Thứ ba, 28/03/2017 - 11 giờ 19
Liên kết website
 
Phóng sự  
Cần Thơ cà phê phố…
Thứ bảy, 28/05/2016 16 giờ 11 GMT+0

 Bút kư: Đăng Huỳnh

Không biết tự bao giờ, cà phê đă trở thành "thức uống vua" của người miền Nam nói chung, Cần Thơ nói riêng. "Cà phê không?" giờ không chỉ là lời mời gọi đi uống nước giải khát đơn thuần mà c̣n là một kiểu "rủ rê" để tâm t́nh, tṛ chuyện. Bên ly cà phê lắng đọng thời gian, ngan ngát nghĩa t́nh, ai cũng muốn ḿnh như sống chậm lại để ngắm nh́n cuộc sống.

Bài 1: Một thời bạc xỉu, xây chừng!

Hơn một thế kỷ có mặt tại Việt Nam, cà phê trở thành thức uống quen thuộc và h́nh thành nên "văn hóa cà phê" rất riêng. Riêng với người Cần Thơ và Nam bộ, cà phê là biểu thị cho sự giao thoa văn hóa Pháp- Việt- Hoa trong cách pha chế, buôn bán và thưởng thức.* Thuở đầu cà phê Việt

Cà phê là sản phẩm phát minh của người châu Phi nhưng thịnh hành ở châu Âu và lan dần sang châu Á. Ở miền Nam nước ta, cà phê do Pháp du nhập vào từ giữa thế kỷ 19. Trong cuốn "Đông Dương ngày ấy (1898-1908)" (NXB Lao động, 2009), nhà du kư người Pháp Claude Bourrin đă miêu tả không khí đông đúc của những quán cà phê lề đường xung quanh Nhà hát lớn Sài G̣n. Hương cà phê, tiếng lao xao, nói cười của khách đă làm nên không khí náo nhiệt cho đô thành. Bourrin miêu tả rằng, những quư ông người Pháp tụ tập tṛ chuyện ở các quán cà phê c̣n quư bà th́ dạo phố trên những chiếc xe ngựa với tiếng nhạc leng keng đầy thú vị rồi lát sau quay lại đón quư ông về.

Không gian tiệm nước của người Hoa, nổi tiếng với những thức uống “bạc xỉu”, “phé nại”... Ảnh: DUY KHÔI 

Miêu tả của Bourrin trùng khớp với tài liệu mà chúng tôi t́m được trong cuốn "Sài G̣n Chợ Lớn - Kư ức đô thị và con người" của nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Hiệp. Khoảng năm 1900, đại lộ Catinat Sài G̣n đă có những quán cà phê nổi tiếng như Café de la Terrace của ông Bénard (nhà số 130, nay là khách sạn Caravelle Sài G̣n), quán Café de I’Union của bà Aymés (nhà số 141-143)… Cũng thời điểm này, trên đại lộ Charner Sài G̣n, ông J.Freund là một nhà kinh doanh có tiếng với những quán nổi tiếng bậc nhất như Café de Marseille (hướng nh́n ra bến Bạch Đằng ngày nay), café du Marché…

Theo cố nhà văn Sơn Nam, chưa thể xác định rơ cà phê có mặt ở Sài G̣n và miền Nam từ khi nào nhưng có hai quán cà phê được xem là sớm nhất ở xứ "Ḥn ngọc Viễn Đông", do người Pháp làm chủ là Lyonnais (trên đường Lư Tự Trọng, Tp Hồ Chí Minh ngày nay) và Café de Paris (trên đường Đồng Khởi, Tp Hồ Chí Minh ngày nay) từ khoảng năm 1864. Để từ những giọt cà phê đầu tiên rỉ rả trên vùng đất Nam bộ ấy, một văn hóa nước uống dần được h́nh thành, len chảy trong tâm tư, t́nh cảm và nỗi nhớ bao thế hệ người miền Nam xưa và nay. Trong cuốn "Sài G̣n tạp pín lù", học giả Vương Hồng Sển ngoài chuyện miêu tả cách ăn, lối sống của người Sài G̣n xưa c̣n dành nhiều trang để nói đến những quán cà phê xưa. Cụ Vương kể về một quán cà phê ấn tượng: "Nơi trước cửa vườn mé bên Ba Son có một quán nhỏ bán cà phê, người chủ quán v́ tai nạn chiến tranh bị cắt mất một chân nên có biệt danh là "quán thằng Cụt". Cụt ta đi nạng chống và mỗi lần xê dịch vẫn nhảy c̣ thọt c̣n mau lẹ hơn chim nắc nước. Và Cụt sở trường pha cà phê rất đậm rất ngon, cà phê buổi sáng hơi nghi ngút giá chỉ có một đồng rưỡi một tách (không sữa)".

