xưa. Cụ Vương kể về một quán cà phê ấn tượng: "Nơi trước cửa vườn mé bên Ba Son có một quán nhỏ bán cà phê, người chủ quán v́ tai nạn chiến tranh bị cắt mất một chân nên có biệt danh là "quán thằng Cụt". Cụt ta đi nạng chống và mỗi lần xê dịch vẫn nhảy c̣ thọt c̣n mau lẹ hơn chim nắc nước. Và Cụt sở trường pha cà phê rất đậm rất ngon, cà phê buổi sáng hơi nghi ngút giá chỉ có một đồng rưỡi một tách (không sữa)".

* Kư ức tiệm nước

Nếu như người Pháp mang cà phê vào Việt Nam chỉ để phục vụ quan chức, người có tiền thời đầu thế kỷ 20 th́ cộng đồng người Hoa ở các phố chợ, vùng đô thị đă "b́nh dân hóa" loại thức uống này thông qua không gian tiệm nước. Ở đó, người b́nh dân, bác nông phu, anh xe kéo, chú hàng rong đều có thể nhâm nhi tách cà phê mỗi sớm.

Chúng tôi may mắn t́m gặp ông Huỳnh Gia Cường, truyền nhân của tiệm nước, quán cà phê Thắng Kư nổi danh một thời ở chợ Cái Răng. Ông Cường nói rằng, trong cộng đồng người Hoa ở Nam bộ, nếu như người Hẹ sở trường bán thuốc Bắc, hớt tóc, người Tiều khéo trồng trọt, kinh doanh lúa gạo, th́ người Quảng giỏi nghề bán tiệm nước, quán cà phê mà tiếng Quảng gọi là "xà thỏi".

Cách pha cà phê rất kỳ công của một quán cà phê người Hoa ở Cái Răng: ấm cà phê được đặt trên nồi nước sôi; tách, ly pha cà phê được nấu để tạo độ nóng. Đó là bí quyết làm nên “bạc xỉu”, “bạc tẩy” ngon. Ảnh: DUY KHÔI

Ông Cường miêu tả, tiệm nước là căn nhà thô sơ của người Hoa, phía trước có treo tấm bảng gỗ hoặc đắp nổi bằng xi măng tên quán, thường có từ cuối bằng "Kư" như Thắng Kư, Gia Kư, Tài Kư… Tiệm nước có bán nước uống và thức ăn sáng. Mặt tiền quán thường có xe hủ tiếu, bắt mắt người đi đường bởi tấm kính vẽ tranh rất đẹp. Khách vào quán, sẽ có những anh chạy bàn mà tiếng Hoa gọi là "phổ ky" lấy giẻ lau sạch bàn và chờ khách gọi thức uống. "Cách gọi cũng khác bây giờ nhiều lắm"- ông Cường nói, rồi dẫn giải: "bạc xỉu" là sữa nóng ít cà phê, "phé nại" là cà phê sữa nóng, "bạc tẩy" là sữa nóng, "xít phé" là cà phê đá, "xây chừng" là ly nhỏ, "tài chừng" là ly lớn… Ví dụ, người muốn uống sữa nóng ít cà phê trong ly nhỏ th́ gọi: "Cho 1 cái bạc xỉu xây chừng!". Anh phổ ky sẽ hô lớn, truyền thông tin về người pha chế, thường được gọi là người "châm cà phê". Ông Cường c̣n cho biết, tiệm nước hầu hết c̣n kiêm cả tiệm bánh. Bởi ban trưa, quán cà phê thường phục vụ bánh ngọt như bánh pía, bông lan, kẹo dẻo… để khách ăn "vui miệng".

Theo những người dân sống lâu năm ở chợ Cái Răng, trước năm 1975, chợ Cái Răng có 4 tiệm cà phê nổi tiếng là Triệu Dân, Trương Kư, Thắng Kư và Huê Huê. Ông Lâm Quế Thạnh, 83 tuổi, cho biết, quán cà phê ngày xưa không nhiều như bây giờ và đối tượng khách chủ yếu là các cụ già lớn tuổi, thường chọn một góc quán quen để nói chuyện "thế thái nhân t́nh". "Giới trẻ thường rất ít ngồi quán và đàn bà th́ hầu như không có"- ông Thạnh nhớ lại.

C̣n với nhà văn Hoài Phương (Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam), khoảng nửa thế kỷ trước, cà phê ở Cần Thơ dường như rất hiếm. Đông khách và được nhiều người biết đến ở nội ô Cần Thơ là quán cà phê bên hông công viên Hùng Vương hiện nay. Ở đó, nhiều thành phần từ người làm việc, phu xe, bốc vác… đều xúm xít bên những chiếc bàn gỗ nhỏ, tṛ chuyện, kết thân. Ông Hoài Phương c̣n kể rằng, thuở ấy có một cách uống cà phê rất lạ là cà phê dĩa. Khi kêu ly cà phê nóng hoặc cà phê sữa nóng, chủ quán thường đặt ly cà phê trên dĩa, khói bay nghi ngút. Để uống nhanh cho kịp giờ lao động (hoặc cũng có thể do tách cà phê nóng không thể cầm), nhiều người đă rót ra dĩa vừa thổi vừa húp. Đưa dĩa cà phê lên tận mũi ngửi hương vị lan tỏa theo từng làn khói bay, đưa miệng húp nhẹ cà phê, lưỡi rê nơi đầu môi chép nhẹ để thưởng thức vị đắng, vị ngọt và cả hương vị của cuộc sống khi ngày mới bắt đầu, ấy là trải nghiệm không quên.

Từ câu chuyện về cách uống cà phê lạ của nhà văn Hoài Phương, chúng tôi cất công đi t́m trong truyện "Hồn ma cũ" của nhà văn B́nh Nguyên Lộc, bắt gặp đoạn miêu tả cách uống cà phê dĩa thú vị trong hồi ức của nhân vật Kỳ: "Chàng vừa thấy người cha đứa bé rót cà-phê ra dĩa cho mau nguội, rồi nâng dĩa lên mà uống. Cảnh nầy, chàng đă thấy rồi... Trời ơi... Lâu lắm... Những hai mươi năm về trước. Đó là lối uống trong dĩa của ông ngoại chàng, một ông cụ nhà quê, thỉnh thoảng dắt cháu ra chợ để hưởng thú thị thành". Và trong tác phẩm "C̣n đâu không gian tiệm nước", nhà thơ Trần Hữu Dũng đă xúc cảm: "Cái cách uống cà phê từ cái cốc, sớt ra cái dĩa, trước sau tôi chỉ thấy có trong tiệm nước. Tôi không biết nguyên cớ mà cũng không cần biết làm ǵ. Tôi chỉ muốn lưu giữ h́nh ảnh ḍng cà phê ngút khói, rất hào sảng, từ cái ấm sành chảy ra tràn miệng những cái cốc tuôn xuống dĩa lênh láng như ḷng thật thà không cần ḱm giữ".


***

Bất giác trong một sáng tinh mơ nào, bên góc quán quen nào của đường phố Cần Thơ, một ông lăo người Hoa nào đó cất giọng: "Bạc xỉu xây chừng đi!", ḷng bỗng nao nao. Phải chăng đó là tiếng gọi của kư ức, của hoài niệm một thời…

Bài 2: Mùi của niềm nhớ

           


loading...

Các tin đã đưa:  
ĐỔI MỚI TRÊN VÙNG ĐẤT ANH HÙNG (29/04/2016)
Tây Nam, biển gọi xuân về... (26/01/2016)
Tây Nam, biển gọi xuân về... (26/01/2016)
Tây Nam, biển gọi xuân về... (26/01/2016)
Tây Nam, biển gọi xuân về... (25/01/2016)
Lực lượng vũ trang thành phố Cần Thơ - Rạng danh đơn vị anh hùng (30/07/2015)
LỰC LƯỢNG VŨ TRANG THÀNH PHỐ CẦN THƠ - RẠNG DANH ĐƠN VỊ ANH HÙNG (29/07/2015)
Lực lượng vũ trang thành phố Cần Thơ - Rạng danh đơn vị anh hùng (28/07/2015)
LỰC LƯỢNG VŨ TRANG THÀNH PHỐ CẦN THƠ - RẠNG DANH ĐƠN VỊ ANH HÙNG (27/07/2015)
Ḍng tộc họ Đào trên vùng quê Phú Thứ (06/04/2015)

TIN VẮN

Trung Đông. Sáng 23-5, các tay súng tại bán đảo Sinai đă phóng một quả rocket về phía lănh thổ Israel, trong thời gian Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tiến hành chuyến thăm 2 ngày Israel và khu vực Bờ Tây.

Trung Quốc. 12 người đă thiệt mạng và 15 người khác bị thương trong một vụ va chạm giữa xe bồn chở dầu và xe tải chở than ở tỉnh Hà Bắc, miền Bắc nước này sáng 23-5.

P.V (Theo TTXVN)

MỚI CẬP NHẬT
 Thành lập mạng lưới khởi nghiệp vùng ĐBSCL
 Rà soát các quy hoạch ngành, lĩnh vực, đảm bảo tính hiệu quả khi triển khai
 Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đất đai
 Nâng chất đội ngũ nhân viên công tác xă hội
 Cựu chiến binh làm theo lời Bác
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đất đai
Cựu chiến binh làm theo lời Bác
Làn sóng mới
Tin buồn
Khai mạc trọng thể Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XIV
Sẵn sàng cho kỳ thi THPT Quốc gia
Khám phá lợi ích sức khỏe từ màu sắc của rau quả
Tư vấn miễn phí “Những kinh nghiệm dân gian khi mang thai, nên hay không”
Những sản phẩm giúp chăm sóc trẻ nhỏ
Người đứng đầu phải gương mẫu, thực chất trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
Lănh đạo Đảng, Nhà nước viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân kỷ niệm 127 năm Ngày sinh của Người
Lănh đạo Đảng, Nhà nước viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân kỷ niệm 127 năm Ngày sinh của Người
Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, xây dựng Đảng bộ Thành phố trong sạch vững mạnh
WHO hỗ trợ TP Cần Thơ triển khai mô h́nh quản lư bệnh không lây nhiễm trong cộng đồng
Pắc- Beng và nỗi lo của Đồng bằng sông Cửu Long