* Kư ức tiệm nước

Nếu như người Pháp mang cà phê vào Việt Nam chỉ để phục vụ quan chức, người có tiền thời đầu thế kỷ 20 th́ cộng đồng người Hoa ở các phố chợ, vùng đô thị đă "b́nh dân hóa" loại thức uống này thông qua không gian tiệm nước. Ở đó, người b́nh dân, bác nông phu, anh xe kéo, chú hàng rong đều có thể nhâm nhi tách cà phê mỗi sớm.

Chúng tôi may mắn t́m gặp ông Huỳnh Gia Cường, truyền nhân của tiệm nước, quán cà phê Thắng Kư nổi danh một thời ở chợ Cái Răng. Ông Cường nói rằng, trong cộng đồng người Hoa ở Nam bộ, nếu như người Hẹ sở trường bán thuốc Bắc, hớt tóc, người Tiều khéo trồng trọt, kinh doanh lúa gạo, th́ người Quảng giỏi nghề bán tiệm nước, quán cà phê mà tiếng Quảng gọi là "xà thỏi".

Cách pha cà phê rất kỳ công của một quán cà phê người Hoa ở Cái Răng: ấm cà phê được đặt trên nồi nước sôi; tách, ly pha cà phê được nấu để tạo độ nóng. Đó là bí quyết làm nên “bạc xỉu”, “bạc tẩy” ngon. Ảnh: DUY KHÔI

Ông Cường miêu tả, tiệm nước là căn nhà thô sơ của người Hoa, phía trước có treo tấm bảng gỗ hoặc đắp nổi bằng xi măng tên quán, thường có từ cuối bằng "Kư" như Thắng Kư, Gia Kư, Tài Kư… Tiệm nước có bán nước uống và thức ăn sáng. Mặt tiền quán thường có xe hủ tiếu, bắt mắt người đi đường bởi tấm kính vẽ tranh rất đẹp. Khách vào quán, sẽ có những anh chạy bàn mà tiếng Hoa gọi là "phổ ky" lấy giẻ lau sạch bàn và chờ khách gọi thức uống. "Cách gọi cũng khác bây giờ nhiều lắm"- ông Cường nói, rồi dẫn giải: "bạc xỉu" là sữa nóng ít cà phê, "phé nại" là cà phê sữa nóng, "bạc tẩy" là sữa nóng, "xít phé" là cà phê đá, "xây chừng" là ly nhỏ, "tài chừng" là ly lớn… Ví dụ, người muốn uống sữa nóng ít cà phê trong ly nhỏ th́ gọi: "Cho 1 cái bạc xỉu xây chừng!". Anh phổ ky sẽ hô lớn, truyền thông tin về người pha chế, thường được gọi là người "châm cà phê". Ông Cường c̣n cho biết, tiệm nước hầu hết c̣n kiêm cả tiệm bánh. Bởi ban trưa, quán cà phê thường phục vụ bánh ngọt như bánh pía, bông lan, kẹo dẻo… để khách ăn "vui miệng".

Theo những người dân sống lâu năm ở chợ Cái Răng, trước năm 1975, chợ Cái Răng có 4 tiệm cà phê nổi tiếng là Triệu Dân, Trương Kư, Thắng Kư và Huê Huê. Ông Lâm Quế Thạnh, 83 tuổi, cho biết, quán cà phê ngày xưa không nhiều như bây giờ và đối tượng khách chủ yếu là các cụ già lớn tuổi, thường chọn một góc quán quen để nói chuyện "thế thái nhân t́nh". "Giới trẻ thường rất ít ngồi quán và đàn bà th́ hầu như không có"- ông Thạnh nhớ lại.

C̣n với nhà văn Hoài Phương (Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam), khoảng nửa thế kỷ trước, cà phê ở Cần Thơ dường như rất hiếm. Đông khách và được nhiều người biết đến ở nội ô Cần Thơ là quán cà phê bên hông công viên Hùng Vương hiện nay. Ở đó, nhiều thành phần từ người làm việc, phu xe, bốc vác… đều xúm xít bên những chiếc bàn gỗ nhỏ, tṛ chuyện, kết thân. Ông Hoài Phương c̣n kể rằng, thuở ấy có một cách uống cà phê rất lạ là cà phê dĩa. Khi kêu ly cà phê nóng hoặc cà phê sữa nóng, chủ quán thường đặt ly cà phê trên dĩa, khói bay nghi ngút. Để uống nhanh cho kịp giờ lao động (hoặc cũng có thể do tách cà phê nóng không thể cầm), nhiều người đă rót ra dĩa vừa thổi vừa húp. Đưa dĩa cà phê lên tận mũi ngửi hương vị lan tỏa theo từng làn khói bay, đưa miệng húp nhẹ cà phê, lưỡi rê nơi đầu môi chép nhẹ để thưởng thức vị đắng, vị ngọt và cả hương vị của cuộc sống khi ngày mới bắt đầu, ấy là trải nghiệm không quên.

Từ câu chuyện về cách uống cà phê lạ của nhà văn Hoài Phương, chúng tôi cất công đi t́m trong truyện "Hồn ma cũ" của nhà văn B́nh Nguyên Lộc, bắt gặp đoạn miêu tả cách uống cà phê dĩa thú vị trong hồi ức của nhân vật Kỳ: "Chàng vừa thấy người cha đứa bé rót cà-phê ra dĩa cho mau nguội, rồi nâng dĩa lên mà uống. Cảnh nầy, chàng đă thấy rồi... Trời ơi... Lâu lắm... Những hai mươi năm về trước. Đó là lối uống trong dĩa của ông ngoại chàng, một ông cụ nhà quê, thỉnh thoảng dắt cháu ra chợ để hưởng thú thị thành". Và trong tác phẩm "C̣n đâu không gian tiệm nước", nhà thơ Trần Hữu Dũng đă xúc cảm: "Cái cách uống cà phê từ cái cốc, sớt ra cái dĩa, trước sau tôi chỉ thấy có trong tiệm nước. Tôi không biết nguyên cớ mà cũng không cần biết làm ǵ. Tôi chỉ muốn lưu giữ h́nh ảnh ḍng cà phê ngút khói, rất hào sảng, từ cái ấm sành chảy ra tràn miệng những cái cốc tuôn xuống dĩa lênh láng như ḷng thật thà không cần ḱm giữ".


***

Bất giác trong một sáng tinh mơ nào, bên góc quán quen nào của đường phố Cần Thơ, một ông lăo người Hoa nào đó cất giọng: "Bạc xỉu xây chừng đi!", ḷng bỗng nao nao. Phải chăng đó là tiếng gọi của kư ức, của hoài niệm một thời…

Bài 2: Mùi của niềm nhớ

           


loading...

Các tin đã đưa:  
ĐỔI MỚI TRÊN VÙNG ĐẤT ANH HÙNG (29/04/2016)
Tây Nam, biển gọi xuân về... (26/01/2016)
Tây Nam, biển gọi xuân về... (26/01/2016)
Tây Nam, biển gọi xuân về... (26/01/2016)
Tây Nam, biển gọi xuân về... (25/01/2016)
Lực lượng vũ trang thành phố Cần Thơ - Rạng danh đơn vị anh hùng (30/07/2015)
LỰC LƯỢNG VŨ TRANG THÀNH PHỐ CẦN THƠ - RẠNG DANH ĐƠN VỊ ANH HÙNG (29/07/2015)
Lực lượng vũ trang thành phố Cần Thơ - Rạng danh đơn vị anh hùng (28/07/2015)
LỰC LƯỢNG VŨ TRANG THÀNH PHỐ CẦN THƠ - RẠNG DANH ĐƠN VỊ ANH HÙNG (27/07/2015)
Ḍng tộc họ Đào trên vùng quê Phú Thứ (06/04/2015)

TIN VẮN

 Mỹ. Tổng thống Donald Trump lựa chọn cố vấn cao cấp và cũng là con rể Jared Kushner làm người đứng đầu Văn pḥng Sáng tạo của Nhà Trắng. Đây là một đơn vị mới có nhiệm vụ đưa các ư tưởng từ giới kinh doanh vào việc tổ chức công việc chính phủ một cách hiệu quả hơn.

 Châu Á. Philippines chính thức tiếp nhận 2 trong số 5 máy bay huấn luyện TC-90 thuê của Nhật Bản, nhằm phục vụ công tác tuần tra hàng hải. Dự kiến 3 chiếc c̣n lại sẽ được chuyển giao cho phía Philippines trước tháng 3-2018.

 Nhật. Quốc hội ban hành ngân sách kỷ lục 97.450 tỉ yen (khoảng 880 tỉ USD) cho tài khóa 2017 (bắt đầu từ ngày 1-4 tới) nhằm trang trải những chi phí an sinh xă hội gia tăng mạnh, tăng cường năng lực quốc pḥng và khôi phục nền kinh tế tŕ trệ do giảm phát.

 Thái Lan. Tổng Cục thuế Thái Lan chính thức gửi thông báo cho cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra, yêu cầu ông này nộp số tiền thuế và tiền phạt lên tới 17 tỉ baht trong vụ bán cố phần tập đoàn Shin Corp hồi năm 2006 cho tập đoàn Temasek của Singapore.

P.V (Theo TTXVN)

MỚI CẬP NHẬT
 Doanh nghiệp ưu đăi, sức mua tại Hội Sách Cần Thơ tăng cao
 Khuyến khích Vinpearl Cần Thơ Hotel quảng bá h́nh ảnh thành phố
 Nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế
 Phối hợp cung cấp thông tin, số liệu xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị quốc gia
 Sôi nổi các hoạt động Ngày hội thanh niên
   CÔNG LUẬN QUAN TÂM
Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tập trung điều tra làm rơ nguyên nhân vụ cháy
Giải pháp giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn tín dụng
Khống chế ngọn lửa bùng phát trở lại tại tầng 5 Công ty TNHH Kwong Lung- Meko
Chế độ ăn uống dành cho phụ nữ bị tiểu đường thai kỳ
Gửi tiết kiệm trung dài hạn hưởng lăi suất thả nổi hấp dẫn
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đón, hội đàm với Thủ tướng Cộng ḥa Singapore
Thúc đẩy phát triển đô thị bền vững
Lắng nghe và tận tâm phục vụ doanh nghiệp
Nới rộng hạn điền để sản xuất hàng hóa lớn
Cần Thơ nằm trong danh sách 10 điểm đầu tư hấp dẫn
Để đạt kết quả tốt kỳ thi THPT quốc gia
Prebiotic và lợi ích sức khỏe khác từ chất xơ
Mua ô tô lăi suất ưu đăi tại Vietbank
Phụ nữ Cần Thơ đồng hành cùng phụ nữ cả nước, nêu cao tinh thần “Đoàn kết, đổi mới, b́nh đẳng và hội nhập”
Đa dạng quà tặng ngày 8-3